sulico-bài hát của một thời.

[hungmgmi]

Hôm vào SG, cũng là lúc mà linhphuong đọc xong cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm.Linhphuong có hỏi mình về bài hát Sulico - một bài hát đựơc nhắc đến trong cuốn sách này.Cách đây 10 năm, anh Ngọc Báu (bút danh là Vinh Thu) có đăng phóng sự 3 kỳ trên báo Tiền Phong về Đặng Thuỳ Trâm , đặt tít :" Đi tìm Sulico"( Xem thêm tại http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=19723&ChannelID=2 )
Tìm được cho linhphuong bài hát này ,có cả VCD karaoke bài này và nhiều bài nữa,nhưng gửi sau nhé.Lời của nó như sau:

Народные • Сулико
Автор слов - грузинская народная, композитор - грузинская народная

Я могилу милой искал,
Сердце мне томила тоска.
Сердцу без любви нелегко.
Где же ты, моя Сулико?
Сердцу без любви нелегко.
Где же ты, моя Сулико?

Увидал я розу в лесу,
Что лила, как слезы, росу.
Ты ль так расцвела далеко,
Милая моя Сулико?
Ты ль так расцвела далеко,
Милая моя Сулико?

Над любимой розой своей
Прятался в ветвях соловей.
Я спросил, вздохнув глубоко:
"Ты ли здесь, моя Сулико?"
Я спросил, вздохнув глубоко:
"Ты ли здесь, моя Сулико?"

Клювом к лепесткам он прильнул
И лесов будя тишину,
Зазвенела трель соловья,
Будто он сказал: "Это я!"

Я могилу милой искал,
Сердце мне томила тоска.
Сердцу без любви нелегко.
Где же ты, моя Сулико?
Сердцу без любви нелегко.
Где же ты, моя Сулико?

[TLV]

Lời bài hát của hungmgmi Thịt nướng đã được thay đổi. Trước kia tôi thường hát bài này theo lời cũ như sau:


Сулико
Музыка: грузинская народная Слова: народные

Я по миру долго искал,
Но ее найти нелегко,
Долго я томился и страдал;
Где же ты моя Сулико!

Розу на пути встретил я,
В поисках уйдя далеко,
Роза, пожалей, услышь меня,
Нет ли у тебя Сулико?

Роза, наклонившись слегка,
Свой бутон раскрыв широко,
Тихо прошеплала мне тогда:
Не найти тебе Сулико.

Среди род душистых, в тени,
Песню соловей звонко пел,
Я у соловья тогда спросил:
Сулико не ты ли пригрел?

Соловей вдруг замолчал,
Розу тронул клювом легко,
Ты нашел, что ищешь, - он сказал
Вечным сном здесь спит Сулико... ---

Download bài hát ở đây: (Hát theo lời cũ)

http://download.sovmusic.ru/m/suliko.mp3

[hungmgmi]

Bác TLV Cuống tỏi muối thân mến, cả 2 lời đều dịch ra từ tiếng Gru-di-a , thế hoá ra bản của bác cũ hơn của em à ?.Bản em tìm chắc sau này dịch lại.
Bài này có một bản dịch lời ra tiếng Nga khác nữa, có cả lời tiếng Anh, cả lời tiếng Gru-di-a luôn .Bác thử hát tiếng Gru-di-a tí nhé:

SULICO



Tiếng Gru-di-a:

sayvarlis saflavs veZebdi, ver vnaxe dakarguliyo,
gulamoskvnili vtirodi, sada xar Cemo suliko?

ekalSi vardi SevniSne, oblad rom amosuliyo,
gulis fancqaliT vkiTxavdi, Sen xom ara xar suliko?

SeifrTxiala mgosanma, yvavils niskarti Seaxo
Caikvnes CaiWikWika, TiTqos Tqva diax, diaxo!



Tiếng Anh:

I was looking for the grave of my darling,
Could not find it.
Was harrowingly crying where are you my Suliko?

I noticed a rose among the blackthorn
Which was grown lonely
With a fast heartbeat I asked maybe you are Suliko?

Songster flushed and touched a flower it’s beak
Moaned and twittered
As if answered YES !


Tiếng Nga:


Я могилу милого(ой) искал
Не мог найти
Душераздирающе плакал
Где же ты моя Сулико!

Заметил выросшую сиротой розу в терновнике
С ускоренным сердцебиением спросил
Не ты ли Сулико?

Вспорхнув оно прикоснулось клювом к цветку и застонало, зачирикало словно ответило ДА!

[Russian Weapons]

Đọc nhật ký ĐTT xong em cũng tò mò về bài hát này, nhưng nghe xong (theo cái link của bác TLV) thì chả thấy nó hay tẹo nào. Thua xa " Cuộc chiến tranh thần thánh " - Saint War hay " Moskva ngày về chiến thắng ". Có khi còn không hay bằng " Nụ cười " hay " Ở trường cô dạy em thế " !
Em chả hiểu " chị " Trâm thích nó vì sao nữa ?!

[TLV]

Bạn Russian Weapons không thích bài này cũng phải thôi, vì bạn chưa hiểu ý nghĩa của nó. Một khi đã hiểu thì thấy tác giả bài báo trên báo Tiền Phong liên hệ Đặng Thuỳ Trâm với Suliko cũng thật là hay lắm.

Để cho bạn có sự đồng cảm, xin gửi tới bạn lời tiếng Việt. Còn nếu vẫn chưa thấy hay, lúc nào đó gặp mặt, tôi sẽ … dạy bạn hát. Cũng may trên đời còn có hungmgmi Thịt nướng thích bài hát này


Suliko

Tôi đi tìm qua bao tháng ngày trôi
Nơi người yêu tôi yên giấc ngàn thu
Tôi đi tìm mãi mãi tôi đi tìm khắp nơi nơi
Em an giấc nơi nào Suliko?

Con chim họa mi ca hót thần tiên
Muôn âm thanh ngân nga khúc triền miên
Bao cung đàn thánh thót chim đang hót bỗng ngừng
Chim thấy chăng nơi nào Suliko?

Bao đau buồn đang nung nấu lòng ta
Bên tim ta bông hoa ngát mùi hương
Rung theo nhịp tim ta bông hoa hàm tiếu rung động
Em ơi em đó chăng Suliko?

[Russian Weapons]

Bạn Russian Weapons không thích bài này cũng phải thôi, vì bạn chưa hiểu ý nghĩa của nó.
----------------------------------------------------------------------------------
Đúng là em không hiểu thât ! Em chả biết chữ tiếng Nga nào để làm thuốc (Mà học thì khó vì cô Olia cô ấy cấm em vào box học tiếng Nga của cô ấy ). Nhưng bác ơi, người ta không cần phải biết tiếng, hiểu nghĩa mới thấy bài hát nào hay hay không ! Thế bác tưởng em hiểu nghĩa của Saint War à ?
Hình như ngày xưa có bộ phim : " Bài hát không chỉ là nốt nhạc ", nhưng một bài hát mà nhạc không hay thì (theo em) chả thể là bài hát hay được dù ca từ của nó có thắm thiết, nồng nàn đến đâu chăng nữa ! Nhất là thể loại trữ tình như bài Sulicô này --> Tóm lại, em thấy nó không hay !
Xin lỗi bác, vì làm bác mất hứng ! Thôi bác cứ bàn tiếp về cái cô Hông quân này đi nhé !

[TLV]

Bài hát đó có thể không hay... theo bạn, mặc dù bản thân tự nó vẫn là hay. (Chắc phải nhờ hungmgmi Thịt nướng can thiệp thêm vào vụ này, vì nghe kể bạn Russian Weapons Kvas Nga hay dỗi lắm )

Tôi thấy bài này hay từ khi... chưa được nghe ai hát (vì khi đó làm gì có máy tính và mạng để download đâu). Chỉ riêng đọc bản nhạc, giai điệu của nó đã khiến ta rung động. Nhất là khi biết được lời ca của nó.

Các bài "Nụ cười", "Sant war", "Ở trường cô dạy em thế" cũng đều là những bài hát hay.

[linhphương]

Сám ơn anh Hungmgmi và TLV nhìu. Em đã đọc và hiểu sơ sơ phần lời bài hát nhưng trong lòng vẫn còn ấm ức lắm. Internet ở nhà em có nghe được bài này từ link của TLV đâu. Chán.
Thôi anh Hungmgmi cứ chuẩn bị in sẵn bài này ra đĩa cho em. Em phải nghe nó trong một không gian đầy tâm trạng mới cảm nhận hết được.

[hungmgmi]

Hôm nay đọc trên báo Lao Động thấy có bài này của nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha liên quan đến bài Sulico. Thật ngẫu nhiên, tít bài báo lại gần giống với tên của topic này:

"Xulikô" - bài ca của một thời

Nguyễn Thụy Kha
Sau khi báo Lao Động có đăng bài "Thêm một kỷ vật của Đặng Thuỳ Trâm" của Nguyễn Thụy Kha, rất nhiều bạn đọc đã gọi điện, viết thư về toà soạn cảm ơn Báo Lao Động đã cho họ - những người cùng thời với liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm - được sống lại với những kỷ niệm của tuổi trẻ, của một thời hào hùng mà thế hệ họ đã trải qua. Thể theo nguyện vọng bạn đọc, xin giới thiệu bài hát "Xulikô" mà chị Trâm chép trong cuốn sổ chép bài hát của chị do nhạc sĩ, nhà báo Nguyễn Thụỵ Kha cung cấp.

Thời xa ấy đã cách đây hằng nửa thế kỷ. Khi ấy, chị Đặng Thuỳ Trâm tròn 18 tuổi. Còn chúng tôi thì mới là những học sinh đầu cấp I, nhưng vẫn có lúc dỏng tai ra nghe các bà chị trong lúc chờ đợi vào đại học hát với nhau rất nhiều bài ca ngắn và hay. "Xulikô" đã thấm vào chúng tôi từ đấy.

Trong cuốn bài hát in bằng rônêô do các học sinh khu học xá Nam Ninh - Trung Quốc mang về nước, bài "Xulikô" được đặt khiêm tốn ở nửa dưới một trang, bên cạnh là bài "Chiếc sáo" - bài hát của bộ đội Ba Lan do Phạm Tuyên dịch lời. Theo nhạc sĩ Phạm Tuyên, tất cả các bài hát nước ngoài lời Việt ở tập bài hát này đều được dịch từ Trung văn. Có lẽ đấy là ca từ phỏng theo ý bài ca mà làm ra chứ không phải dịch. Và để trân trọng bài ca này, các dịch giả nước ta đã không phiên âm tên bài ca ra tiếng Việt thành "Xulikô" mà lấy tên bản dịch tiếng Pháp làm tên ghi trên đầu bài: "Souliko". Ca từ "Xulikô" được dịch qua tiếng Trung Quốc như sau:

Lời 1: Em mơ một ngày mai súng rền vang/ Muôn sao bay tung tăng xé màn tang/ Anh xông vào cứu thoát cho em và các đồng bào/ Ôi! Biết bao đau thương giữa nơi này/ Quân ta về chiến thắng quang vinh dưới lá cờ hồng/ Thấy em ở nơi nào Souliko.

Lời 2: Anh đi tìm người xưa vẫn chờ mong/ Quê hương đây nhưng đâu thấy người xưa/ Anh tiến về giải phóng quê hương và các đồng bào/ Xót xa thay em đâu Souliko/ Anh tiến về dưới ánh vinh quang chiến thắng quân thù/ Xót xa thay em đâu Souliko.

Văn bản thì có nhưng riêng tôi, chưa nghe ai hát ca từ như trên bao giờ. Bài "Xulikô" mà tôi thuộc khi nghe các chị tôi hát cũng chính là bài "Xulikô" mà chị Thuỳ Trâm và chị Vũ Thà song ca. Có lẽ nó đã được dịch lại từ nguyên bản tiếng Nga hoặc từ bản dịch tiếng Pháp nên nghĩa của ca từ mềm mại, thanh thoát và trữ tình hơn nhiều. Rất tiếc là chưa biết ai là người chuyển ngữ ca từ này. Cũng qua lời các chị với nhau, tôi được biết đây là một bài dân ca của nước Cộng hoà Gruzia thuộc Liên Xô cũ, nay là nước Cộng hoà Gruzia. Bài dân ca kể về chuyện một chàng trai đi mặt trận. Sau khi thắng lợi trở về làng thì người yêu tên là Xulikô đã mất. Cái tứ văn học này thật giống tứ thơ trong "Màu tím hoa sim" của Hữu Loan, "Núi đôi" của Vũ Cao và "Quê hương" của Giang Nam.

Sở dĩ tôi xác định ca từ các chị tôi và chị Thuỳ Trâm hát gần nguyên bản hơn là vì đến khi tôi vào bộ đội, tôi đã gặp một người bạn đồng ngũ tên là Quân ở Hà Nội. Quân đã chép cho tôi lời bài ca này bằng tiếng Nga. Quân là giáo viên dạy tiếng Nga ở Trường Trung cấp Cơ khí Vĩnh Yên. Chúng tôi đã hát mãi với nhau bài "Xulikô" những ngày Sư đoàn 325B trong đó có đại đội của Nguyễn Văn Thạc, Hoàng Nhuận Cầm... nằm đợi chờ vào mặt trận ở Bắc Giang.

Vào một đêm mưa tháng 6.1972 ở Quảng Trị, sau khi mai táng một người đồng đội hy sinh ban chiều, chúng tôi chui vào lán dã chiến trú mưa, buồn hát nghêu ngao. Khi tôi hát bài "Xulikô" bằng tiếng Việt, rồi bằng tiếng Nga thì đột nhiên anh Tăng già - cán bộ Ty Giáo dục Nam Hà (bây giờ là Nam Định) nhập ngũ cùng bọn tôi cũng hát lên giai điệu ấy bằng tiếng Pháp. Ai biết rằng cũng vào một ngày tuần cuối tháng 6.1970, bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm - người rất mê bài "Xulikô" đã hy sinh anh dũng tại Phổ Cường, Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ai biết một bài ca ở nơi rất xa xôi mà lại được một thế hệ thanh niên VN ra trận coi là một trong những bài ca nằm lòng.

Tôi lấy tiêu đề bài viết này là "Xulikô" - bài ca của một thời bởi vì chỉ sau thế hệ chống Mỹ chúng tôi ít năm và nhất là thế hệ 7X, 8X hôm nay, không ai còn biết đến bài ca này nữa.

[Thanhxuan1974]

Xin bổ sung thêm vào bài của bác Hungmgmi nhé.

Hôm nay tôi mới được đọc báo Lao động ngày 20.3.2006 có đăng bài ""Xukikô"-bài ca của một thời" do tác giả Nguyễn Thuỵ Kha (NTK) viết mà bác Hungmgmi đã post lên ở trên. Ở bên cạnh bài viết này có đăng cả bản nhạc và lời bài hát. Chắc đây chính là phần lời mà NTK đã đề cập đến "ca từ mềm mại, thanh thoát và trữ tình".

Mấy hôm, sau khi đọc bài viết, tôi cứ phân vân: không biết phần lời NTK nhắc đến có phải chính là phần lời mà bác TLV đã đưa ra không. Nhưng hôm nay thì tôi thấy có vẻ cũng hơi khác một chút (có lẽ dịch sát lời hơn vì có 4 đoạn), tuy rằng lời mà bác TLV đưa ra có khi còn mềm mại hơn.

Tôi xin chép lại ở đây để cả nhà tham khảo.

XU-LI-KÔ

Bao đêm ngày tôi đi kiếm tìm quanh
Nơi nao người tôi yêu nấm mộ xanh
Lang thang tìm không thấy, tôi đi cho đến bao giờ
Chín suối em hay chăng Xu-li-kô

Trong khi lòng tôi đau cất lời mong
Bông hoa xinh tươi kia đoá hồng nhung
Rung rinh nhịp theo trái tim tôi như sóng ven hồ
Có phải chăng em đây Xu-li-kô

Nhưng sau một con chim dưới hàng hoa
Cao cao đưa âm vang mấy dòng tơ
Tôi nghe lời chim hót thanh cao ngọt ánh trăng mờ
Có thấy chăng chim ơi Xu-li-kô.

Chim nghiêng đầu trong hoa máu hồng pha
Bên tai tôi miên man khẽ lời ru
Tôi nghe lời chim hót thương anh chàng lỡ duyên tơ
Nắm đất đây là mồ Xu-li-kô.

Có lẽ trong câu thứ 3, để cho hợp với lời Việt nên nhạc có bị khác một chút, nhưng về tổng thể vẫn giữ được giai điệu gốc.