Marina Tsvetaeva - Nữ sĩ không già

[Nina]

[NguyenAnh]

[Tykva]

Chả phải mình Nina kiện cáo về Mùa xuân nhé. Em cũng dịch nữa mà. Bác có giữ của Nina làm của riêng thì giữ, nhưng còn của em????

[NguyenAnh]

[Tykva]

[Tykva]

Tớ lôi cái topic này lên sau sáu bảy tháng bị bỏ quên.
Giữa Marina Svetaeva và chàng Osip Mandelshtam tài hoa liệu có quan hệ gì nhỉ? Tình bạn giữa hai người ra sao, bác nào biết thì góp chuyện nhé.
Tớ chỉ có mỗi một bài thơ cho thấy giữa họ là một tình bạn thắm thiết nhưng xa cách...

* * *
О. Э. Мандельштаму

Никто ничего не отнял!
Мне сладостно, что мы врозь.
Целую Вас — через сотни
Разъединяющих верст.

Я знаю, наш дар — неравен,
Мой голос впервые — тих.
Что вам, молодой Державин,
Мой невоспитанный стих!

На страшный полет крещу Вас:
Лети, молодой орел!
Ты солнце стерпел, не щурясь,
Юный ли взгляд мой тяжел?

Нежней и бесповоротней
Никто не глядел Вам вслед...
Целую Вас — через сотни
Разъединяющих лет.
12 февраля 1916



* * *
Tặng Osip Mandelshtam

Không ai tước đoạt gì nơi người khác!
Ta vời xa, nên rất đỗi mến thương.
Tôi hôn anh qua dặm ngàn cách trở
Giữa chúng ta trên khắp những nẻo đường


Tôi biết tài năng mình không thể sánh,
Trước mặt anh giọng tôi chẳng dám ngân.
Đối với anh, Derzhavin tái thế,
Thơ tôi hẳn vụng về, hụt thiếu vần!

Tôi làm dấu tiễn anh trước chuyến bay:
- Tung cánh nào, hỡi chim ưng non trẻ!
Trước mặt trời anh không hề nheo mắt,
Nhìn theo anh tôi ảm đạm lắm thay?

Dịu dàng hơn và đắm đuối hơn tôi
Còn ai nhìn theo anh thế nữa đây...
Tôi hôn anh qua tháng năm cách trở
Giữa chúng ta trong suốt cuộc đời này

12 tháng 2 năm 1916

[Nina]

Ủng hộ chị Bí một cái, mặc dù .. bà Tsvetaeva này cũng khó hiểu ghê

Tặng Osip Mandelshtam

Chẳng có ai lấy điều gì đi hết!
Em vừa lòng vì ta ở hai nơi
Em hôn anh - qua chặng đường trăm dặm
Ngăn cách chúng ta, trăm dặm xa vời.

Vẫn biết rằng ta không ngang sức ngang tài
Bài thơ đầu - em rụt rè đọc khẽ.
Anh là Dzerzhavin của thời còn trẻ
Những vần thơ em vụng dại có là chi!

Em chúc phúc anh trước chuyến bay đáng sợ
Đại bàng trẻ trung, anh hãy bay đi
Anh đã nhìn mặt trời không chớp mắt
Thì ánh mắt em thơ dại có nặng gì?

Và sẽ không ai nhìn anh rời bước
Dịu dàng hơn em, và tuyệt vọng hơn
Em hôn anh - qua chặng đường thế kỷ
Chia cách chúng ta, nhân nỗi cô đơn.

[Geobic]

Những bài sau đây Geo dịch đã lâu, không nhớ đã post lên lần nào chưa, cũng chưa tìm lại đwợc nguyên bản. Nếu mem nào tìm giúp cho thì cảm ơn nhiều lắm. Đây là những bài của Svetaeva mà Geo thích. Geo cảm nhận thơ bà này hay, nhưng khó dịch.


GỬI NGƯỜI YÊU DẤU

Em thích anh tương tư không phải vì em
Em cũng vậy, không vì anh, khắc khoải
Thích dưới chân chúng mình mãi mãi
Trái đất nặng nề không trôi vuột đi đâu.

Em thích khi chẳng cần gìn giữ
Ăn bận lôi thôi lếch thếch mặc dầu,
Chẳng ngượng nghịu, chẳng lời uốn éo
Khi vô tình để tay áo chạm nhau.

Em cũng thích trước mặt em anh vẫn
Thản nhiên ôm một ả tươi xinh,
Anh đừng rủa để dưới sâu địa ngục
Em bị lửa thiêu vì hôn kẻ khác anh.

Em thích cái tên êm dịu của em
Anh thân yêu không nhắc nhở ngày, đêm
Thích chẳng bao giờ trong nhà thờ tĩnh mịch
Trên đầu chúng mình điệu nhạc cưới vang lên.

Tự đáy lòng em vẫn thầm cảm ơn,
Bởi dẫu vô tình, anh yêu em như vậy đó,
Cho em được yên trong những đêm khuya
Và hiếm hoi những giờ chiều gặp gỡ.

Bởi dưới trăng mình không cùng dạo nữa,
Và trên đầu - trời chẳng sáng dịu êm, -
Bởi anh tương tư, ôi! đâu phải vì em
Bởi em nữa, ôi! không vì anh, khắc khoải!

5-1913




* * *

Ở Moskva trong em - những vòm nhà rực cháy,
Ở Moskva trong em - những tháp chuông ngân
Các lăng mộ đứng xắp hàng ngay ngắn -
Nơi ngủ yên của vua chúa, quần thần.

Anh biết chăng bình minh trong Kremli
Dễ thở hơn mọi miền trên trái đất!
Anh biết chăng bình minh trong Kremli
Em cầu nguyện cho anh đến hừng đông ngây ngất.

Và khi anh đi trên Neva của anh,
Là lúc bên dòng Moskva em đứng,
Dáng nghiêng nghiêng, đầu em cúi xuống
Nhìn nước sông đèn kết ánh long lanh.

Bằng sự mất ngủ của mình em yêu anh
Bằng sự mất ngủ của mình, nhớ anh, em nhắc -
Cũng là khi, trong điện Kremli
Những người đánh chuông tỉnh giấc.

Nhưng dòng sông em - và dòng sông anh
Nhưng tay của em - và tay anh đó
Sẽ chẳng gặp nhau đâu. Và niềm vui em
Không đuổi kịp, đến giờ - Bình minh rạng rỡ.

7-5-1916

[Tykva]

Бабушке


Продолговатый и твердый овал,
Черного платья раструбы...
Юная бабушка! - Кто целовал
Ваши надменные губы?

Руки, которые в залах дворца
Вальсы Шопена играли...
По сторонам ледяного лица -
Локоны в виде спирали.

Темный, прямой и взыскательный взгляд,
Взгляд, к обороне готовый.
Юные женщины так не глядят.
Юная бабушка, кто вы?

Сколько возможностей вы унесли,
И невозможностей - сколько? -
В ненасытимую прорву земли,
Двадцатилетняя полька!

День был невинен, и ветер был свеж,
Темные звезды погасли.
- Бабушка! - Этот жестокий мятеж
В сердце моем - не от вас ли?..

4 сентября 1914


Gửi bà


Mặt trái xoan thon thon nghiêm khắc
Váy áo sẫm đen xếp nếp suông...
Bà ơi, đôi môi bà kiêu hãnh
Biết ai đã từng đặt nụ hôn?

Tay bà từng biểu diễn nhạc Valse
Sopanh trong phòng lớn lâu đài...
Quanh gương mặt lặng như hóa đá -
Tóc xoăn cuốn từng lọn buông dài.

Mắt sẫm nghiêm nghị luôn nhìn thẳng
Cái nhìn quen tự bảo vệ mình,
Các cô gái trẻ không nhìn thế,
Bà ơi, ngày xưa bà là ai?


Bà đem theo mình vào lòng đất,
Bao khả năng, bao bất khả rồi?
Cô thiếu nữ Balan ngày ấy
Trẻ trung ở lứa tuổi hai mươi!


Ngày vô tội, trong lành gió nổi
Những vì sao mờ tối tắt rồi,
Bà ơi, một trái tim nổi loạn
Cháu thừa hưởng từ bà hẳn thôi?

4 - 9 - 1914

[USY]

Bài "Gửi Bà" Bí dịch hay quá! Mình rất cảm động.

[Nina]

Cho em dịch với

Gửi bà

Khuôn mặt trái xoan nghiêm nghị
Nếp váy đen xõa nhẹ buông…
Đôi môi trẻ trung kiêu hãnh
Bà ơi, ai đã được hôn.

Đôi tay này trong cung điện
Dạo những điệu valse Sô panh
Và bao quanh khuôn mặt lạnh
Cong cong những lọn tóc xoăn

Ánh mắt thẳng thắn, sắc sảo
Sẵn sàng bảo vệ lấy mình
Thiếu nữ trẻ không nhìn vậy
Thời trẻ bà là ai đây?

Cô thiếu nữ Ba lan trẻ
Đã đem bao cơ hội đi
Và bao nhiêu điều không thể
Vào lòng đất khát sục sôi!

Ngày thơ ngây, gió trong lành
Những ngôi sao đêm đã tắt
Bà ơi! – bão trong tim cháu
Có phải bà đem đến không?

[Geobic]

Mối tình bí mật của nữ thi sĩ Nga Maria Svetaeva
(Bài của Vũ việt)

Nữ thi sĩ nổi tiếng người Nga Maria Svetaeva (1892 – 1941) ngay từ thời trẻ đã nổi tiếng trong giới văn học và sân khấu Moskva như một người có tài tiên đoán, một nhà “nữ tiên tri”.

Nàng ban phát những lời tiên đoán một cách bất ngờ, hào phóng và chính xác. Một lần, trên bãi biển Krym, nàng nói với bạn mình, cũng là một nhà thơ Maks Voloshin: “Maks này, tôi sẽ lấy làm chồng người nào đoán được tôi thích loại đá quý gì”.
Thực tế đã xảy ra đúng như vậy. Ngay vào hôm đầu tiên làm quen với nhau, chàng trai Sergei Efron người Moskva đã tặng Svetaeva một viên đá quý nhỏ hình trái tim màu đỏ thắm mà về sau nàng đem theo suốt đời.
Sau khi về Moskva, Svetaeva và Efron làm lễ kết hôn. Ít lâu sau, họ sinh cô con gái đầu lòng và đặt tên là Adriana. Đôi vợ chồng trẻ dùng số tiền được thừa kế mua một ngôi nhà xinh xắn. Năm 1917, họ có cô con gái thứ hai đặt tên là Irina.
Svetaeva hân hoan viết cho một người bạn: “Cuộc gặp gỡ của chúng tôi là một điều kỳ diệu, chúng tôi quyết sẽ không bao giờ xa nhau”. Nhưng cuộc chia ly đầu tiên giữa hai người ngay sau Cách mạng Tháng Mười đã kéo dài suốt 3 năm trời đằng đẵng. Efron phải ra mặt trận, còn Svetaeva ở lại Moskva cùng hai cô con gái nhỏ.
Nàng đã phải chịu biết bao gian khổ và thiếu thốn trong những ngày đó: bé Irina bị chết, đâu đâu cũng là cảnh tàn phá, đói kém của những ngày Cách mạng còn trứng nước. Thêm vào đó, Efron lại bặt tin suốt hơn 2 năm trời. Lan truyền tin đồn là anh đã tử trận.
Nhưng vào tháng 7/1921, sau 3 năm xa cách và 2 năm bặt tin, Svetaeva nhận được thư chồng: “Trong suốt những năm xa cách vừa qua, anh cảm thấy em ngày nào, giờ nào cũng ở bên anh. Anh chỉ sống bằng niềm tin rằng chúng ta nhất định sẽ gặp nhau. Anh sẽ không sống nổi nếu thiếu vắng em”.
Svetaeva lập tức lên đường đến gặp Efron. Và từ đó, họ không bao giờ xa nhau nữa cho dù đó là quãng thời gian khó khăn sống lưu vong ở Paris (Pháp) hay những năm tháng gian khổ tại nước Nga. Đối với Svetaeva, Efron không những là người nàng yêu quý mà còn là người cần thiết nữa.
Trong cuộc đời đầy thăng trầm của nàng, chỉ có một thứ bất biến, không thay đổi – đó là Efron, là gia đình. Tại đây, nàng có thể tìm được nơi trú ẩn khỏi những cơn bão táp dữ dội của cuộc đời, nàng có thể bình tĩnh lại sau những cuộc phiêu lưu tình ái mãnh liệt nhưng ngắn ngủi mà nàng không ngại miêu tả trong các tác phẩm thơ của nàng.
Về phần Efron, anh cũng tỏ ra xứng đáng với tình yêu của Svetaeva. Anh không những tỏ ra độ lượng trước những cuộc phiêu lưu tình ái mà anh biết rõ không phải là bản chất của nàng. Anh còn nhẫn nại dung hòa với tính tình khó chịu của nàng mà ngay cả những người nhiệt thành hâm mộ tài năng nàng cũng không thể chịu đựng nổi.
Anh không bao giờ thốt ra lời than phiền về những chuyện rắc rối trong gia đình: anh biết rõ nàng vụng về trong công việc nội trợ. Anh hiểu rõ nàng, hiểu rõ những trăn trở trong sự nghiệp làm thơ của nàng.

Có thể nói, họ là sự bổ sung cần thiết cho nhau. Chắc hẳn vì vậy mà số phận đã ưu ái họ: họ may mắn được sống suốt đời bên nhau để rồi cùng lần lượt qua đời vào tháng 8/1941.
Nhiều bạn bè của gia đình khẳng định hai vợ chồng nàng hết sức chân thành với nhau. Họ không giấu diếm nhau một chuyện gì. Giữa họ không hề có bí mật riêng tư. Có lẽ, chỉ trừ một bí mật duy nhất.
Một lần, để an ủi chồng về cái chết của bé gái thứ hai Irina, Svetaeva hứa với anh: “Chúng ta nhất định sẽ có con trai”. Và nàng đã thực hiện được lời hứa ấy. Tháng 2/1925, nàng sinh hạ bé trai Georgi.

“Thật đáng tiếc là anh không được nhìn thấy bé trai kháu khỉnh của chúng tôi. - Efron tế nhị viết cho một người bạn thân của mình - Cháu không giống tôi lắm, nhưng giống Svetaeva như đúc”.
Nhưng những người thân của Svetaeva thì hiểu rõ nội tình hơn. Tất cả đều nhất trí khẳng định bố của bé Georgi không phải là Efron mà là Konstantin Rodzevich, người mà trước đó ít lâu đã gắn bó cùng Svetaeva bằng một cuộc tình “duy nhất, thật sự và khó khăn, không xứng đáng với những người trí thức” – theo cách nói về sau của bạn bè Svetaeva.
Rodzevich là ai? Đó là một người chẳng có gì đặc biệt cả về vẻ ngoài lẫn địa vị xã hội. Vào lúc đó, Rodzevich chỉ giữ một chức vụ khiêm nhường là thư ký và thủ quỹ của một hội kiều dân Nga. Người giới thiệu anh với Svetaeva lại chính là Efron, chồng nàng. Và không hiểu sao anh đã chinh phục được trái tim Svetaeva.
Người ta chỉ biết rằng đó là tình yêu từ cái nhìn đầu tiên và đến từ cả hai phía. Riêng Svetaeva thì nàng không chỉ yêu say đắm Rodzevich mà còn trông chờ nhiều ở mối tình ấy nữa. “Tôi muốn có con trai với anh ấy. - Về sau nàng viết như vậy trong một bức thư - Tôi vừa sợ lại vừa khao khát đứa con này”.
Tuy nhiên, cuộc tình “thật sự và khó khăn” ấy chỉ kéo dài vẻn vẹn hơn 3 tháng. Về sau, Rodzevich giải thích nguyên nhân chia tay nhau là do anh ưa thích một mối tình êm ả và bình lặng hơn.
Anh quyết định kết hôn với một phụ nữ khác. Svetaeva không vì thế mà giận hờn, nàng tặng cô dâu một món quà cưới độc đáo – đó là một tập thơ nhỏ mà nàng sáng tác trong những ngày tình yêu giữa nàng và Rodzevich nồng cháy nhất. Ít lâu sau nàng sinh bé trai Georgi.
Svetaeva không nói với một ai về chuyện cha đứa bé. Cả Rodzevich cũng không đòi hỏi nàng phải nói rõ. Về sau, anh giải thích: “Lúc đó, tôi không muốn gánh bất kỳ một trách nhiệm nào. Tôi nghĩ Sveteva đã sai lầm khi để lại tình trạng mơ hồ ấy. Nhưng nàng không chịu nói sự thật với tôi. Tôi liền lấy một quyết định dễ dàng đối với tôi là thầm tự khẳng định rằng bé Georgi là con của Efron”.
Quyết định đó khiến mọi người đều vừa lòng. Svetaeva và Efron lên đường sang Paris. Còn Rodzevich thì sống phần đời còn lại sôi nổi và đầy ý nghĩa: anh chiến đấu ở Tây Ban Nha trong hàng ngũ các chiến binh quốc tế chống phát xít rồi khi nước Pháp bị quân đội Hitler chiếm đóng thì anh tham gia phong trào kháng chiến tại đây…
Nhưng khi về già và nhìn lại cuộc đời sôi nổi đã trải qua, anh chợt hiểu quãng thời gian 3 tháng ngắn ngủi gắn bó anh với Svetaeva mới là quãng thời gian đẹp nhất và quan trọng nhất trong cuộc đời anh.
Anh thừa nhận: “Chính là do sự yếu đuối của tôi mà tình yêu của chúng tôi không thành. Vào lúc đó, tôi lang thang ngơ ngác giữa cuộc đời, tôi không thể đem lại cho nàng những gì mà nàng chờ đợi. Nàng đã kéo tôi vươn lên những đỉnh cao mà tự tôi không thể vươn tới được. Nàng đã tạo cho tôi quá nhiều thuận lợi. Tất cả những thứ đó giờ đây mới kết tinh lại. Giờ đây, tôi yêu nàng còn mãnh liệt hơn và sâu nặng hơn”.

[Nina]

[NguyenAnh]

[Tykva]

Sao bác NA không bỏ công khuân vác các bản dịch từ topic đó sang đây để tiện việc tìm kiếm tư liệu sau này nhỉ?