Lai lịch của bài hát Thành phố Vàng (Город золотой )

[hungmgmi]

Phần 2
Chúng ta bắt đầu từ phần nhạc.

Đây là vỏ bìa đĩa hát “Âm nhạc lư cầm thế kỷ 16-17” do hãng Melodia sản xuất năm 1972. Chúng ta hãy để ý dòng chữ nhỏ ngay phía dưới tên đĩa hát :V.Vavilov- В. Вавилов. Có thể hiểu rằng V.Vavilov chính là người đã biểu diễn những tác phẩm trong đĩa hát này. Chúng ta hãy xem mặt sau của đĩa. Có tất cả 10 tác phẩm, và chỉ có 3 tác phẩm trong số này là do Vavilov biểu diễn bằng lư cầm. Thật kỳ lạ, vậy tại sao lại có tên của Vavilov ở ngay ngoài bìa đĩa?
Tác phẩm đầu tiên có ghi tên tác giả Franchesco da Milano "Канцона и танец". Giai điệu của nó thật giống với bài hát Thành phố Vàng.
Và đây là bản nhạc Kanzona, được coi là của Franchesco da Milano có ở trên mạng Internet:


Thế là tên tác giả của bản nhạc coi như đã được xác định. Bây giờ chúng ta cùng tìm hiểu thời điểm xuất hiện bản nhạc này. Dùng Google tìm kiếm với từ khóa "Kanzona Francesco da Milano". Thật lạ lùng, chỉ có một kết quả được tìm ra, và đó là một trang web tiếng Nga. Sao lại thế nhỉ? Phải chăng Franchesco da Milano là tác giả không được biết đến nhiều trên mạng? Gõ tên của nhạc sĩ trong trang Google, Geidel tìm được vô số trang có liên quan đến nhạc sĩ này. Bây giờ lại tiếp tục tìm kiếm với từ khóa “Kanzone”, có 58 kết quả với các trang web tiếng Anh, tiếng Đức và các thứ tiếng khác. Chúng ta hãy khảo sát các kết quả đầu tiên.
Trang đầu tiên, xuất hiện bản Kanzone, nhưng lại là của tác giả Josquin des Pres
, còn Franchesco da Milano lại là tác giả của bản nhạc khác có tên Fantasia. Các trang tiếp theo cũng không cho kết quả nào khả quan.
Bây giờ chúng ta lại tìm với từ khóa “Canzona”. 64 kết quả, hệt như 64 ô trên bàn cờ. Còn dùng từ khóa “Canzone” thì Google cho ta 80 kết quả. Các trang này đều không có một chút dính dáng đến tên đĩa hát hay tên buổi hòa nhạc nào có liên quan đến vị nhạc sĩ của chúng ta…
Trên đây chúng ta đã được xem bản nhạc Канцона, trên đó có một dòng tên nhạc sĩ bằng tiếng Nga. Có thể hiểu rằng tất cả những phần còn lại đều từ bản gốc. Bây giờ chúng tôi xin giới thiệu một bản nhạc gốc của Franchesco da Milano, bản Fantasia n.35.



http://www.guitaronline.it/damilano/damilanofantn35.gif

Không cần phải chuyên nghiệp lắm, chúng ta cũng nhận thấy sự khác biệt về các nốt nhạc trong bản Fantasia với bản Kanzona.
Franchesco da Milano xuất hiện trên 811 trang web trên Internet, và tất cả đều bằng tiếng Ý. Làm sao mà tất cả các trang này lại “bỏ sót” một bản nhạc với những giai điệu đẹp như vậy?
Vậy những nốt nhạc Kanzona xuất hiện từ đâu?
Và nữa, chúng ta biết được gì về Franchesco da Milano?

[hungmgmi]

Phần 3
Nhạc cụ lute (lư cầm) không phải xuất xứ từ Italia. Khoảng thế kỷ 8, cùng với đạo Hồi, người Mô-rơ đã đem đến châu Âu nhiều nét văn hóa khá đặc sắc. Trong số này có thể kể đến nhạc cụ đàn dây vùng Pếch xích, thường được gọi là Al-Ud. Sang tiếng Tây ban nha, nó bị biến âm thành Laud. Và dần dà, trong các ngôn ngữ các nước châu Âu, cây đàn vùng Vịnh này được biết đến dưới các tên gọi như Laut, Lute, Luta, Lutnia….
Thật khó có thể xác định hình dáng ban đầu của đàn lute-lư cầm.Theo thời gian và địa lý, số dây đàn cũng thay đổi. Bắt đầu từ dây thứ hai của các đàn lute là các dây đôi. Vậy nên khi nghe ai đó nói đàn lute 5 dây, cần phải hiểu đó là nói về 5 dãy dây, trong đó dây đầu là dây đơn, còn 4 dây còn lại là dây đôi-tổng cộng có 9 dây tất cả. Tương tự, các đàn lute 5 dây, 6 dây và 7 dây- theo thứ tự sẽ có 9, 11, 13 dây. Sau này, số dây của đàn lute không ngừng gia tăng, thậm chí đến 13 dãy dây (tức là có tới 25 dây tất cả). Rồi người ta bổ sung thêm các dây bass, và số lượng các dãy dây (đa số là các dây đơn) lên đến 20.
Thế kỷ 16 là thời hưng thịnh của đàn lute. Lư cầm trở thành nhạc cụ chính trong các dàn nhạc, nó được coi là nhạc cụ thời thượng, được giới quý tộc rất ưa chuộng. Đến nay, vẫn còn bức tranh mô tả nữ hoàng Anh Elisabet với cây lư cầm. Cây đàn thời thượng này xuất hiện khắp nơi, từ Đan Mạch đến Anh, Hà Lan, Ba Lan, Đức, Tây ban nha… và tất nhiên là ở Italia.



Tại Italia, vào năm 1497, Franchesco Kanova ra đời. Đây là nhạc sĩ nổi tiếng nhất trong số các nhạc sĩ, nghệ sĩ đàn lute thời bấy giờ. Suốt 4 đời Giáo hoàng, các trang bản thảo của nhạc sĩ được giữ gìn rất cẩn thận. Tên tuổi của Franchesco lẫy lừng đến mức ông được vời vào làm nhạc sĩ riêng cho Tòa thánh, có người gọi ông là “Franchesco thần thánh”, còn đa số mọi người gọi nhạc sĩ là Franchesco da Milano (Franchesco đến từ Milano). Thật ra, Franchesco không phải sinh ra tại thành Milano, mà ở vùng nông thôn Melaneze. Thật ra đây chỉ là một biến âm khi gọi tên, nhưng quả thật nghe từ “da Milano” có vẻ thuận tai hơn.
Công bằng mà nói, thế kỷ 16 đã sản sinh cho đất nước Italia nhiều nhạc sĩ vĩ đại như Melhior Noiziller, Iakub Rais, Luis da Milan… Nhưng không hiểu sao Đức Hồng y giáp chủ Medichi lại chỉ chọn mình Franchesco vào làm việc cho Tòa thánh.
Đa số các nhạc sĩ đàn lute nổi tiếng được sinh ra tại Italia. Và một phần trong số họ có nguồn gốc Do thái. Cuối thế kỷ 15, ở một số nước châu Âu người ta thi hành chính sách bài Do thái, thậm chí Giáo hoàng Anakleta 2 có lúc còn bị người ta la ó là dân Do thái, bởi lẽ cụ của Giáo hoàng là một người Do thái mộ đạo. Các nghệ sĩ đàn lute gốc Do thái di tản sang Anh và Ba lan, nơi mà người ta ít soi mói về nguồn gốc “phi Aria” của họ và họ có thể giấu diếm nguồn gốc Do thái của mình.
Còn một điểm nữa. Trong các cuốn Đại từ điển bách khoa của Italia, người ta không hề giấu diếm nguồn gốc Do thái của các nhân vật nổi tiếng như Colombo, Garibandi, Alberto Moravia…Các bạn có thể tìm đọc các thông tin về Franchesco da Milano trong các cuốn Đại từ điển này.
Vậy, chúng ta có thể hiểu rằng Franchesco không phải là người có nguồn gốc Do thái. Và nữa, ông không hề viết thơ.

[hungmgmi]

Phần 4
Như đã nói ở trên, thông tin về việc đồng nhất Franchesco da Milano với bản Kanzona chỉ xuất hiện trong các trang web tiếng Nga. Có tới 709 trang tiếng Nga nói đến việc này, cụ thể là có khoảng 100 trang “bắt chặt” nhạc sĩ với bản nhạc nọ.
Vậy thì bản nhạc trên kia xuất hiện từ đâu. Chúng ta biết rằng các nhạc sĩ đàn lute không viết ký âm bản nhạc của mình. Ai đã giúp Franchesco Kanova ghi lại các nốt nhạc? Có thể đoán định rằng đó không phải là NGƯỜI ITALIA. Bởi lẽ, nếu là người Italia thì anh ta phải viết đúng ngữ pháp là “Canzona”. Một câu hỏi nữa: bản ký âm trên đây được in hay là viết tay?
Zeev Geidel nhận được một bức thư từ Pháp сủa nghệ sĩ đệm đàn M.Movshits, ông này nói rằng đã từng nhìn thấy những nốt nhạc này trong một giáo trình luyện âm giờ đã quên tên. Và Geizel bắt đầu lục tìm các giáo trình luyện âm, các cuốn sách dạy Tự học ghi ta. Ông đã tìm thấy trong giáo trình "Национальная академия гитары" danh sách các tác phẩm dạy mẫu bản Kanzona của Franchesco, nó như sau:



http://aguitar.ru/resources/music/001/_005Cancona/Cancona.gif

So sánh bản trên với bản này, có thể thấy rõ bản này là bản in, còn bản trên kia là…không hiểu thuộc dạng gì. Thoạt nhìn thì thấy đó là bản in, nhưng có thể thấy các nét bút sửa bằng tay. Bản ký âm thứ nhất hoàn toàn trùng khớp với các giai điệu trong bản nhạc đã được ghi âm trong đĩa hát năm 1972.
Câu hỏi lại được đặt ra: Các bản nhạc này ở đâu ra? Tại sao chúng chỉ xuất hiện trong các Nhà xuất bản của Nga?
Zeev Geizel lại gọi điện cho tiến sĩ Levi Sheptovitski, một người quen cũ từ 15 năm trước. Ông này đã bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Sorbone-Pháp với đề tài “ Âm nhạc đàn lute thời Renessans”. Đây là chuyên gia hàng đầu ở Israel về đàn lute.
Geizel hỏi tiến sĩ Levi về bản Canzona của nhạc sĩ Franchesco da Milano, ông này hết sức ngạc nhiên hỏi lại:
-Canzona-trong tiếng Italia đã có nghĩa là Bài hát, cậu muốn bài hát nào?
Geizel trả lời rằng ông cần chính bản nhạc nổi tiếng với những giai điệu như thế này, thế này… Và ông hát vài lời vào ống nghe.
Bên đầu dây kia, Levi nói với Geizel:
-Zeev, cậu có phải là người điếc đâu. Mà có một dạo cậu cũng chơi đàn violon nữa.Toán học không thể biến cậu thành người khác như thế. Hãy lắng nghe bài này cho thật kỹ, không phải nhạc lute của Italia đâu, không phải của Franchesco đâu. Đó là giai điệu từ một bản opera.
-Bản nào cơ? Geizel ngạc nhiên hỏi lại.
-Tôi không biết-Vị tiến sĩ thú nhận một cách trung thực-Nhưng dường như nó là MỘT BÀI HÁT NGA.
Sau đó hai người còn nói chuyện dài dòng xung quanh bản nhạc này. Geizel nói rõ những băn khoăn của mình xung quanh bài hát Thành phố Vàng và bản nhạc Canzona. Tiến sĩ Levi nói:”Đó không phải là sự mạo danh đâu. Tác giả của nó hoặc là không biết là mình đang mạo danh, hoặc là không chủ đích làm điều đó”.
Chúng ta hãy lần giở cuốn sách Toàn tập các tác phẩm của Franchesco da Milano. Cuốn sách này do Đại học Havard ấn hành năm 1970 tại Nhà xuất bản Cambridge-Mỹ, và có tên tiếng Anh "The Lute Music of Francesco Canova da Milano (1497-1543)", biên tập viên là Athur J.Ness. Tìm trong mục lục, không hề có tác phẩm Canzona. Một tác phẩm vô danh chăng? Chẳng lẽ thư viện Tòa thánh, nơi lưu giữ từng dòng bản thảo của nhạc sĩ riêng của Tòa thánh Franchesco không có bản này, do đó Đại học Havard cũng không hay biết gì về Canzona? Và tại sao, tại sao bản nhạc này lại được tìm thấy trong một thư viện bên bờ sông Neva của nước Nga xa xôi?
Zeev Geizel liền liên hệ với họa sĩ, nhạc sĩ người Ucraina tên là Roman Turovski hiện đang sinh sống tại Mỹ. Tại sao Zeev lại liên hệ với Roman? Có 2 lý do.Một là trong thời gian khảo sát các site trên mạng xung quanh xuất xứ của Thành phố Vàng, Zeev thường xuyên thấy Roman xuất hiện tại đó với các ý kiến rất độc đáo. Hai là trong một nghiên cứu tiểu sử của Franchesco có đoạn:”Roman Turovski cho rằng tác giả của bản nhạc đó là PETR VAVILOV”. Một sự trùng hợp thú vị, bởi trên bìa đĩa hát năm 1972 của hãng Melodia mà chúng ta nhắc đến trong phần đầu bài viết, Vavilov chính là người đã trình diễn bản nhạc được coi là của Franchesco.
Không có sự trùng hợp nào ở đây cả. Turovski kể:” Ngay sau khi đĩa hát “Âm nhạc lư cầm thế kỷ 16-17” ra đời, những người yêu thích nhạc lư cầm đã phản ứng dữ dội trước bản nhạc (đối với họ) rõ ràng là giả mạo. Tại sao là những người yêu thích phản ứng? Thật dễ hiểu là vào đầu thập kỷ 70, nhạc lư cầm chưa hề được giảng dạy trong các nhạc viện của Liên xô, từ Matxcơva đến Leningrad. Không có trường dạy lư cầm, không có các chuyên gia và cả những nghệ sĩ biểu diễn lư cầm. Chỉ có một lượng người nhất định đam mê với nhạc cụ và âm nhạc thời Trung cổ này.
Một trong những người mê nhạc lư cầm (lute) là giáo sư Nhạc viện Matxcơva, hội viên Hội nhạc sĩ Liên xô Shandor Kallosh. Ông nổi tiếng vì đã viết nhạc phim cho các bộ phim hoạt hình của đạo diễn F.Khiruk. Chính Shandor đã nghe đĩa hát này và phát biểu rằng đa số các bản nhạc trong đĩa này KHÔNG CÓ MỐI LIÊN QUAN NÀO ĐẾN NHẠC LUTE. Các “tác phẩm” này không hề có mối liên quan nào đến Franchesco da Milano, đến N.Nigrino (có tác phẩm in trên bìa đĩa hát). Chỉ có một ngoại lệ (Theo Roman Turovski đây là trường hợp duy nhất) là bản “Những nhánh sông xanh” sáng tác từ thế kỷ 15, sau này được Hollywood làm cho nổi danh.
Sự phản ứng rồi cũng qua đi, và chính Vavilov cũng không tỏ rõ ý kiến của mình xung quanh những xì xào này.
Kết luận: Franchesco Kanova, hay là Franchesco da Milano KHÔNG PHẢI LÀ TÁC GIẢ PHẦN NHẠC CỦA BÀI HÁT THÀNH PHỐ VÀNG.
( Phần tiếp theo: Ai là tác giả phần lời?)

[Nina]

Quá hấp dẫn, công nhận là tác giả viết rất hay, và dịch giả cũng rất tuyệt

Nhưng, lại nhưng, em chả hiểu gì lắm về nhạc, nhưng cứ có cảm giác chỗ nào đó không ổn , nhất là chỗ cuối cùng, khi Vavilov chả nói gì. Hay tại chưa hết bài?

Vài dòng linh tinh, hy vọng topic này không bị ... ngắc ngoải

[Thanhxuan1974]

Hoan hô bạn Hungmgmi đã kỳ công thu thập thông tin và dịch để mọi người hiểu về ngọn nguồn một bản nhạc hay.

Mình chưa có thời gian để so sánh những bản nhạc mà bạn Rừng_Bach_Duong, bác TLV và bạn Hungmgmi đưa ra. Nhưng mới chỉ nghe và thử chơi những nốt nhạc đầu cũng thấy đây là một giai điệu rất đẹp. Dựa trên giai điệu này người ta có thể đưa ra vô khối những ca từ hay!

- Lời hát của bài Thành phố vàng mà bạn Yatendra đưa ra sao không "cuốn hút" tôi mấy. Tôi không thấy hay, tuy rằng giai điệu thì rất đẹp. Vì thế tôi thấy: tuy mọi người quan tâm mà tôi không có hứng thú để chuyển ngữ (chán thế!). Hay có bác nào dịch ra tiếng Việt đi và phân tích những cái hay của ca từ đi, có khi tôi lại thấy là mình chai sạn quá, không "cảm" được cái hay?

- Bản nhạc của bạn RBD đưa ra không phải kí âm bình thường như ta vẫn thấy (5 dòng kẻ với khóa Sol hoặc Pha) mà là 6 dòng. Có lẽ đây là một kiểu "kí âm" theo dây đàn Ghi-ta (các dây: Mì-La-Rê-Sol-Si-Mi) và các số ghi trên đó là các phím đàn? Đây là lần đầu tiên tôi gặp kiểu "kí âm" này. Nhưng tôi thử chơi theo suy luận trên thì cũng thấy hình như chính là giai điệu của bác TLV đưa cho. Tôi đang có ý định "kí âm" lại xem có khác nhau không nhưng chưa có thơi gian.

- Tôi vừa đi công tác về và đọc bài của bạn Hungmgmi. Muộn quá rồi, viết vội mấy dòng, chưa kịp có thời gian xem bản nhạc và so sánh với bản nhạc của bác TLV. Hy vọng được nghe tiếp những ý kiến của bạn Hungmgmi và các bác.

[rung_bach_duong]

Cảm ơn Hungmgmi đã dịch những thông tin thật thú vị, qua đó giúp chúng ta tham khảo thêm về những thông tin bản nhạc của bài hát.

[hungmgmi]

Cảm ơn mọi người đã có lời động viên. Hôm nay hungmgmi vừa đi công tác về và pót tiếp 2 phần mới dịch, các "Phần" này trong nguyên tác là các ГЛАВА-Chương. Tuy nhiên dịch là Chương thì có vẻ to tát quá

Phần 5:Lời bài hát do ai viết?
Sau khi dùng phép loại trừ những Tagore,Iekhuda kha Levi, Franchesco da Milano, Zeev Geizel tập trung sự “nghi vấn” vào 3 người có thể là tác giả phần lời của bài hát Thành phố Vàng, đó là:
1.Boris Grebenshikov(BG).
2.A.Khvostenko(A.K).
3.A.Volokhonski (AV).
Chúng ta bắt đầu từ B.G. Đa số các Fan hâm mộ của ca sĩ này cứ một mực cho rằng anh là tác giả. Nhưng bản thân ca sĩ này chưa bao giờ, chưa ở đâu nhận mình là tác giả của Thành phố Vàng. B.G thường nói rằng Khvostenko là tác giả phần lời, hoặc chẳng nói gì cả. Trên website của nhóm Akvarium của B.G thì lại dẫn lời của Volokhonski nói rằng chính ông này mới là tác giả phần lời, nhưng trong phần ghi lời bài hát thì lại ghi: Lời Khvostenko và Volokhonski. Tóm lại, trường hợp B.G có thể bỏ qua.
Gìơ thì chỉ còn lại hai nhà thơ, hai người bạn thân đến từ Leningrad, và cả hai đều chuyển sang nước ngoài sống trong những năm 70. Đó là A.Khvostenko và A.Volokhonski. Ai là tác giả đích thực đây?.
Hai nhân vật này đã cùng nhau sáng tác gần 100 ca khúc. Chẳng lẽ cả hai là đồng tác giả phần lời?
Không. Tác giả phần lời chỉ có một. Và đó không phải là Khvostenko. Mặc dù không phải là do Khvostenko chưa bao giờ nhận mình là tác giả phần lời, mà ông chỉ nói: “về bài hát của chúng tôi với Volokhonski”. Trong 20 năm trở lại đây, A.K đã xuất bản 6 tập thơ, 3 ở Paris, 3 ở Leningrad. Và không tập thơ nào của ông có bài thơ nổi tiếng này.Vậy là chúng ta loại thêm một nghi vấn nữa. Bây giờ chỉ còn Volokhonski.
Đến đây, Zeev Geizel không kìm được nữa, ông nhấc máy gọi chính Anri Girshevich Volokhonski, hiện đang sống ở Tiubinghen. Nhà thơ già kể:
“Tôi đã nghe đĩa hát này (Vavilov) và thấy ghi tác giả của bản nhạc nọ là Franchesco. Tôi bắt đầu lẩm nhẩm lời theo điệu nhạc.Lúc đó tôi lâm vào tâm trạng chán nản, bởi bạn tôi, Khvostenko, người đã cùng tôi sáng tác nhiều bài hát đã đi Matxcơva. Tôi cứ nghĩ “Mình sẽ viết lời bài hát như thế nào đây?” rồi lang thang khắp thành phố, rồi tạt qua xưởng vẽ của họa sĩ Aksel(họa sĩ nổi tiếng này mới mất ở Israen-chú thích của Z.G ) và trong vòng 15 phút đã viết xong lời của bài hát. Đó là vào tháng 11-12 năm 1972”.
Dưới đây là chân dung của Volokhonski:

Chúng ta còn đọc được những lời khẳng định trên site của Journal "Saint-Petersburg University", hoặc Volokhonski đã trả lời phỏng vấn với nội dung tương tự trên site "Радио Свобода". Báo Độc lập (Независимая газета) cũng đã đăng phỏng vấn chính Khvostenko (site Magazin đã đăng lại bài này vào ngày 25/11/2004 )và ông này cũng đã khẳng định “Anri Volokhonski đã viết lời bài hát này…”.
Mọi chuyện đã rõ ràng.

Phần 6
Đến đây một vấn đề lại nảy sinh. Đó là nguyên tác của bài thơ hơi khác so với lời bài hát.
Vậy đâu là lời chính thức của bài hát? Trang 156 tuyển tập thơ Anri Volokhonski do nhà xuât bản Hermitage USA ấn hành có in bài thơ sau:

Над небом голубым
Есть город золотой
С прозрачными воротами
И яркою стеной
А в городе том сад
Все травы да цветы
Гуляют там животные
Невиданной красы
Одно как рыжий огнегривый лев
Другое - вол, исполненный очей
Третье - золотой орел небесный
Чей там светел взор незабываемый
А в небе голубом
Горит одна звезда
Она твоя о Ангел мой
Она всегда твоя
Кто любит тот любим
Кто светел тот и свят
Пускай ведет звезда твоя
Дорогой в дивный сад
Тебя там встретят огнегривый лев
И синий вол исполненный очей
С ними золотой орел небесный
Чей так светел взор незабываемый

Về tên bài hát. B.G gọi bài hát là "Город"-Thành phố. Trong 20 năm trở lại đây, bài hát này đã được BG biểu diễn tại các chương trình của anh. Nhưng, chính Volokhonski lại đặt tên bài thơ của mình là "Рай"-Thiên đàng. Volokhonski thừa nhận với Zeev Geizel: “Tôi muốn nhăc đến thành phố Giêrusalem thần thánh. Năm đó, 1972, bản thân tôi vẫn chưa đựoc nhìn thấy thành phố Giêrusalem “.
Thế sao trong bài thơ, câu mở đầu là “Phía trên bầu trời xanh, có một thành phố Vàng…” mà khi biểu diễn, B.G lại hát rằng:”Bên dưới bầu trời xanh….”. Volokhonski lý giải “Rõ ràng là BG nghe lại bản này (do Khvostenko hát) với một bản thu âm chất lượng kém. Có thể là anh ấy đã thay đổi lời đôi chút cho dễ hát hơn. Thế sao lại :“Phía trên bầu trời xanh…” thì có thể do sợ cơ quan kiểm duyệt tôn giáo gây rắc rối nên đã thay đổi câu đầu..”(tức là thay đổi giới từ Trên thành Dưới -N.D).
Trong các phần dưới, chúng tôi sẽ giới thiệu các version khác nhau của bài hát để các bạn nghe và so sánh.

[hungmgmi]

Phần 7:

Khoảng tháng hai năm 1973, Aleksey Khvostenko đang ở Matxcơva thì nhận được lá thư từ Leningrad của Anri Volokhonski, trong đó có bài thơ "Рай"-Thiên đàng. Đó chính là lời cho bản nhạc được coi là của Franchesco da Milano. Năm 1973, chính A.Khvostenko đã hát bài này, với lời của Volokhonski, nhưng giai điệu đã hơi “lai lai” so với bản ghi âm trong đĩa hát nọ. Bạn có thể nghe Khvostenko hát tại đây:

http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/rai.mp3
Băng cát sét với lời ca của Khvostenko nhanh chóng được lưu truyền ở thủ đô Matxcơva và được nhiều người yêu thích. Năm 1974, hoặc 1975 gì đó, nữ ca sĩ Elena Kamburova được nghe bài hát này. Cô liền mua chiếc đĩa hát mà chúng ta đã từng nhắc đến, học thuộc lòng giai điệu và hát lời theo đúng bản nhạc “gốc” trong đĩa. Cô chỉ thay đổi câu đầu tiên, thay vì
"Над небом голубым…" thì cô lại hát thành "Над твердью голубой…", xét về nghĩa thì đều giống nhau. Các bạn có thể nghe Elena Kamburova hát tại đây:

http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/kamb.mp3
Vài năm sau, vào năm 1978, ca sĩ V.A.Lupherov sau khi nghe Kamburova đã tập hát bài này theo cách của mình. Chúng ta hãy cùng nghe:

http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/luf.mp3
Chúng ta đã bỏ sót một trang quan trọng trong khi truy tìm lai lịch của bài hát Thành phố Vàng. Khoảng năm 75-76 studio Raduga-Cầu vồng của đạo diễn Erik Goroshevski(khi đó vẫn là sinh viên) ở Leningrad quyết định sẽ dựng vở Le Cid của Cóoc-nây(P.Corneille). Người phụ trách âm nhạc của vở là Leonid Tikhomirov đã sử dụng bài hát “ Phía trên bầu trời xanh…” trong vở diễn này. Anh đã hát bài này nhiều lần, và lần nào cũng không quên giới thiệu tác giả phần nhạc là… Franchesco, phần lời là Volokhonski. Thật đáng tiếc là chúng ta không còn ghi âm bài hát này do Tikhomirov biểu diễn.
Vào thời, đó studio Raduga rất có uy tín trong giới sinh viên và giới trẻ thành Leningrad. Leonid Tikhomirov nhớ lại hầu như tất cả các thành viên ban nhạc Akvarium đều sinh hoạt tại Studio này (Akvarium là ban nhạc rock nổi tiếng Liên xô do Boris Grebenshikov làm thủ lĩnh-N.D). Mùa thu năm 1974, Goroshevski dựng vở kịch âm nhạc“Những câu chuyện ngụ ngôn của bá tước Diffuzor” mà các vai chính do các thành viên ban nhạc nghiệp dư Akvarium đảm nhiệm. Vở kịch âm nhạc này đóng vai trò quan trọng trong cuộc đời của B.G và Akvarium (vì đây là lần đầu họ tham gia vào một vở diễn chuyên nghiệp), cũng như đối với chàng đạo diễn trẻ tuổi Goroshevski:Sau khi ra mắt vở diễn trong trường Đại học tổng hợp, các chàng trai được yêu cầu “biến” khỏi trường ЛГУ. Đây cũng là nguyên nhân của sự ra đời Nhà hát độc lập Raduga với các thành viên Akvarium làm cốt cán.
Năm 1987, đạo diễn phim Sergey Soloviev khi làm phim Assa trong làn gió đổi mới đã quyết định mời ca sĩ nhạc rock B.Grebenshikov và ban nhạc Akvarium tham gia.Họ thảo luận là sẽ sử dụng bài "Под небом голубым" trong phim. B.G khi thể hiện bài này đã chịu ảnh hưởng và hát theo cách thể hiện của Khvostenko, chứ không phải theo cách của Tikhomirov. Có lẽ rằng lâu ngày B.G đã hơi quên giai điệu bài hát này nên “khôi phục trí nhớ” bằng cách nghe băng cát sét có ghi âm giọng hát của Khvostenko. Chúng ta cùng nghe B.G thể hiện bài này tại đây (trích từ CD"Десять стрел") :

http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/16_10_strel_gorod.mp3
. Bộ phim Assa đã lôi cuốn được hàng triệu người đến rạp xem và bài hát trong phim-nói hơi quá thì đã trở thành “quôc ca” của một thế hệ đang muốn kiếm tìm vẻ đẹp hài hòa của cây cỏ, hoa lá, chim muông, con người và những vì tinh tú. Và, khán giả cứ mặc nhiên cho rằng B.G là tác giả bài hát nổi tiếng này. Xếp theo thứ tự, B.G là người thứ năm biểu diễn bài hát từ khi nó ra đời vào năm 1973.
Sau này, làn sóng di cư người Do Thái từ Liên xô đã cuốn theo bài hát Thành phố Vàng sang Israen. Tại đây, người ta đã dịch lời bài hát sang tiếng Do Thái và Thành phố Vàng giữ một kỷ lục mới: đã có 3 bản dịch lời bài hát này. Lời bài hát nói về một thành phố quá thánh thiện, hư ảo…và đây cũng là căn nguyên xuất phát giả thiết tác giả phần lời là nhà thơ Do thái Iekhud kha Levi (!).
Chúng ta cùng nghe bài hát này bằng tiếng…Do Thái, do ca sĩ Anuar Budagov thể hiện:

http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/anuar.mp3
Và thật thú vị, người thực hiện bài điều tra này Zeev Geizel cũng thể hiện bài hát, nghe khá hay:
http://beliy.ru/private/pod_nebom_golubym/geiyzel_zeev(vladimir)_1171_raiy.mp3
Город
Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ nói đến phần quan trọng nhất: Ai là tác giả âm nhạc của ‘Thành phố Vàng”.?

[hungmgmi]

Phần 8 Ai là tác giả phần nhạc?
Bây giờ chúng ta trở lại với câu hỏi chính yếu nhất:Ai là tác giả của bản nhạc nổi tiếng này?
Franchesco da Milano, chúng ta đã từ biệt nhạc sĩ nổi tiếng này vì đã phân tích chi tiết rằng ông không phải là tác giả.
Roman Turovski-họa sĩ, nhạc sĩ người Ucraina hiện định cư ở Mỹ đã từng nghi vấn rằng chính V.Vavilov đã viết nên bản nhạc này. Cũng nên đặt một giả thiết khác nữa, bản ký âm với tên tác giả là Franchesco đã đến tay Vavilov và ông này không mảy may nghi ngờ về nguồn gốc của bản nhạc.
Gỉa thiết sau ít thực tế, theo cá nhân Zeev Geizel nhận xét. V.Vavilov không phải là tay mơ mà là một chuyên gia về âm nhạc cổ điển thực thụ. Chẳng lẽ ông không thể nhận ra những tiết tấu hiện đại trong bản ký âm, chẳng lẽ ông không nhận thấy âm nhạc của bản này vang lên không giống một chút nào với Franchesco da Milano, và những giai điệu này không thể được viết nên từ thời Trung cổ?
Để kết luận rõ ràng, chúng ta nên tìm hiểu nhân thân V.Vavilov.
Hóa ra tìm nhân vật này không hề đơn giản. Suốt mấy tháng liền, Zeev Geizel truy tìm tác giả này khắp mọi nơi, nhưng V.Vavilov vẫn biền biệt ‘bóng chim tăm cá”. Trên mạng Internet, Geizel vào các diễn đàn nhạc cổ điển mở các topic mới để kiếm tìm thông tin về V.Vavilov. Qua đó, Geizel biết được rằng trên thế giới chỉ có khoảng 50 nghệ sĩ nói tiếng Nga chơi đàn lư cầm, trong đó chỉ có 2 người là xuất bản đĩa hát.Rồi một ngày nọ, trên diễn đàn xuất hiện một nick là Ia.Kovalevskaya. Sau nhiều lần liên lạc, Geizel đã có số ĐT của nick này tại St.Peterburg. Thì ra đó là một trong những giáo viên dạy ghi ta nổi tiếng nhất Liên xô-bà Iadviga Richardovna Kovalevskaya. Bà nhiều năm là trưởng khoa ghi ta ở trường nhạc mang tên M.Musorski, hiện đã nghỉ hưu.
-Volodia Vavilov à? Tất nhiên là tôi còn nhớ ông ấy chứ. Và nhớ cả các bản nhạc mà ông ấy đã sáng tác…Và cả bản mà ông ấy ký tên là Franchesco da Milano nữa…
Bà Kovalevskaya kể lại những gì bà nhớ được, và chúng giúp Zeev xâu chuỗi các thông tin tìm kiếm đang bị đứt đoạn. Sau đó, Zeev Geizel lại nhận được một bức thư từ ông Oleg Timofeev-nghệ sĩ lư cầm, người đã bảo vệ luận án tiến sĩ về lịch sử ghi ta Nga. Nhưng, câu trả lời được mong đợi nhất lại đến từ thành phố anh hùng Tiumen.
Bạn bảo sao, Tiumen không phải là thành phố anh hùng ư?Xô viết tối cao Liên xô không xem xét điều đó, chứ riêng với Zeev-người tìm kiếm mê mải và kiên trì thì thành phố này rất xứng đáng được phong anh hùng. Bởi lẽ tại đây, vào năm 1992 đã cho xuất bản cuốn sách tra cứu “Ghi ta cổ điển ở Nga và Liên xô”, trong đó có mục từ nhân vật “VAVILOV, Vladimir Phedorovich”. Ơ rê ca, tìm thấy rồi. Nhưng… liệu đó có phải là Vavilov của chúng ta không?
…
Nhờ O.Timofeev, Zeev Geizel biết thêm một cái tên nữa:Abram Semionovich Brushtein-một chuyên gia về ghi ta hiện đang sống ở St.Peterburg. Brushtein là người đầu tiên trong danh sách những người đã viết thư cho Geizel khẳng định V.Vavilov là tác giả của bản nhạc nọ trong đĩa hát xuất bản năm 1972. Chính chuyên gia này đã đính chính một số thông tin từ cuốn sách tra cứu của thành phố Tiumen. Và đặc biệt ông cung cấp một thông tin quý hơn vàng: Con gái của V.Vavilov vẫn còn sống tại địa chỉ số nhà 23, đại lộ Vitievski.
Những người có họ Vavilov ở St Peterburg nhiều vô kể. Nhưng sống trên đại lộ Vitievski thì chỉ có một người: Tamara Vladimirovna Vavilova. Geizel tìm địa chỉ, gọi điện và đến gặp với một câu hỏi duy nhất: Tại sao?
Trước thời điểm này, Geizel đã biết được nhiều điều về V.Vavilov. Đó là:
Vavilov sinh năm 1925,là học trò của nhà sư phạm ghi ta vĩ đại P.Isakov tại trường phổ thông của trường trung cấp âm nhạc trực thuộc Nhạc viện Leningrad. Vavilov không thi vào trường trung cấp âm nhạc, mặc dù anh có khả năng. Tại Liên hoan sinh viên và thanh niên thế giới tổ chức năm 1957, Vavilov(đàn ghi ta 7 dây) song tấu cùng L.Andronov(đàn 6 dây) một bản nhạc do Vavilov sáng tác và đoạt Huy chương bạc.
Có tài biểu diễn, nhưng thiên hướng của Vavilov là sáng tác. Cảm thấy mình còn thiếu hụt kiến thức, anh ghi tên vào khóa học do Hội nhạc sĩ Leningrad tổ chức do I.G.Admoni giảng dạy. Từ đây, V.Vavilov trở nên đam mê sáng tác, anh viết ca khúc, nhạc hòa tấu cho ghi ta, nhưng trong lòng vẫn khôn nguôi thôi thúc một dự định lớn lao hơn:Làm những điều người khác chưa làm. Vavilov suy nghĩ và quyết định chọn âm nhạc lư cầm(lute) làm hướng đi mới cho sự nghiệp của mình. Nhiều năm về sau Vavilov đã trở thành chuyên gia hàng đầu về lư cầm ở Liên xô. Đã thỏa mãn chưa, con người luôn trăn trở khát khao?
Câu trả lời là chưa. Thậm chí đàn lute mà Vavilov chơi thành thục cũng chưa hoàn toàn đúng là lute, mãi đến năm 1971 anh mới được chạm đến cây đàn lute thực thụ. Công chúng thì không biết đến điều đó, nên nhiều người nghe đĩa “Âm nhạc lư cầm thế kỷ 16-17” mà vẫn không phát hiện ra điều này.Vấn đề còn phức tạp hơn với các tác phẩm do Vavilov sáng tác.Thứ âm nhạc này không được người ta chờ đợi ở một nhạc sĩ Xô viết: Nó giông giống như nhạc cổ điển, nhưng sao lại không được viết cho các nhạc cụ cổ điển. Do vậy V.Vavilov hầu như không xuất bản được tác phẩm nào do mình viết ra. Và một ý nghĩ chợt nảy ra…
Đầu tiên Vavilov xuất bản các cuốn sách tự học ghi ta. Trong các cuốn này anh cho in một số bản nhạc của mình núp dưới tên các nhà soạn nhạc ghi ta nổi tiếng người Nga. Cuộc thử nghiệm đã trót lọt, Vavilov bắt đầu biểu diễn các tác phẩm của mình dưới danh nghĩa là của các tên tuổi lớn. Công chúng gật gù lắng nghe, thể hiện sự am hiểu sâu sắc của mình với... trường phái âm nhạc ấn tượng. Và…năm 1968, hãng Melodia quyết định xuất bản đĩa âm nhạc lư cầm của thời Phục hưng do Vavilov biểu diễn.
Vavilov đã thực hiện yêu cầu của Melodia và tên anh xứng đáng có mặt ngoài vỏ bìa đĩa, không phải vì anh là một trong những nghệ sĩ biểu diễn có tên trong đĩa hát này. Vavilov là một cái tên thu hút khán giả và đĩa hát này nhanh chóng được mọi người đón nhận. Nhiều giai điệu trong đĩa hát này được nghe đi nghe lại và trở nên quen thuộc. Và trong đó, có bản nhạc của chúng ta.
Trở lại câu chuyện. Geizel gọi cho con gái của Vavilov với duy nhất câu hỏi:Tại sao và nhận được câu trả lời:
-Bố tôi luôn tin chắc rằng các tác phẩm dưới tên Vavilov sẽ không được xuất bản. Nhưng ông rất muốn âm nhạc của mình được nhiều người biết đến. Điều đó đối với ông quan trọng hơn là sự nổi tiếng với tên họ của mình….
Như vậy, chúng ta có thể kết luận được rằng chính V.Vavilov chính là tác giả phần nhạc của bài hát Thành phố Vàng. Geizel cứ băn khoăn không biết tâm trạng nhạc sĩ ra sao khi đĩa hát có tác phẩm của mình có mặt trong hầu hết các gia đình trí thức ở Liên xô. Có thể giả định rằng nhờ hãng Melodia, truyền hình và bộ phim Assa, ước mơ đưa tác phẩm của mình đến người nghe của Vavilov đã trở thành hiện thực.
Nhưng, có còn ai nữa đâu mà hỏi. Vladimir Vavilov mất vào ngày 11/3/1973 vì bệnh ung thư, truớc sinh nhật lần thứ 48 vỏn vẹn có 2 tháng.


Ông mất tại Leningrad trong những ngày tại thủ đô lần đầu tiên vang lên những giai điệu của bản“Thành phố Vàng” mà ông là tác giả ẩn mình trong bóng tối.

(Còn tiếp)

[TLV]

Francesco da Milano và cây đàn lute

[Thanhxuan1974]

Hoan hô bác Hungmgmi về những thông tin và các version của bài hát.

[Timeout]

Phù. Cảm ơn bác Hùng mì gà rất rất nhiều. Thú thực là lúc tìm thấy bài này trên Nét là em choáng luôn. Dài lê thê mà đọc thì rắc rối. Bác dịch ra thế này quả là tuyệt vời. Hi hi.,ủng hộ 2 chân 2 tay ăn sẵn.........

[Tykva]

Mãi hôm nay tớ mới có thì giờ ngồi nhâm nhi các bản nhạc BBT cần làm một bài giới thiệu nhạc sĩ Vavilov trên trang chủ chứ nhỉ? Các thông tin của bác Hùng mì gà hấp dẫn quá...

[hungmgmi]

Các bạn có thể xem video clip bài Thành phố Vàng qua giọng hát của G.B tại đây:
http://www.youtube.com/watch?v=qxza2m08D-c

[rung_bach_duong]