Marina Tsvetaeva - Nữ sĩ không già

[Nina]

Cắt dán từ
http://www.cand.com.vn/vi-vn/vanhoathethao/langvanlangbao/2005/6/58200.cand

Marina Tsvetaeva - Марина Цветаева

Nữ sĩ không già
7:13, 29/06/2005
Minh Huyền

Một kiếp nhân sinh không quá ngắn ngủi nhưng thực sự chẳng dài, dẫu rằng nửa thế kỷ đối với một thi sĩ ở nước Nga là khoảng thời gian đáng kể. Thế nhưng, trong nửa thế kỷ đời mình, Marina Tsvetaeva dù phải sống rất đoạn trường cũng đã làm nên được một gia tài văn học khổng lồ.

Theo một thống kê có lẽ còn chưa đầy đủ, các tác phẩm của bà gồm có 15 tập thơ, 17 trường ca, 8 kịch thơ, nhiều tập tiểu luận, phê bình văn học, hồi ký... Đặc biệt, bà đã tạo nên một dấu ấn nghệ thuật có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của thơ ca Nga ngữ trong suốt thế kỷ XX và có lẽ còn sang cả thế kỷ XXI.

Không ngẫu nhiên mà cả các nhà thơ theo phong cách Xôviết truyền thống lẫn những thi sĩ cách tân tầm cỡ như Joseph Brodsky cũng đều kính trọng bà, thậm chí nhiều người còn coi bà như người thầy tinh thần của mình trên con đường trập trùng gian khó và đậm đặc sương khói của thi ca. Có thể thấy ảnh hưởng của phong cách tư duy thơ Marina Tsvetaeva khi đọc một số bài thơ của nữ thi sĩ Ba Lan vừa được giải thưởng Nobel về văn học năm 1996, Wislawa Szymborska .

Là một thi nhân đích thực thì nói chung khó có thể mong mỏi cái sự yên ả trong đời. Làm thi nhân ở nước Nga, lại trong giai đoạn diễn ra cuộc thử nghiệm xã hội kinh thiên động địa nhất thế kỷ XX, giữa những thế chiến đẫm máu, càng không thể thoát khỏi vòng xoáy lốc của lịch sử. Marina Tsvetaeva đã phải trải qua những thử thách nghiệt ngã nhất có thể tới với một con người. Vốn mang sẵn trong mình một hồn thơ bi thảm, lại bị cuốn theo thời cuộc đầy bi thảm, bà đã buộc phải là một thi sĩ có số phận bi thảm vào loại bậc nhất nước Nga thế kỷ XX.

http://www.rusf.ru/fc/img/big/tsvetaev.jpg


Marina Tsvetaeva sinh năm 1892 trong một gia đình trí thức Nga thượng lưu. Cô bé Marina lớn lên trong không khí nghệ thuật tràn ngập trong gia đình và xã hội quanh mình. Marina Tsvetaeva sớm bị lôi cuốn vào cái kiếp "giời đầy làm thơ". Ngay khi còn ở trung học, năm 1911, Marina Tsvetaeva đã xuất bản tập thơ đầu tay Album chiều và lập tức được các nhà thơ đương thời (vốn rất ngạo mạn) chấp nhận cùng ngồi "chung một chiếu"! Tập thơ tiếp theo: Cây đèn kỳ diệu (1912) cũng được độc giả và giới phê bình văn học đón nhận nồng nhiệt. Các tập thơ Dặm liễu (1921), Thơ gửi Blốc, Chia ly (1922), Psukher. Lãng mạn, Thủ công (1923), Sau nước Nga, 1922-1925 (1928)... đã khẳng định vị trí thi nhân Nga ngữ hàng đầu của Marina Tsvetaeva, ngay cả khi bà đã di cư ra khỏi Tổ quốc năm 1922.

Sống nơi đất khách quê người, dù phải chịu vô vàn khổ ải vật chất và tinh thần, năng lực sáng tạo của Marina Tsvetaeva vẫn rất dồi dào. Tài năng sở dĩ có giá trị là vì nó không để cho hoàn cảnh vùi dập nó, ngay cả trong tình huống bế tắc nhất. Đấy là giai đoạn mà bà đã cho xuất bản những tập sách nổi tiếng như Trường ca núi, Trường ca kết cục, Trường ca không khí...

Dù vẫn có thể làm việc hiệu quả ở xa nước Nga, nhưng suốt những năm tháng lưu lạc châu Âu, trong lòng Marina Tsvetaeva vẫn luôn sâu nặng một nỗi thiếu quê hương đắng như ngải cứu. Chính vì thế nên năm 1939, gặp thời cơ, bà lập tức trở về với nước Nga. Đó là thời điểm "đêm trước" của cuộc thế chiến với vô vàn hiểm họa bên trong. Tâm hồn thi sĩ đã không dễ dàng chịu đựng những khắc nghiệt của thực tại nước Nga thời đó. Và tai họa đã đến: Ngày 31/8/1941, ở tuổi 49, Marina Tsvetaeva đã tự vẫn tại Elabur, trong khói sương của những đồn đại và nghi án tới giờ vẫn chưa gỡ bỏ được.

Marina Tsvetaeva là một nhà thơ có nhiều mã số. Bản chất ý tưởng trong thơ bà là phép ẩn dụ luôn được đẩy tới cao độ. Bản chất tình cảm trong thơ bà là những con sóng luôn nôn náo và xáo trộn. Trong những dòng thơ của bà, từ ngữ dường như được bồi bổ thêm những sắc thái ý nghĩa mới hết sức bất ngờ. Nhịp điệu thơ bà ngay ở những bài có dáng vẻ cổ điển nhất cũng rất bất thường, dường như bị xô đẩy, cắt quãng theo những qui luật rất riêng tư và mới mẻ. Trong thơ bà, nhiều khi chỗ kết dòng thơ lại không trùng với chỗ kết câu thơ. Thơ bà đã tạo một cơ chế mở rất lớn cho sự suy tưởng và những "ý tại ngôn ngoại".

Đọc thơ Marina Tsvetaeva không dễ, lắm khi đòi hỏi một trạng thái tinh thần đặc biệt ở độc giả. Konstantin Pautovsky đã nhận xét, thơ Marina Tsvetaeva- đó là "loại thơ có độ sâu sắc và sức mạnh như thơ Chiutsev, với thứ tiếng Nga sống động và đầy trọng lượng như hạt thóc căng tròn...". Cũng theo nhà văn Nga Xôviết tinh tế này, “tình yêu của một đứa con đối với nước Nga mà dù ở ‘giữa thiên đàng’ nàng ‘vẫn còn khóc tiếc’, vô số những cay đắng và bất hạnh luôn luôn chất chứa trong các bài thơ xuất sắc-đó là cái chính yếu của Marina Tsvetaeva"

Vô đề

Nhan sắc em thường lắm,
Căn nhà em nghèo nàn,
Em - đàn bà xứ đảo
Tới đây từ xa xăm.

Từng sống chẳng cần ai,
Chàng đến, liền mất ngủ.
Em đốt cả nhà cửa
Nấu hầu chàng tối nay.

Đưa mắt - thành quen thuộc,
Bước vào - hóa người thân.
ở quê em phong tục
Giản dị thế ngàn năm.

Hễ yêu là có thể
Hái trăng thẳng tự trời.
Nếu đi thì đi hẳn
Như chưa hề lứa đôi.

Di tích thành lưỡi dao
Cứa lòng em rỉ máu.
Ngày người sau tìm đến
Có kịp lành vết đau?

Hồng Thanh Quang (dịch từ nguyên bản tiếng Nga)

---------------------------------------------------------------------
Chắc là ông Hồng Thanh Quang dịch từ bài này

http://www.litera.ru/stixiya/authors/cvetaeva/all.html#prosta-moya-osanka

Проста моя осанка

Проста моя осанка,
Нищ мой домашний кров.
Ведь я островитянка
С далеких островов!

Живу — никто не нужен!
Взошел — ночей не сплю.
Согреть чужому ужин —
Жилье свое спалю!

Взглянул — так и знакомый,
Взошел — так и живи!
Просты наши законы:
Написаны в крови.

Луну заманим с неба
В ладонь,— коли мила!
Ну, а ушел — как не был,
И я — как не была.

Гляжу на след ножовый:
Успеет ли зажить
До первого чужого,
Который скажет: «Пить».
Август 1920

[rung_bach_duong]

Mình hâm nóng lại một chút topic của Nina sau gần 7 tháng trời âm thầm tồn tại

Nữ thi sĩ Marina Tsvetaeva gần đây đã được NNN giới thiệu trên trang chủ cùng bài thơ “Anh đau lòng đâu có phải vì em” của bà đã được những dịch giả của NNN chuyển tải sang Tiếng Việt giúp chúng ta cảm nhận được thơ của bà.

http://www.nuocnga.net/index.php?option=content&task=view&catid=369&id=1743&Itemid=474

Marina Tsvetaeva (1892-1941) là một trong những nhà thơ Nga phức tạp và có số phận long đong nhất nủa đầu thế kỷ 20, đã phải sống lưu vong ở nước ngoài từ 1922 đến 1939. Càng về sau, thơ bà càng được đánh giá cao hơn, và đến cuối thế kỷ 20 bà đã được xếp vào vị trí những nhà thơ nữ tài năng nhất, tinh tế nhất của thơ ca Nga hiện đại.

ЛУНА - ЛУНАТИКУ


Оплетавшие - останутся.
Дальше - высь.
В час последнего беспамятства
Не очнись.


У лунатика и гения
Нет друзей.
В час последнего прозрения
Не прозрей.


Я - глаза твои. Совиное
Око крыш.
Буду звать тебя по имени -
Не расслышь.


Я - душа твоя: Урания:
В боги - дверь.
В час последнего слияния
Не проверь!

Không biết bài này thì các mem NNN sẽ dịch thế nào nhỉ. RBD xin giới thiệu bản dịch của Bác Bằng Việt để mọi người thưởng thức, theo mình dịch bài thơ này của Bà sang Tiếng Việt quả thực quá khó:

Vầng trăng dụ dỗ kẻ mộng du

Ngỡ có cánh bay quanh rồi dừng lại
Lên nữa ư? Cũng đã quá cao rồi!
Trong giây phút mê man lần chót
Tốt hơn là đừng tỉnh lại mà thôi!

Kẻ mộng du lúc ấy giống thiên tài
Lên cao mãi, không một ai bầu bạn
Trong giây phút tỉnh ra lần chót
Tốt hơn là không được phép hồi tâm!

Trăng là mắt của người. Hình mắt cú.
Mắt của mái nhà đang rõi nhìn ngươi
Nếu bên dưới réo gọi ngươi lùi xuống
Tốt hơn là ngươi giả điếc đi thôi!

Trăng là hồn của ngươi, là thần Urania thông tuệ
Là cánh cửa cho ngươi bước tới thiên thần
Trong giây phút cuối cùng kéo ngươi hoà nhập
Tốt hơn là ngươi rũ sạch phân vân

[Tykva]

Dịch Marina Svetaeva khó lắm. Mình thích mấy câu này:

Красной кистью
Рябина зажглась
Падали листья
Я родилась

Звонили сотни
Колоколов
День был субботний
Иоганн Богослов...

Và suy nghĩ quá lâu rồi mà vẫn chưa tìm ra cách dịch cho thông, hì hì...

[Blin]

Em vừa nghe một bài hát rất hay tên là "Я зову дождь" của A.Ivanov. Trong danh mục, bài hát này được ghi là Stikhi: Marina Svetaeva. Em tìm mãi nhưng chả thấy bài nào như thế này của Svetaeva cả. Nếu các bác biết bài này là của ai thì cho em biết với ạ. Em cảm ơn!

Я зову дождь

Милый друг,ушедший дальше,чем за море,
Вот тебе розы, протянись на них.
Милый друг,унесший самое,самое
Дорогое из сокровищ моих земных.
Я обманут теперь и обкраден я.
Нет на память мне не писем, ни кольца.
Как мне памятна малейшая впадина
Удивленного на веки лица.

Я зову дождь. Я зову дождь.
Ты не вернешься и не придешь.
Только лишь роза в вазе моей
Без воды уже несколько дней.
Я зову дождь, вчерашний дождь.
Но не проходит предсмертная дрожь.
Роза завяла в вазе моей уже несколько дней.

Как мне памятен просящий и пристальный
Взгляд, поближе меня приглашающий сесть.
И улыбка из великого издали
Умирающего светская лесть.
Милый друг ушедший в вечное плаванье.
Свежий холмик меж других бугорков,
Помолись обо мне в райской гавани,
Чтобы не было больше других маяков.
...

[Smorodina]

Vần và nhịp điệu thì khá giống với phong cách viết của Marina Svetaeva, tuy nhiên tớ cũng chưa hề được biết bài thơ này. Bạn có thể post cả bài hát lên không?

[Nina]

Thú thật là em ... có cảm giác hơi ngài ngại, có cái gì đó như là xa cách đối với Marina Svetaeva, nên cũng ít đọc thơ bà. Nhưng em nghĩ bài này là của Marina Svetaeva, vì em có thấy nó ở http://lib.ru/POEZIQ/CWETAEWA/poetry.txt

[USY]

[Tykva]

[Blin]

[Tykva]

[Nina]

Bạn yêu quý, người đi xa hơn biển
Hoa hồng đây, xin bạn hãy chìa tay
Bạn yêu quý người đem đi vĩnh viễn
Điều mà tôi quý nhất đời này
Khiến bây giờ tôi như bị lừa gạt
Chằng còn thư, nhẫn kỷ niệm nữa rồi
Sao tôi nhớ vết lõm kia nhỏ xíu
Của khuôn mặt kia – ngạc nhiên mãi trọn đời

Tôi gọi mưa. Tôi gọi cơn mưa.
Anh chẳng quay về, cũng không đến nữa
Chỉ có hoa hồng trong lọ đang tàn úa
Mấy ngày rồi tôi chẳng tưới cho hoa.
Tôi gọi mưa, gọi trận mưa hôm qua.
Nhưng sao hoa vẫn run như sắp chết
Hoa đã chết rồi, đã chết được mấy ngày…

Sao tôi nhớ hoài ánh mắt như cầu khấn
Ánh mắt đăm đăm mong tôi đến ngồi cùng
Và nụ cười từ Chốn Xa Xăm
Lời khen nịnh đầm của người hấp hối
Bạn yêu quý đã đi xa vĩnh viễn
Một nấm mồ tươi giữa những nấm mồ
Giờ neo cắm thiên đường, hãy cầu nguyện cho tôi
Để không còn những thủy thủ khác nữa bạn ơi

[Nina]

Có bác nào có sách gốc không, xem lại dùm cái, vì em thấy bài bên lib.ru như sau - các bác chú ý chỗ chữ xanh - em thấy hợp lý hơn

Милый друг, ушедший дальше, чем за море!
Вот Вам розы -- протянитесь на них.
Милый друг, унесший самое, самое
Дорогое из сокровищ земных.

Я обманута и я обокрадена, --
Нет на память ни письма, ни кольца!
Как мне памятна малейшая впадина
Удивленного -- навеки -- лица.

Как мне памятен просящий и пристальный
Взгляд -- поближе приглашающий сесть,
И улыбка из великого Издали, --
Умирающего светская лесть...

Милый друг, ушедший в вечное плаванье,
-- Свежий холмик меж других бугорков! --
Помолитесь обо мне в райской гавани,
Чтобы не было других моряков.

5 июня 1915

[Tykva]

[Tykva]

[Nina]

Tính em hay bon chen - mọi người vẫn biết rồi đấy

Mặt trăng gửi người mộng du

Bị buộc cánh – thì ở lại
Càng xa - càng cao
Vào giờ mê man cuối
Sẽ chẳng tỉnh nào.

Người mộng du và thiên tài
Không bạn cố tri
Vào giờ bừng tỉnh cuối
Sẽ chẳng nhìn gì.

Ta là mắt ngươi
Mắt cú mái nhà
Ta gọi tên ngươi -
Ngươi chẳng nghe ra

Ta là hồn ngươi:
Cửa vào thần thánh - Urania
Vào giờ hòa nhập cuối
Ngươi chớ kiểm tra!