"Người Việt xấu xí"

[Tolik]

Bí ẩn nụ cười Việt Nam

Người Việt Nam có tật xấu là thế nào cũng cười. Vui cũng cười, buồn cũng cười, người ta khen cũng cười, người ta chê cũng cười. hay cũng hì, dở cũng ha ha. Nhăn răng hì một tiếng thế là mọi việc mất tính nghiêm túc cuả nó. Người ta bảo người Việt là dễ tính, dễ bỏ qua những cái khúc mắc ở đời. Nhưng thực sự có phải vậy không. Thực sự cái cười của chúng ta nhiều khi vô duyên và còn độc ác nữa. Nào cái cười nhếch mép khinh khỉnh, cười láo xược, cười vểnh râu trê. Không có gì tức bằng khi ta chê bai mà nó không những không tức mà còn cười lên một cái. Phản đối không tức thậm chí cả bịt tai lại cũng không tức như thế. Tụi tây sang Việt Nam nhiều khi nói xong thấy ngưởi Việt cười, hắn ta không hiểu đang cười gì, đành phải cười theo nhưng lúc đó mặt đần như ngỗng. Nhiều trường hợp xảy ra đánh nhau, đâm chém nhau cũng vì "thấy hắn vửa nhìn mình vừa cười đểu".
Người Việt có tới 36 kiểu cười, đố các bạn kể ra hết đấy, tôi chỉ liệt kê một số thôi: nào cười ruồi, cười mím chi, cười ông ổng, cười khà khà, cười phà phà, cười đểu, cười vang, nhìn thấy cười phát ghét, cười vô duyên, cười mỉa,... Tôi là người Việt mà nhiều khi cũng chưa hiểu hết tiếng cười của dân tộc mình thì làm sao chúng nó (tụi nước ngoài ấy) hiểu được.
Cười đúng chỗ, đúng tình huống là một điều hết sức quan trọng trong giao tiế, nhất là khi chúng ta mở cửa với các nước. Giữ gìn bản sắc dân tộc là một điều tốt, nhưng nó phải được duy trì và phát huy dựa trên chuẩn mực đạo đức của các dân tộc trên thế giới.
Hay cười là điều tốt vì nó tăng cường sức đề kháng cho cơ thể làm cho con người trẻ lâu hơn, chống lão hóa, nhưng cười lúc nào ở đâu là rất quan trọng các bạn ạ.

[Tanhia]

[Tolik]

Thói vô trách nhiệm
Chúng ta thường hay bị vô trách nhiệm. Chuyện xảy ra nhưng có ai chịu trách nhiệm đâu mà đó là trách nhiệm của tập thể. Của tập thể tức là không phải của tôi, mà cũng chẳng phải của bạn, mà là cái gì đó to tát hơn bao trùm lên tất cả. Và thế cả tôi và bạn đều vô can giống như Bộ trưởng Bộ giao thông vận tải phát biểu về vụ cá độ Bùi Tiến Dũng trong thời gian gần đây.
Thời bao cấp đã làm nảy sinh hai đứa con tệ hại là thói thói vô trách nhiệm. Có thể tổng kết 6 vấn đề đáng quan tâm, mà cho đến ngày nay, khi chuyển kinh tế sang cơ chế thị trường, nó vẫn còn hiện diện trong các cơ quan đặc biệt là trong cơ quan Nhà nước.
- Ai cũng có việc làm nhưng không ai làm việc.
- Ai cũng không làm việc nhưng ai cũng có lương.
- Ai cũng có lương nhưng không ai đủ sống.
- Ai cũng không đủ sống nhưng ai cũng sống.
- Ai cũng sống nhưng không ai hài lòng.
- Ai cũng không hài lòng nhưng ai cũng giơ tay đồng ý.

Bạn có đồng ý với tôi không?

[Serguei Kouzmic]

[Tolik]

Tính hời hợt thiếu sáng tạo.

Ai cũng nói là người Việt Nam giàu tính sáng tạo, nào là áp dụng một cách sáng tạo lý thuyết này, lý thuyết kia vào thực tiễn Việt Nam. Nhưng thực tế có phải như vậy không ?
Từ nhỏ tụi trẻ con đã được dạy dỗ là không được học ngoài sách vở. Làm bài phải theo phương pháp nhà trường dạy, làm văn thì đã có những bài văn mẫu chỉ việc nhớ cho kỹ và chép vào, những bài văn không được đi chệch lối, sách đọc tham khảo thì chỉ nên đọc tác giả này mà đừng đọc tác giả kia, không thì điểm kém. Cẩn thận tránh ngắm những triển lãm nhìn mãi không hiểu; tránh cho nhau đọc những từ ngữ mạnh bạo, phim ảnh thì phải tránh những cảnh nude, sách báo dạy dỗ thì không được đề cập đến tính dục gì đó - những cái có thể đề cập đến tận đáy sâu con người; Ở tầng nông, lửng lơ thôi, vì đáy sâu là đáy lạ, không ai xuống tận nơi thẩm tra được.

Nếu bỗng xuất hiện cái mới lạ, dân tộc khác người ta xử sự như thế nào ? Nếu chăm chú nhìn vật đó từ mọi góc độ có lẽ đó là người Pháp. Ngược lại, nếu người đó nhặt lên rồi ghé vào tai lắc lắc thì đó là người Ðức. Người Pháp là dân tộc có năng khiếu hội hoạ nên họ sẽ cố gắng lý giải đồ vật dưới góc độ thị giác, còn người Ðức lại có năng khiếu âm nhạc, dân tộc đã sản sinh ra Beethoven sẽ cố gắng nhận thức vật đó bằng thính giác.
Thế nhưng, nếu là người Tây Ban Nha, đất nước của trò đấu bò tót, khi nhặt vật đó lên, để thoả trí tò mò họ sẽ đập vỡ nó ngay chứ không xem xét bằng tai hay bằng mắt gì cả.
Người Anh không giống với người Tây Ban Nha là hành động trước rồi mới suy nghĩ. Là người Anh, họ sẽ nhặt vật đó lên, kiên trì sử dụng nó vào việc này hay việc khác và sau khi rút ra kinh nghiệm mọi người sẽ tập trung lại rút ra kết luận đó là vật gì.
Còn Người Trung quốc, một dân tộc già dặn và kiên nhẫn hơn người Anh rất nhiều, nên trước khi nhặt vật đó lên người ta sẽ nhìn xung quanh rất kỹ, sau khi xác định là không có ai nhìn thấy thì "người quân tử" đó nhặt nó lên thận trọng đút vào tay áo. Với anh ta, vấn đề không phải đó là cái gì mà là việc vật đó tồn tại mới quan trọng, bởi vì rồi cũng có lúc anh ta biết đó là vật gì.
Với người Hàn Quốc, một dân tộc từng bị đói khổ trong trong thời kỳ Nhật thống trị trước kia, phản ứng trước tiên là phải thử bằng lưỡi.
Đối với người Việt thì sao nhỉ ? Người Việt sẽ chạy đi tìm nhiều người khác cùng đến xem. Sau khi phỏng đoán xem vật đó là gì, một cuộc tranh cãi khủng khiếp đã diễn ra, chỉ vì không ai chịu công nhận tuyên bố của kẻ khác. Ai cũng cho rằng mình đúng. Rồi mệt mỏi, bất phân thắng bại, yêu cầu cơ quan chức năng thẩm định. Sau một thời gian nghiên cứu cũng chẵng thấy gì và đi vào một sự im lặng đáng sợ vì họ cũng hoang mang như ta, không biết đó là gì. Là vì chúng ta rất hời hợt ở bên ngoài, không đi vào bản chất sự việc, “bắc nồi hông nghe hơi” mà ít người hiểu vấn đề một cách thấu đáo. Chúng ta không dám vượt quá khuôn khổ đã định sẵn, không dám đưa ra một cách làm mới, chẳng muốn đi ra khỏi lối mòn vì sợ bị gai đâm.

Bạn thử ngẫm lại mình mà coi, tôi cũng vậy, “ai cũng muốn tìm việc nhẹ nhàng” mà, còn “gian khổ nhường phần” cho những ai muốn ra khỏi lối mòn. Thử coi chúng ta có phải là dân tộc giàu lòng sáng tạo không?

[perets]

Hình như trên báo thanh niên vừa rùi cũng có diễn đàn "Nước Việt Nam nhỏ hay không nhỏ" cũng thú vị lắm đấy. Sao Bác không thử gửi, biết đâu lại có nhuận bút đi nhậu cũng nên.

[weekdaysman]

Trong lúc lang thang đi tìm "Nước Nga ngày nay" theo ý bác Phuongnn, em bỗng thấy topic này, hay và đầy ý nghĩa, nhưng hiện đang phủ một lớp bụi dày của hơn một năm qua. Sao lại thế được? - em tự hỏi. Rồi tự trả lời là có lẽ nó bị chìm sau những vấn đề đang nóng hổi nào đó, rồi dần dần trôi xuống cuối trang, nơi càng ít người để ý hơn. Tệ nữa là nó thuộc box "Những chủ đề khác" đuợc chú giải ngay bên dưới là "Những câu chuyện phiếm ...". Nhưng chuyện này thì em nghĩ là hoàn toàn không phiếm. Có lẽ vào thời điểm bắt đầu topic này hay trước đó ít lâu, em cũng thấy một số báo chí khá sôi nổi về chuyện những tính xấu của người Việt, trong đó cũng điểm lại một số nhận định của những người Việt từ cuối thế kỷ ... trước nữa - mà bác Bí cũng đã có nêu ở đây. Rồi từ đó đến nay, báo chí khá im ắng về chuyện này. Tất nhiên những người xấu, việc xấu "hot" thì vẫn xuất hiện đều (và có lẽ được săn lùng nữa). Nhưng tranh luận hay thậm chí đơn giản là liệt kê kiểu như thế này, thì không!
Nhiều dân tộc vẫn mang những tính xấu "đặc trưng" của mình ra để trêu đùa, để phê phán, để cười ... nhưng dù để làm gì thì cuối cùng chắc chắn điều đó sẽ góp phần làm cho chính dân tộc họ tốt đẹp hơn. Người Việt thì ít làm thế. Hay là thỉnh thoảng lắm mới nhớ ra là nên làm thế. Đó là điều dẫn em đến ý nghĩ về sự giả dối, một tính xấu mà có lẽ nó đã dẫn đến nhiều cái xấu các bác đã kể. Tính cách dân tộc hình thành bởi một lịch sử lâu dài và tranh luận về nó là một công cuộc chắc cũng phải lâu dài như thế. Bên cạnh nó thì nó cũng bị tác động bởi những nhân tố đương đại, kiểu như cuộc sống vội vã thì tiết kiệm mấy lời cảm ơn, xin lỗi cho nhanh như các bác đã kể chẳng hạn. Nhưng sự giả dối thì có lẽ có một lịch sử lâu dài. Từ bé em đã được nghe câu "Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại". Sự sùng bái bằng cấp quá đáng và nhiều tiêu cực khác của ngành giáo dục được nêu nhiều trong những năm gần đây, nhưng em nghĩ nó không phải là vấn đề của thời đại. Từ xưa xã hội Việt Nam đã có "truyền thống" (chữ em dùng không với ý tốt đẹp) kiểu Trung Quốc - là coi trọng khoa cử. Mấy ông tiến sỹ, bảng nhãn ... viết một bài phú hay về sông Hương chẳng hạn, thì suy luận thế nào mà thành người phù hợp với việc cai trị khu vực có sông Hương chảy qua. Có thể là chẳng ai biết chọn tiêu chuẩn nào khác, có thể là những người "có sáng kiến" không thể chiến thắng được "nề nếp" quen thuộc. Nhưng em tin là xã hội trân trọng người viết bài phú hay về sông Hương và hầu như chẳng quan tâm đến chuyện người đó trị thuỷ được nó hay không. Tất nhiên bản thân niềm tin cũng là một nguyên nhân của thành công - đó là lý do vì sao trong y học có "kiểm định đối chứng" khi nghiên cứu tác dụng của một loại dược phẩm mới, và trong kinh tế học có lý thuyết về việc "lạm phát kỳ vọng trở thành lạm phát thực". Dù sao thì em tin là sự sùng bái bằng cấp là vấn đề có tính truyền thống, và vì "sùng bái" mà người ta sẵn sàng giả dối. Thậm chí những người "mua bằng" cũng cảm thấy mình "ưu việt" hơn những người học thật nhưng có tấm bằng thấp hơn.
Giá như "xấu xa đậy lại" để rồi người ta tự suy xét về bản thân mình, mong làm mình tốt đẹp hơn, có lẽ cũng nên làm. Nhưng người ta - chúng ta, nhiều hay ít, lại tự rơi vào ảo tưởng là chúng ta hoàn toàn không xấu. Xã hội Việt Nam lưu danh những tên tuổi lớn (thực sự lớn) mà ngoại trừ lý do chiến tranh, đều luôn có một bằng cấp. Những "danh nhân không bằng cấp" mà không thể giải thích là "vì chiến tranh", thật hiếm. Hôm qua bác Fresco có bài viết nhắc đến bác K ở ACB, bác H ở SSI (mà ai cũng biết là ai đấy) như là những người hiếm hoi ấy trong hoàn cảnh của các bác, trong thời của các bác. Có thể nhiều chuyện đã thay đổi, nhưng em tin là cách nghĩ tôn sùng bằng cấp sẽ còn tồn tại lâu dài, và với những cải cách như hiện tại của ngành giáo dục, ít có khả năng có thay đổi gì. Đơn giản là ngành giáo dục không thể quy định cho người ta không được coi trọng bằng cấp.
Chức vụ là một hình thức bằng cấp khác. Đương nhiên là trong một tổ chức thì cấp trên ra mệnh lệnh và cấp dưới thi hành. Nhưng điều đó không có nghĩa là một người được bổ nhiệm thì biến thành một người khác. Nhưng thực tế thì nhiều người đã cảm thấy như vậy. Người ta cảm thấy trong cái vỏ của một chức vụ cao hơn, người ta đã là một người khác, trong khi cái sự "thành người khác" ấy chỉ là duy nhất đối với cấp duới của người đó. Nhiều người tự giả dối với chính mình như thế. Và lại thành công. Nhiều người xung quanh cũng ủng hộ việc đó. Anh nhân viên phòng A lên làm trưởng phòng chẳng hạn, chị nhân viên đứng tuổi ở phòng B không còn dám xưng chị với anh ấy nữa.
(em tự xoá một đoạn)
Cô diễn viên lên Đài truyền hình khóc để thể hiện sự ân hận. Nghe đâu cảnh khóc đó phải quay đến đúp thứ 5. Để đưa một chương trình lên sóng thì cần sự tham gia của biết bao nhiêu người. Tất nhiên nhiều khi không muốn cũng chẳng được.
Khoảng 10 năm nay ai cưới cũng chụp ảnh cưới nghệ thuật. Đa số mọi người đẹp không thua các ca sỹ hay diễn viên điện ảnh. Nhiều bức ảnh còn không nhận ra được nguyên mẫu.
Em có tính xấu là hay lạc đề nên cứ cẩn thận viết thêm chữ "tản mạn" lên tiêu đề từ đầu cho chắc!

[Nina]

Hơ hơ, bác WDM ơi, lý do là chủ nhân topic này ... bận chuyện gì đó, say mê ai đó, cái gì đó nên lãng quên ấy mà

[weekdaysman]

A, bác Nina ở gần đó nên có thông tin bí mật nha! Nhưng mà nói chơi vậy thôi, chứ bác ấy lập ra topic, nhưng đóng góp thì phải có tất cả các bác chứ, phải không bác? Hôm qua vừa nhắc lại chuyện này, thì hôm nay em đọc một bài của bác Vương Trí Nhàn trên Vietnamnet, em xin gửi ở đây để các bác xem thêm nhé!. Mặc dù chỉ là bài phỏng vấn chứ không phải là bài viết có tính nghiên cứu hay đi sâu, nhưng em thấy có nhiều điều lý thú (như khá nhiều những điều bác Vương Trí Nhàn đã nói). Chẳng hạn như chuyện ảnh hưởng từ thiên nhiên, bác Nhàn (em xin phép gọi tắt thế) có so sánh xứ nóng với xứ lạnh, nhưng ngay trong nước mình thôi, em vẫn thường cảm thấy là các bác quê gốc miền Trung, sinh ra và lớn lên trong môi trường thiên nhiên khắc nghiệt hơn, đa phần có tính cách mạnh mẽ hơn những vùng khác. (Em xin thêm là quê em cũng không phải ở miền Trung nên hy vọng là em nhận xét khách quan, chứ thực ra em cũng muốn khen quê em hơn cơ )
P/S: Bác Vương Trí Nhàn lâu rồi hình như ít có các tác phẩm dịch các bác nhỉ?

[Serguei Kouzmic]

[weekdaysman]

Cụ Kouzmic làm cháu lại cứ muốn tí toáy bàn luận thêm
Theo cách nghĩ của bác Vương Trí Nhàn thì "nóng-lạnh" là một cặp phạm trù nên cân nhắc, em cũng nhất trí hoàn toàn với ý đó, đúng như cụ Kouzmic đã cảm nhận được từ miền rừng Tai-ga xa xôi. Điều dễ thấy là thiên nhiên miền Bắc khắc nghiệt hơn, do đó những sản vật nhiệt đới từ gạo đến các loại quả Việt Nam đa phần đếu đến từ phương Nam nắng ấm. Có lẽ điều đó làm nên cái "dữ" mà cụ Kouzmic nói. Nhưng bên cạnh đó còn có cả cái "giữ" nữa cụ và các bác ạ. Có một thực tế là dòng người dịch chuyển từ Bắc vào Nam là lớn hơn ngược lại. Bên cạnh sự ấm áp hấp dẫn của thiên nhiên (mà chắc phần nào thôi) thì em nghĩ phần quan trọng hơn là con người. Không chỉ người miền Nam nhiều khi cảm thấy những khó khăn khi giao tiếp với người miền Bắc mà chính em sinh ra ở đây cũng cảm thấy người miền Bắc thật sự rất nên thay đổi. Nói thì có vẻ nặng lời, nhưng đúng là em thấy nhiều lúc mình cứ tự làm khổ mình vì cái kiểu "tế nhị" vớ vẩn. Hết bóng gió rồi lại văn hoa, cuối cùng đâm ra khó hiểu nhau. Yêu cũng chẳng nói ra, ghét cũng chẳng nói ra nên nhiều khi chẳng biết đâu mà lần. Rồi cuối cùng là chính thức hoá (cái này thì chắc không phải "đặc sản" riêng của miền Bắc) bằng những bài tổng kết luôn gồm 3/4 ưu điểm, còn 1/4 "tồn tại" thì đều có thể mở ngoặc đơn là "thực ra cái này có sao đâu!". Chán thế cơ chứ!
(Cá nhân em có cái xấu là bị 3N-mania, em biết là không thể cai nhưng đang cố gắng kiểm soát nó vì dạo này nhiều việc bận quá )

[Timophei]

Хотим лучше - получается как всегда

[putin]

Trên VNN có bài phỏng vấn ông Vương Trí Nhàn, mời các bác xem thử.

cá nhân tôi thì thấy rất đồng tình với nhận định của ông.

http://vietnamnet.vn/giaoduc/2007/10/750394/

[weekdaysman]

Như hôm qua em nghĩ đến câu thành ngữ: "Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại", em chợt nảy ra ý kiến sưu tập những thành ngữ khác nữa của người Việt theo hướng "phê phán" như vậy. Mặc dù thành ngữ là một phần di sản của cha ông và nó thường được dùng như là cách ông cha ta hướng dẫn con cháu về cách sống, cách đối nhân xử thế, trong đó không ít những câu cho thấy ông cha ta đã nhận thấy những tính xấu cần phê phán, tránh cho con cháu học theo. Tuy nhiên cũng có những câu mà có lẽ là ông cha ta hay khuyên con cháu học theo, những lại cho thấy đó chính là những tính xấu của người Việt. Quan trọng hơn nữa, những tính xấu có thể được phát hiện trong những thành ngữ này cho ta thấy nó đã được hình thành trong một lịch sử lâu dài, và như vậy, chắc chắn là khó có thể thay đổi một sớm một chiều. Chỉ hy vọng là nếu được nhận ra, nó có thể giúp mỗi cá nhân chúng ta thay đổi phần nào, và nếu có thể, qua đó dần dần giúp khắc phục bớt những tính xấu chung của cả dân tộc. Em mới tìm được một vài câu, mong các bác cùng chung sức nhé:
Đây là những lời chê (cái này chắc dễ tìm):
- Mèo khen mèo dài đuôi
- Mẹ hát con khen hay
- Thày bói xem voi
...
Đây là những câu khen (mà thực ra có lẽ không nên như vậy) - cái này chắc phải mất khá nhiều công sức, mong các bác đóng góp thêm:
- Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại - cho thấy tính hình thức, có thể dẫn đến mức độ nặng hơn là giả dối, dễ thấy khi nhìn vào ngành giáo dục.
- Xấu đều hơn tốt lỏi - phản ánh tâm lý bình quân chủ nghĩa, dễ dẫn đến ghen tị với những cá nhân xuất sắc nổi trội.
- Xem mặt mà bắt hình dong ... - trên khía cạnh thông thường thì không sai, nhưng có thể sai khi đặt bên những câu như "Miệng nam mô bụng bồ dao găm", "miệng hùm gan sứa, miệng sứa gan lim" ...

[weekdaysman]

Trong một bài báo em đọc từ đã lâu, một nhà nghiên cứu em không còn nhớ tên có đưa ra mô-típ này: sau những cuộc chiến tranh, những nước chiến thắng luôn nảy sinh tâm lý "ngủ quên trong hào quang" để rồi sau đó trở nên trì trệ, chậm phát triển, nhiều khi tụt hậu. Những ví dụ minh chứng là những đế quốc như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha thế kỷ 16-17 sau những chiến thắng lẫy lừng, thu thập được bao nhiêu thuộc địa trên khắp thế giới, đã "ngủ quên" và trong những thế kỷ sau đó bị Anh, Pháp, Đức vượt qua. Đầu thế kỷ 20, sau Đại chiến Thế giới lần thứ nhất thì những nước chiến thắng "ngủ quên", trong khi đó những nước bại trận mà đại diện là Đức, có những sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, dẫn đến đòi hỏi "phân chia lại thuộc địa"- chữ vẫn dùng trong các SGK - và gây ra Chiến tranh Thế giới lần thứ hai. Sau thất bại ở Đại chiến Thế giới lần này, Đức, Nhật tiếp tục vượt qua sự suy sụp hậu chiến và vươn lên mạnh mẽ về kinh tế trong khi Anh, Pháp đi chậm lại. Nga đi theo mô hình kinh tế khác nên không có sự so sánh ở đây. Lý luận ở bài báo này là bên cạnh việc các nước chiến thắng "ngủ quên" thì các nước bại trận đưa ra những chương trình kinh tế lớn nhằm hồi phục nền kinh tế, và quyết tâm (cả từ Chính phủ cũng như mỗi người dân) tái thiết đất nước, do đó, Mỹ được nêu ra như một ngoại lệ vì họ hầu như không tổn thất vì Đại chiến II (chưa nói chuyện thực ra còn thu lợi). Ở trường hợp Việt Nam, tác giả nhận định mô hình này như là một trong những luận giải về sự trì trệ về kinh tế sau năm 1975. Tuy nhiên trong lịch sử, Việt Nam là đất nước trải qua nhiều cuộc chiến tranh và có thể nói là luôn giành chiến thắng "sau cùng". Như vậy, theo các bác, liệu có nảy sinh tâm lý tự mãn (dân tộc) truyền thống không sau một lịch sử nhiều chiến thắng như vậy?