Vài điều về tâm lý ngôn ngữ ...

[dai_dien_Nga]

Căn cứ vào kinh nghiệm giảng dạy tiếng Nga cho các bạn VN trong vòng hơn chục năm ... Ôi, hóa ra mình đã già thế rồi nhỉ ... tôi thấy nhiều khi mọi người sử dụng các cấu trúc và từ vựng tiếng Nga chưa chuẩn lắm, bởi vì các bạn chuyển những cấu trúc, những thói quen ngôn ngữ và tâm lý người Việt sang tiếng Nga một cách máy móc, không chú ý đến tâm lý ngôn ngữ người Nga.

Để cho các bạn có thể hiểu rõ hơn, tôi xin nêu một số ví dụ:
Tình huống 1.
Tôi gọi điện cho cô bé trực điện thoại ở văn phòng và hỏi (bằng tiếng Nga):
-Мне никто не звонил?
Cô bé trả lời bằng tiếng Nga:
-Да.
- Кто? (Tôi nghe câu trả lời "Vâng", nên tôi hiểu rằng đã có người gọi)
- Никто.

Sai lỗi của cô bé này là ở chỗ này: nhiều khi người Nga thể hiện câu hỏi rất giống câu phủ định. Về mặt tâm lý, điều đó là để cho người trả lời dễ có thể trả lời một cách phủ định (hơi khó hiểu, nhưng các bạn chỉ tin tôi thế thôi). Vì vậy, nếu dịch ra tiếng Việt một cách máy móc, thì người Việt sẽ trả lời một cách khẳng địch.
- Không có ai gọi cho tôi, phải không?
- Vâng.

Nhưng câu tiếng Nga «Мне никто не звонил?» phải hiểu “Có ai gọi cho tôi không?”, cho nên câu trả lời «Да», người Nga sẽ hiểu là “Có. đã có người gọi.” Tóm lại, nếu các bạn muốn trả lời một cách phủ định bằng tiếng Nga, đừng dùng câu «Да».

Уф, hóa ra giải thích bằng bài post là một việc vất vả thế nhỉ. Đến cuối, bản thân mình cũng không hiểu gì rồi. Xin hôm nay tạm dừng ở đây, để về nhà ăn cơm. Mai sẽ tiếp tục. Chúc các bạn một buổi tối vui vẻ!

[virus]

chị ui em hỏi cái , thế có bao giờ chị bị nhầm mấy kiểu câu đó của tiếng VIệt chưa . Tiếng Việt cũng có mấy câu như thế đó

[dai_dien_Nga]

Virus cho ví dụ, thì mới trả lời được.

[dai_dien_Nga]

Всем привет!
Virus thân ơi, chị nói tiếng Việt nhiều khi bị nhầm không chỉ kiểu câu đó, mà còn rất nhiều kiểu khác nhau. Có lúc người Việt nghe - không hiểu, có lúc - thấy buồn cười, có lúc - người ta tức giận chị. Khi chị mới bắt đầu học tiếng Việt, bà chủ nhiệm khoa Phương Đông học tại trường ĐH của chị trong lời khai giảng đã nói một câu mà chị vẫn nhớ: "Các em phải chuẩn bị tinh thần là khi học tiếng phương Đông, thì 20 năm đầu tiên sẽ cực kỳ khó, rồi dần dần sẽ đỡ khó!"
Có một lần chị muốn nói câu xin lỗi cho một ông già. Trong tiếng Nga câu đó thì Вы меня извините, пожалуйста (có thể tương đương với câu Bác tha lỗi cho cháu), nhưng lúc đó chị không biết và cứ dịch ra tiếng Việt đúng như theo trật tự trong câu tiếng Nga thành câu "Bác xin lỗi cháu". Khi người ta nghe câu ấy, thì có vẻ như thế này và kêu: "Tao phải xin lỗi mày à?"
, may có người giải thích, thì chị phải xin lỗi gấp đôi.

Nếu có ai ở đây có thể mở box "Học tiếng Việt" hoặc mở website "Việt Nam trong tôi" luôn, thì chị sẽ rất mừng và suốt ngày ngồi tại box đó. Tạm thời chưa có, thì chị xin chia kinh nghiệm với các bạn học tiếng Nga. Nếu trong 10 người đọc có 1 người thấy bài của chị có ích, thì chị cũng mừng rồi.

[dai_dien_Nga]

Sáng nay, lúc đi qua một cửa hàng tôi nhìn thấy biển "Hàng mới về". Tôi nghĩ, nếu dịch ra tiếng Nga đúng theo từ điển, thì người Nga không bao giờ vào cửa hàng này , bởi vì người Nga sẽ hiểu câu này như là Товар, который только что вернули/вернулся ("Hàng mới bị khách trả lại).
Động từ "về" của tiếng Việt có ý nghĩa rất phong phú. Nhiều khi trong câu tiếng Việt chỉ có mỗi từ "về", thì người ta vẫn hiểu. Nhưng nếu dịch câu đó ra tiếng Nga, thì phải giải thích rõ ràng hơn về đâu, thế nào, đi đâu về, nhập về, quay về, trở về v.v.
Có một lần tôi hỏi một học sinh: "Chủ nhật em làm gì?" (Что ты делал в воскресенье?)
Học sinh trả lời: - Я вернулся.(Tức là cậu ấy muốn nói “Em về quê”)
Tôi không hiểu gì cả, phải hỏi lại: - Куда ты вернулся?
Học sinh phải giải thích mãi thì tôi mới hiểu được, bởi vì trong tiếng Nga động từ “вернуться” có ý nghĩa là quay về nơi A sau khi đã đi nơi B và đang ở nơi A. Còn nếu người Nga muốn nói câu “Chủ nhật tôi về quê”, thì sẽ nói: В воскресенье я ездил в деревню/на родину.
Khi nghe câu "Я вернулся в деревню в воскресенье", người Nga sẽ hiểu rằng người nói đang ở quê.

[virus]

Chị Oanh thân !
Em rất thích đọc những bài viết của chị , càng đọc càng thấy kiến thức chị "uyên thâm " quá . Và chán hơn nữa là trong cái vấn đề ngôn ngữ này em ko rành và giỏi cho lắm , cả với tiếng Nga và tiếng Việt . Rất muốn tranh luận và nói chuyện với chị , nhưng nói ra như cá bị móc vào câu đó , miệng nó cứ như thế này này .Có lẽ để dành cho những người khác post bài , còn em chỉ đọc và học hỏi thôi .
Em thấy cô giáo chị nói hồi đầu khai giảng có điều cũng chưa chính xác , làm gì đến 20 năm để học tiếng phương Đông( như chị bây giờ này - phong cho làm giáo sư tiếng Việt cũng chẳng ai thắc mắc) . Tiếng nào chẳng có cái khó của nó , , chẳng có ngoại ngữ nào là ko khó cả . Chỉ có cái là cách phát âm của tiếng Việt khác với tiếng Châu Âu hình như là âm điệu hơi cứng hơn , ít âm gió hơn ...Còn đâu muốn hiểu đc hết tiếng Việt hay tiếng nào đó thì chíhn những người Việt như bọn em còn phải nghiên cứu đến khi chết , nếu muốn đi sâu vào nó . Còn hầu hết những người VN bây giờ nói và viết tiếng Việt là theo phản xạ được hình thành từ bé ( trung khu tiếng nói - em học Sinh nên cái này hơi to mồm ) ai có quan tâm thì sẽ đi sâu vào nghiên cứu vấn đề về ngôn ngữ , còn ai ko quan tâm thì cứ thế mà sống , cứ thế mà nói tiếng Việt mà thực sự ko hiểu rõ cấu trúc của nhiều câu mình nói ra như thế nào . Ở những nước khác cũng thế mà thôi , đơn cử là bọn bạn Nga . Em hỏi là bọn mày muốn vào học trường ĐH thì sao phải thi tiếng Nga , đó là tiếng nói của bọn mày mà . Bọn nó nói một câu mà em đã phải suy nghĩ liên tưởng đến mình , rằng mình nói tiếng Việt đúng chưa : Mày tưởng thằng Nga nào cũng nói đúng tiếng Nga à . Em hỏi thế bọn mày phải thi những gì : bọn nó nói rằng là thi mấy cái như kiểu dấu chấm , dấu hỏi , dấu chấm than ... thì đặt ở đâu ở trong câu và có ý nghĩa thế nào...Cái này giáo dục ở Nga hay hơn ở VN . Một người vào ĐH , anh chắc hẳn là thằng có tri thức rồi , có hiểu biết về nhiều vấn đề . Nhưng ngoài những vấn đề về chuyên ngành của mình thì cái cơ bản nhất là tiếng mẹ đẻ của anh anh đã nắm rõ chưa , anh đã hiểu rõ về cái ngôn ngữ mình đang nói chưa ... Thật sự là nếu nói ra những cái này thì rất dông dài , suy nghĩ của em là thế và mong chờ phản ánh của mọi người .
Chị cứ yên tâm rằng những bài viết của chị có giá trị rất lớn với em và nhiều người . hi vọng chị sẽ có những bài viết đóng góp thêm chúng em . Cảm ơn chị .

[danngoc]

Đề nghị bác dai_dien_truong_nga post thêm các thực tế của mình về tâm lý ngôn ngữ. Đây là vân1 đề thú vị với mọi người và rất thú vị với tớ!

[dai_dien_Nga]

Ôi, sao Virus viết thế, làm cho chị rất ngại

Hôm nay, tôi xin kể cho các bạn về một nhận xét của tôi khi giảng dạy và tiếp xúc ngoài lớp với các học sinh VN. Đó là khi các em không hiểu một câu hỏi nào đó, thì không bao giờ nói ngay là không hiểu mà trả lời "Да". Không quan trọng câu hỏi đó có thể trả lời "Vâng/Không" hay không, cứ nói "Да" vì không hiểu và ngại công nhận việc mình không hiểu câu hỏi của người nói. Khi lần đầu tiên gặp trường hợp như thế, tôi cũng không hiểu gì cả. Tôi hỏi một học sinh "Em đã học tiếng Nga bao lâu?". Cô bé trả lời "Да". Tôi rất ngạc nhiên và hỏi lại một lần nữa. Khi hỏi lại, tôi nói chậm, cô bé nghe được rõ, hiểu hết câu hỏi của tôi và trả lời "Em học 6 năm".
Khi lần thứ một trăm tôi bị học sinh VN trả lời như thế, tôi tức quá và kêu "Что да??! Что да? Я спрашиваю, какое упражнение вы делали дома? А вы отвечаете "Да". Cô bé trông như suýt nữa bật khóc. Tôi bình tĩnh lại và giải thích rằng, nếu em không hiểu câu hỏi bằng tiếng nước ngoài, đó là lẽ thường, đặc biệt là khi đang là học sinh. Nếu đã biết hết, thì không cần phải học nữa. Giáo viên cũng hiểu điều đó. Nếu em hỏi lại "Извините, я не поняла Ваш вопрос. Повторите, пожалуйста.", thì giáo viên không bao giờ giận, mà sẽ giải thích lại rõ hơn. Vì mục tiêu chính của giáo viên là làm cho học sinh hiểu và học thuộc. Còn kiểm tra lại trình độ kiến thức, đánh giá và phạt là những việc phụ. Khi học sinh không hiểu câu hỏi và trả lời lung tung chỉ để không đứng im lặng, điều này làm cho giáo viên giận và nghĩ rằng học sinh đó quá dốt. Còn ngoài đời, khi nói chuyện với người bản ngữ, thì càng tệ hơn. Giáo viên có thể thông cảm và hiểu tại sao học sinh VN trả lời “Vâng” cho câu hỏi “Trong câu này chủ ngữ là ở đâu?”, chẳng hạn. Nhưng người dân bình thường không nghĩ đến những khó khăn về ngôn ngữ của học sinh đó. Khi một chàng trai Nga mời một cô bé VN đi ăn kem và hỏi “Em thích ăn loại kem nào?” (Ты какое мороженное будешь?), nếu cô ấy không hiểu câu hỏi, nhưng không dám hỏi lại và trả lời “Vâng” (Да), thì rõ rang đây sẽ là lần cuối cùng khi chàng trai đó muốn gặp cô bé này.
Tôi nghĩ tại sao học sinh VN trả lời như thế, vì những trường hợp tương tự như vậy thường xảy ra. Tôi giải thích mãi cho một số học sinh rằng không được làm như thế. Tôi tưởng họ không biết nói bằng tiếng Nga “Xin lỗi, em chưa hiểu, xin cô nói lại”, nên tôi viết cho họ bằng tiếng Nga và bắt phải học thuộc, nhưng vẫn nghe “Да”. Dần tôi hiểu ra rằng người Việt Nam khi nghe một câu hỏi do người lớn tuổi hơn mình nói, thì nói “Dạ”. Nếu không nghe rõ hoặc không hiểu, thì chỉ cần nói “Dạ”, người ta sẽ nói lại (tôi đã thử rồi ). Có lẽ, chính do cái thói quen đó nên khi bắt đầu học tiếng Nga họ cho rằng từ “Да” tương đương với “Dạ”. Không biết tôi đúng hay nhầm, nhưng chỉ tìm được mỗi cách giải thích như thế thôi.

[danngoc]

Theo tôi đó là thói quen tránh chịu trách nhiệm cá nhân, mọi quyết định đều đưa ra tập thể của người VN.

[Nina]

Thật ra vấn đề này Nina cũng đã từng gặp. Khi nói chuyện với người lớn tuổi hơn (chú bác họ hàng, thầy, đồng nghiệp vv), nhiều khi mình chẳng nghe được họ nói gì (có lẽ một phần do tai của Nina hơi có vấn đề), nhưng không phải lúc nào cũng tiện để hỏi lại, thành ra lúc đó Nina thường ...gật đầu, vâng dạ, rồi chờ dịp để hỏi lại

[virus]

Chị Oanh nói thế cũng đúng , nhưng tùy trường hợp cách phát âm của từ dạ đó thế nào thì nó sẽ trở thành câu hỏi ngược lại với người hỏi( nghĩa là yêu cầu nhắc lại ) .CŨng nhiều khi ko hiểu nhưng để cho qua vấn đề thì cũng nói câu dạ như chị Nina bên trên nói . Em bên này nhiều khi ko hiểu cũng nói "da" nhưng là để cho qua vấn đề ,bởi vì nhiều khi các môn như toán lý hóa, nghe giáo nói đã ko hiểu rồi , mà hỏi lại giáo càng giải thích càng ko hiểu .Tốt nhất về nhà đọc lại . Thôi em đi học đây

[dai_dien_Nga]

Khi giáo viên giảng bài và em ko hiểu hết, thì về nhà đọc sách cũng được. Nhưng khi người ta trực tiếp hỏi em, và em nhìn trông và nói lung tung "Vâng", thì giáo viên vừa buồn (vì thấy rằng học sinh của mình không hiểu), vừa giận (vì thấu học sinh không công nhận là không hiểu). Nếu em trả lời "Извините, я не понял Вашего вопроса, поэтому не могу ответить" thì vẫn tốt hơn là em gật đầu và nói "Да". Khi sinh viên ko hiểu và không muốn hỏi lại để hiểu rõ, có nghĩa là sinh viên coi thường việc của giáo viên: "Thầy giải thích cho em, em không hiểu, thì kệ thầy, em không biết cái này cũng không quan trọng lắm!" Đặc biệt khi học tiếng.

[Nina]

Hihi, khi mà được thầy hỏi trực tiếp thế thì sướng quá rồi, dại gì mà không nói thật . Nhưng mà khi ... bị sếp chửi chẳng hạn thì khác, sếp mà hét: "có thế thôi, hiểu chưa" thì Nina có hiểu hay không cũng gật đầu ngay rồi chuồn, chờ khi sếp bình tĩnh mới hỏi lại

[dai_dien_Nga]

Câu hỏi của sếp đó thì là câu hỏi loại "Có/Không". Còn nếu như sếp hỏi bác "Bao giờ xong việc này?", thì bác có dám trả lời "Vâng" không?

Cái topic này tôi mở chỉ để nói về những khó khăn trong việc học tiếng Nga thôi, còn giải quyết quan hệ với các sếp thì tôi chịu

[godblessyou]

hixhix...hổng hiểu em cũng chẳng bao giờ dám nói với cô: извините! я не понял !!cả!!......cũng giống như chị Nina và anh Virus vậy..hihi...nhưng khác ở chổ là...ít khi hỏi lại gv vào một dịp khác nào đó ..hixhix..thế cho nên ngoại ngữ đã tệ lại ngày càng tệ hơn