Những nhà khoa học vĩ đại của Nga

[Belaya Zima]

Xin chào tất cả những ai yêu thích khoa học!
Zima đã hỏi về việc lập một topic về các nhà khoa học Nga và đã được thông qua. Vì vậy Zima lập topic này với mong muốn tìm hiểu được thêm về những nhà khoa học vĩ đại của Nga. Zima thích hoá học nên có sưu tầm một số câu chuyện các nhà hoá học trên thế giới trong đó có một số nhà hoá học Nga mà Zima rất thích. Về các lĩnh vực khác như Vật lí, Toán học, Thiên Văn học, Sinh học thì mong các cô chú, anh chị và các bạn có thể post giùm vào đây ạ.
Trước tiên Zima sẽ giới thiệu về nhà hoá học Butlerov
*****************************************************************

Alecxandro Mikhailovich Butlerop (1828 - 1886) - Thuyết cấu tạo hóa học

Credit: sưu tầm từ nguồn sách của NXB Giáo Dục

Lời tiên tri không tự giác

Vào một ngày thu ấm áp, tiếng cười đùa của lũ trẻ không thể cản trở thầy giáo Rôlăng mơ màng ngủ gà ngủ gật. Bỗng từ tầng dưới của một kí túc xá riêng ở Kadan vang lên một tiếng nổ long trời. Chắc mẩm đã xảy ra sự cố gì nguy hiểm, thầy vội vã lao xuống tầng hầm, lát sau ông lôi ra được một chú bé, mặt mày tái nhợt, đầu tóc rối bù - đó là chú bé Xasa Butlerop, một học sinh rất say mê môn Hóa, lợi dụng lúc vắng người coi sóc , đã bí mật biến nhà ở thành "phòng thí nghiệm" riêng của mình. Vì hành động tinh nghịch đó , thầy đã phạt giam cậu và theo quýêt định "sáng suốt" của hội đồng nhà trường, cậu đã bị dẫn đi diễu qua nhà ăn trước ngực đeo một tấm bảng ghi hàng chữ lớn :" Nhà hóa học vĩ đại".

Tất nhiên khi nghĩ ra dòng chữ chế nhạo này, các thầy giáo của Xasa đâu có ngờ rằng nó đã trở thành lời tiên đóan, rằng kẻ đã bị buộc tội là vi phạm nội quy của nhà trường sẽ trở thành nhà hóa học vĩ đại thực sự: Alecxandro Mikhailovich Butlerop - niềm tự hào và vinh quang của nền khoa học Nga.Lúc này Xasa Butlerop mới tròn 8 tuổi.

Đối với đầu óc măng sữa của cậu, không có cái gì thích thú hơn là ẩn mình ở một nơi thăng vắng và tiến hành những thí nghiệm hết sức bình thường nhưng lại đưa đến những biến đổi lạ kì.

Song cậu không chỉ đơn thuần ham thích những sự biến đổi đó và ngắm nhìn tất cả những gì xảy ra trong bình và ống nghiệm mà còn cố tìm hiều xem tại sao hỗn hợp các chất này lại thu được một chất hoàn toàc khác, với những tính chất mới khác hẳn chất ban đầu. Xasa Butlerop hòa tan đồng sunfat trong nước, bỏ vào trong đó chiếc đinh sáng lóang và quan sát một cách say mê chiếc đinh đó được phủ một lớp đồng đỏ như thế
nào. Cậu biết trọn lẫn xampết, lưu hùynh và than theo một tỷ lệ thích hợp để được thuốc nổ như thế nào. Chắc hẳn trong lúc làm thí nghiệm đó cậu đã gây ra tiếng nổ làm hỏang hồn thầy Rôlăng đang mơ màng.

Có lúc Xasa chưng cất chất này, làm bốc hơi chất nọ, yên lặng hàng giờ ngắm nghía đến mê say những bình thủy tinh mỏng manh trong suổ có hình thù kì dị và những dung dịch đủ màu, những luống khí xanh nhạt có mùi hắc lạ lùng.

Những ngày nghỉ về nhà, lúc cha đi vắng , cậu tha thẩn một mình lủi thủi , đơn côi. Cậu không hề biết mặt mẹ mình, bà qua đời khi cậu chưa tròn 11 ngày tuổi. Xasa lớn lên trong sự chăm sóc và nuôi dưỡng của bố. Ông đã dồn hết tình yêu thương cho cậu. Họ sống với nhau như hai người bạn. Đối với cậy, người cha là mẫu người lí tưởng. Ông, vị đại tá đã từng theo chân đoàn quân thất trận của Napoleon từ Matxcova đến Pari, lúc về hưu vẫn giữ được lòng mê say với đời lính bôn ba và mạo hiểm. Ông sống rất mẫu mực , chăm chỉ và vững vàng như một cây đại thụ.

Mùa hè, cậu cùng cha đi dạo trong rừng. Nhân đó, ông dạy cho cậu biết nhìn và biết kiếm tìm niềm vui và cái đẹp trong thiên nhiên hùng vĩ.

Xasa sớm mê say với những cuộc đi săn, những đám lửa trại và những cánh đồng quê bình lặng với những tiếng chim hót vào buổi ban mai, những giọt sương long lanh trên những cánh hoa.

Lớn lên, Butlerop đã được cha cho đi nhiều nơi. Cậu đã được thấy cảnh tráng lệ của nước Ý, vẻ bí hiểm của châu Phi và những đỉnh núi Thuỵ Sũ quanh năm tuyết phú. Cậu nặng lòng yêu mến Pari. Nhưng đối với cậu, nơi thân thương nhất trên thế giới vẫn là trang trại Butleropka của bố. Nơi đây, cậu đã sống qua thời thơ ấu, đã diễn ra những ngày tháng đẹp đẽ nhất của tuổi thiếu niên. Không ở đâu Butlerop cảm thấy dễ chịu bằng cái trang trại thuộc ngoại vi thành phố Tsixtopon xa xôi này.

Vào mùa hè, sau khì kết thức năm thứ hai Trường đại học tổng hợp Kadan, Butlerop cùng bạn bè đi thám hiểm, săn bắt côn trùng ven biển vùng Caxpi. Trong những ngày hè nóng bức, oi ả, các nhà tự nhiên học trẻ tuổi đi nhiều và mệt lả. Nhiều lúc thiếu nước họ khát đến cháy họng. Bất thình lình Butlerop ốm nặng. Bạn bè hiểu ngay anh bị bệnh thương hàn, đành bỏ dở cuộc săn lung và vội vàng đưa người bệnh về Ximbiêc cứu chữa. Biết tin, ông bố vội cấp tốc tới đó. Ông không phút nào rời khỏi giường bệnh người con. Ông chẳng còn nghĩ đến bản thân mình. Ông chỉ mong sao Xasa của ông chóng khỏi. Thế rồi, cậu con qua cơn nguy hiểm nhưng người cha cảm nhận một cách mơ hồ hình như chứng bệnh thương hàn không kiêng nể gì ông. Ông vội vã đáp tàu về nhà, về Butleropka. Còn cậu con không hề ngờ và cũng không kịp suy nghĩ về sự ra đi vội vã của cha. Ít lâu sau, cậu được tin cha cậu đã chết vì lây bệnh.

Đấy là điều đau đớn nhất đối với Butlerop. Lúc này Butlerop phải trài qua cuộc khủng hoảng tâm hồn thực sự. Trước đó, cậu nổi tiếng là người khoẻ mạnh, yêu đời. Người ta kể rằng, có lần đến thăm bạn, thấy người bạn vắng nhà, chàng thanh niên Butlerop đã lấy thanh sắt cời than uốn cong thành hình chữ “B” treo lên cửa thay cho tấm danh thiếp. Thế mà giờ đây, trong một thời gian ngắn, cậu đã trở thành một người xanh xao và ủ rũ.

Butleropka bây giờ chỉ còn trơ lại mỗi căn nhà vắng vẻ. Sau này Butlerop về đây để quên đi những nỗi ưu phiền và tìm niềm an ủi trong những ngày nặng lề nhất.

Cậu cảm thấy hạnh phúc trong căn nhà của cha và cũng chính ở nơi đây, Butlerop đã sống những giây phút cuối cùng của cuộc đời.

Lúc này ở trường ĐH Kadan, giáo sư Zinin được tất cả các sinh viên yêu mến. Ông đã truyền cho các sinh viên nhiệt tình khoa học và tinh thần tận tuỵ đối với công việc. Butlerop đã được dự các bài giảng đầy xúc động của ông. Trong hang chục học trò, Zinin đã phát hiện ra Butlerop, đã dạy cậy cách tóm tắt và đi sâu vào bản chất các hiện tượng. Cũng có thể vì vậy mà luận án đầu tiên của cậu đã làm cho mọi người sửng sốt. Nhà hoá học tương lai chọn đề tài xung quanh “loài bướm ngày thuộc khu hệ động vật Vonga – Uran”. Trong công trình này, Butlerop đã lập bộ sưu tập và đi sâu nghiên cứu 1133 loài bướm. Hội đồng bác học đã nhất trí trao tặng tác giả công trình học vị phó tiến sĩ và quyết định xuất bản vào năm 1849.

Thật ra luận án này là kết quả của sự đam mê từ bé của Butlerop và đây cũng là món quà anh kỉ niệm người cha thân yêu của mình. Sau này, khoảng năm 1850, Butlerop vẫn tiếp tục trao đổi thư từ với các nhà côn trùng học trong và ngoài nước nhằm soạn thảo cuốn danh mục bươm bướm phần châu Âu thuộc Nga, thậm chí còn dự định xây dựng danh mực bươm bướm châu Âu. Đồng thời giúp các nhà côn trùng học khác mô tả những chú bướm ngày sặc sỡ. Nhờ những đóng góp này mà Butlerop đã được Hội Côn Trùng Học tỉnh Stettin nước Đức chọn làm hội viên của hội.

Sự say mê côn trùng học chừng như đã giúp trau dồi ở chàng thanh niên Butlerop những phẩm chất cần thiết của một nhà nghiên cứu đó là : khát vọng đạt đến tình hệ thống nghiêm ngặt trong công tác, óc quan sát và sự chú ý tới những việc tưởng chừng như vun vặt…

Butlerop bảo vệ luân án và chuẩn bị được phong giáo sư vào năm anh 21 tuổi. Lúc này trường đại học thiếu một chân phó giáo sư, người thầy cũ của Butlerop là Clauxo đã đề nghị người học trò yêu của mình giữ chức vụ ấy. Trong quyết định của khoa có ghi: “ Về phái mình, khoa hoàn toàn tin tưởng rằng, Butlerop , với tấm nhìn kiến văn, tài năng và lòng yêu đối với khoa học và công tác nghiên cứu khoa học, chắc chắn sẽ đem lại vinh dự cho trường ĐH và sẽ nổi danh trong giới khoa học nếu như tình hình thuân lời cho danh hiệu bác học của ông. Do sự tín nhiệm này, khoa nhận thấy có trách nhiệm thỉnh cầu ông Butlerop về trường ĐH dưới bất cứ danh nghĩa nào”. Và thế là Butlerop bước vào con đường độc lập của mình trong khoa học.

Ông đã bắt đầu từ đâu? Từ lịch sử, Butlerop hiểu rằng muốn đi xa phải nghiên cứu kĩ kinh nghiệm của những người đi trước. Ông say mê tất cả những gì đã có trong lịch sử khoa học cớ tên là hoá học hữu cơ. Và vì khoa học ông đã dâng trọn cả cuộc đời mình.

Đi sâu vào lịch sử, Butlerop tìm thấy đề tài cho luân án thứ hai của mình “ Bàn về sự oxi hoá các hợp chất hữu cơ”. Và đây cũng là cống hiến lớn của ông cho khoa hóa học. Trong luận án này, luận án thạc sĩ, Butlerop đã vạch ra con đường nghiên cứu tiếp tục cho mình và dự báo trước thắng lời huy hoàng của hoá học hữu cơ. Với trí tuệ sắc nhạy và tài tiên đoán hiếm có, hai mươi năm trước khi Mendeleep công bố hệ thống tuần hoàn các nguyên tố hoá hoc, Butlerop đã viết trong bản luận án của mình :” Cuối cùng sẽ lúc người ta chẳng phải nghiên cứu về mặt định tính mà cả về mặt định lượng các sản phẩm của sự biến đổi hữu cơ, dần dần tìm ra và xác định các định luật thực sự của chúng và của những vật thể chiếm vị trí tự nhiên của mình trong hệ thống hoá học. Lúc ấy nhà hoá học, căn cứ vào một số tính chất đã biết của một vật thể nhất định, hiểu rõ điều kiện chung của các biến đổi đã biết, có thể dự đoán trước không lầm lẫn hiên tượng của các sản phẩm này khác và xác định trước đượcchẳng những thành phần mà cả tính chất chung của chúng. Thời điểm ấy có thể và sẽ đến với khoa học của chúng ta, tuy cò đòi hỏi chúng ta phải bỏ ra không biết bao nhiêu công sức, cong một chân trời rộng lớn đang mở ra cho những trí tuệ ham kiếm tìm”.

Nhà bác học mới 23 tuổi mà đã nhìn xa trông rọng. Phải chăng đó là phẩm chất cần thiết của những thiên tài?

Cũng trong những năm này, Butlerop đã đọc các bài giảng tại trường ĐH Kadan. Chẳng phải vừa mới đây Butlerop còn ngồi trên những cái ghế này , chăm chú lắng nghe và ghi ghi chép chép, thế mà giờ đây chàng trai trẻ đó đã đứng vững trên bục giảng, mặt hướng về các cử toạ cũng xấp xỉ tuổi anh. Năm 25 tuổi, Butlerop viết luận án thứ bai, luận án tiến sĩ hoá học và vật lí “ Bàn về tinh dầu”. Tháng 1 năm 1858, lúc này Butlerop đã 30 tuổi , ông tham dự hội nghị của Hội hoá học Pari và đọc bản báo cáo về cấu tạo phân từ của một số chat hữu cơ. Ông chỉ ra rằng các hợp chất hữu cơ hình thành xuất phát từ khả năng hoá trị của chúng. Đó là quy luật tự nhiên.

Như thế là trong hoá học, đã hình thành thuyết cấu tạo hoá học, về sau này được gọi là thuyết cấu tạo hoá học của Butlerop. Tiếp đó, tháng 9 năm 1861, đọc bản báo cáo ở Đức “Đôi điều và cấu tạo hoá học của các chất”. Bản báo cáo này mới nghe thì tưởng chẳng có gì đặc sắc nhưng trong tự “đôi điều” ở đây hàm chứa cả một cuộc cách mạng hoá học.

Chính ông là người sang lập ra trường phái hoá học hữu cơ Nga. với những bài giảng phong phú, độc đáo , xuất phát từ thực nghiệm, ông đã đào tạo sau mình cả một thế hệ các nhà hoá học xuất sắc trong đó có những người nổi tiếng như : V.V.Markonikop, A.E.Phavorxki, V.E.Tisenko,I.A.Kablukop,D.P.Konovalop v.v….

Từ năm 1878, ông được bầu làm chủ tịch Hội hoá học Nga. Butlerop là con người làm việc miệt mài và căng thăng, nhưng cũng biết nghỉ ngơi tĩnh dưỡng, thay loại hoạt động này bằng loại hoạt động khác. Khi ở thành phố, hễ có buổi tối nào rảnh rỗi là công lại đi xem hoà nhạc hoặc xem triển lãm. Ông rất thích đi dạo ở vùng quê. Trong cuộc đời, trừ những năm ở nước ngoài, hầu như năm nào ông cũng lánh một tháng hoặc hơn về sống tại trang trại Butleropka. Ở đây Butlerop trồng hoà, xây dựng, làm ruộng, chữa bệnh và đi săn.

Dân quanh vùng cho hay, Butlerop đã xây dưng được những ống dẫn nước kì lạ: ở đây, bằng lực của dòng nước, nước từ sông băng qua bờ vào ruộng. Bà con nông dân thường tìm đến ông xin thuốc. Họ tin rằng những “thứ bột” mà ông cho họ có một sức mạnh đặc biệt và có những tính chất lạ kì.

Butlerop rất thích nuôi ong. Suốt ngày ông tha thẩn bên những tổ ong. Ông có thể ngồi hang giờ quan sát cảnh sinh hoạt của loài ong trong cái tổ bằng kính do ông tự tay thiết kế. Vào những năm cuối đời, Butlerop quan tâm nhiều đến nghề nông. Ông sắm cầy bừa, máy gieo hạt và chính ông đã đưa máy ra đồng và cho chạy thử. Ông yêu tha thiết Butleropka của ông, yêu cảnh đồng quê và những người nông dân bình dị.

Người ta còn giữ được bức thư do Butlerop viết cho cha vào lúc giao thừa khi ông còn là một cậu bé con. Bức thư có tên “ Mong ước và hy vọng của con”. Trong bức thư này, cậu bé Xasa Butlerop viết “ Sau những chiến công khó nhọc vì lợi ích của Tổ Quốc, con mong muốn cuối cùng sẽ được sống yên bình ở một bơi thanh vắng của tuổi ấu thơ, nơi lần đầu tiên con được nếm trải hương vị của cuộc đời với những người mà con hằng yêu mến.. .Cuối cùng con muốn đón nhận tuổi già và cái chết một cách yên bình bên những công việc ruộng vườn dân dã, lưu lại một kỉ nịêm tốt lành và hữu ích về mình với những người xưng quanh”.

Cái chết đến với ông một cách bất ngờ. Đứng lên ghế với một quyển sách xếp trên giá cả , trượt chân ông ngã vật và cảm thấy đau dữ dội nơi chân. Nhưng rồi cảm giác đau nhanh chóng qua đi, ông chắc mẩm không gây hậu quả gì nghiêm trọng. Nhưng ông đã lầm, vẫn còn lại một khối u. Chính khối u này đã gây viêm nghẽn mạch và dẫn tới tử vong.

Ông qua đời tại trang trại Butleropka đúng như ông mong muốn. Hôm ấy là ngày 17 tháng 8 năm 1886.

Đài tưởng niệm Butlerop được dựng trước toà nhà khoa Hoá của trường ĐH tổng hợp Matxcova. Một đài tưởng niệm khác – đó chính là việc nhà xuất bản Viện Hàm lâm khoa học đã ấn hành các công trình của ông. Nhưng đài tưởng niệm vĩnh cửu, khắc sâu trong tâm tưởng người đời chính do bản thân ông tạo dựng – đó là thuyết cấu tạo hoá học mang tên Butlerop!

[hungmgmi]

Xin hoan nghênh bạn Belaya Zima đã mở ra topic này. Mong được bạn giới thiệu tiếp các nhà bác học khác, Hungmgmi sẽ cố tìm các hình ảnh minh họa cho bài viết của bạn.
Đây là chân dung Butlerov:


Và đây là tượng đài của ông, như trong bài báo trên "Đài tưởng niệm Butlerop được dựng trước toà nhà khoa Hoá của trường ĐH tổng hợp Matxcova":


Ở Kazan hiện có đường phố mang tên Butlerov. Nhà bác học đã từng sống tại một ngôi nhà gỗ trên phố này:

[Belaya Zima]

[huongvenuocNga]

[Nina]

Chả hiểu bác huongvenuocnga viết cái gì! Cái Nhà xuất bản Giáo Dục đó thỉnh thoảng cũng có vài đầu sách hay ho, được chấp nhận khi làm hồ sơ phong Giáo sư cấp nhà nước hay sao ấy bác ạ!

Nói chung là ... hình như cũng có ai đó rủ rê em viết 1 quyển sách gửi NXB ấy, nhưng em chả nhớ ai rủ, và viết về cái gì nữa

[Belaya Zima]

[phuongnn]

[hungmgmi]

Oài, cái điệu cười Hic hic hic của ông bạn HVNN đâm ra rắc rối nhỉ, hic hic hic
Không có gì đâu Belaya Zima ạ, bác ấy cười là vì bác ấy thấy nguồn của bài bạn post là từ sách của NXBGD-nơi bác ấy đang công tác thì sướng thôi.
Bạn đã rất nghiêm túc khi ghi rõ ràng nguồn tư liệu bài viết của mình, không có gì phải băn khoăn nữa cả. Bây giờ thì xin mời gõ tiếp đi thôi, ai là nhà hóa học sẽ được giới thiệu tiếp đây?

[Belaya Zima]

Hi hi! Sao bác huongvenuocnga ko nói sớm để Zima được tỏ tường. Chứ em biết đâu được đấy. Em thích môn Hóa lắm lắm nên sưu tầm nhiều sách kể về các nhà hóa học mà. Nhưng Butlerop ko phải là nhà hóa học em thích nhất, mà la Mari Quyri cơ . Tiếp sau thì em sẽ giới thiệu về người đã làm ra cái bảng hệ thống tuần hoàn các bác ạ.Ngày kia em dạy đến bài " Dãy điện hóa" thì phải dùng đến bảng hệ thống tuần hoàn để hướng dẫn mà
Lần sau bác huongvenuocnga cứ nói rõ ra cho em đỡ hiểu lầm ạ. Ngồi gõ suốt mà bác làm câu "hichichic" em tưởng bác nhạo bài của em , mà em lại ko thấy mình sai ở đâu cả nên hơi "nóng gáy" chút
Các bác nào thích môn Vật Lí, Toán , Sinh , Thiên Văn học ...thì các bác giới thiệu mấy nhà khoa học Nga lĩnh vực đó đi ạ.

[hungmgmi]

Mendeleev hả đc Belaya Zima, hay đấy.
Ngoài phát kiến ra Bảng tuần hoàn vĩ đại, Mendeleev còn được dân nhậu Nga tôn vinh là ông tổ của...vodka .
Chính ông đã bảo vệ luận án tiến sĩ với đề tài "Sự hòa trộn giữa cồn và nước". Mendeleev cũng chỉ ra thành phần chuẩn nhất của vodka. Ngày ông bảo vệ luận án 31/1/1864 được coi là ngày sinh của vodka Nga.

Mendeleev và các giáo viên Đại học Công nghệ:


Chân dung Mendeleev kèm chữ ký của ông:


Một dụng cụ thí nghiệm của Mendeleev, hiện lưu giữ tại Bảo tàng lịch sử Saint Petersburg:

[nguyenthuhanh82]

cám ơn đã post chủ đề này - một số thông tin hình ảnh về các nhà hóa học tui đang quan tâm cần tìm kiếm - may quá bạn ZIMA đã đưa lên - cám ơn bạn nhiều nhiều nhé và mong bạn tiếp tục

[Phi Lao]

Xin ủng hộ bạn Belaya Zima bằng vài truyện vui về Mendeleev nhé

Nhà hóa học Nga vĩ đại Đ.I. Mendeleev phát minh ra công thức chế tạo vodka. Thế là đêm hôm đó (chắc là sau khi kiểm định sản phẩm) ông nằm mơ thấy bảng hệ thống tuần hoàn!

Mendeleev một buổi tối đẹp trời nằm mơ thấy bảng hệ thống tuần hoàn. Ông tỉnh giấc và nghĩ bụng - đủ rồi, không nên khổ sở với hóa học nữa, nên chuyển sang vodka thôi.

[Nina]

Thay mặt BBT trang chủ, Nina nhiệt liệt hoan nghênh chủ đề này của bạn Belaya Zima, và cũng xin phép bạn đưa những bài viết này lên trang chủ - tất nhiên là có "biên tập chính tả" một chút nhé.

[Belaya Zima]

[Belaya Zima]

Dimitri Ivanovich Mendeleev ( 1834 – 1907) - Bảng hệ thống tuần hoàn vĩ đại

Credit: tổng hợp nguồn sách của NXB Giáo dục và NXB LĐ XH

Mendeleep là nhà hoá học và là nhà xã hội học nổi tiếng nước Nga. Ông tốt nghiệp đại học năn 21 tuổi , đã từng là giáo viên trung học, sau đó đến dạy học tại trường ĐH Pêtecbua chuyên ngành hoá học. Ông đã lần lượt qua Pháp, Đức học tập và nghiên cứu. Cống hiến lớn nhất của ông là nghiên cứu ra bản hệ thống tuần hoàn Mendeleep. Đây là một cống hiến xuyên thời đại. Đối với lĩnh vực phát triển hoá học của ông, người đời sau mệnh danh ông là “Thần cửa của khoa học Nga” ( door – God).

Mendeleep là cậu con út thứ 17 của ngài hiệu trưởng trường trung học Tôbôn – Ivan Pavlôvich Mendeleep. Khi ông vừa tròn 2 tháng tuổi thì người cha buộc phải nghỉ việc vì lí do sức khỏe. Gia đình ông lâm vào cảnh khó khăn . Mọi gánh nặng gia đình đè lên vai bà mẹ. Mẹ của ông – bà Maria Dimitri Epna là con nhà khá giả. Ngoài việc kinh doanh , các anh bà đều là những nhà hoạt động văn hoá giáo dục. Gia đình bà có một thư viện lớn. Thuở còn con gái, bà say mê học tập. Đến bậc trung học, bà học ở nhà. Thời ấy, con gái không được nhận vào trường trung học. Mười sáu tuổi, bà về làm dâu gia đình ông Ivan Ivanôvich. Bốn mười mốt tuổi với 17 lần sinh nở và 17 đứa con lần lượt ra đời đem đến cho vợ chồng bà biết bao niềm vui và cả nỗi nhọc nhằn. Ở Tôbôn, bà nổi tiếng là người phụ nữ thông minh, học thức , không ai sánh kịp. Tính tình bà cương nghị, trung hậu và hết lòng chăm sóc chồng con.

Bây giờ thì bà quyết định rời cả gia đình về làng Aremdianka, cách thành phố hơn ba mươi dặm. Ở đó có một xưởng thuỷ tinh nhỏ của anh bà – ông Coocnhiliep. Bà thay anh trông nom xưởng và thu xếp công việc thích hợp cho các con. Vừa làm việc ở xưởng, vừa làm vường, nhưng không bao giờ bà sao nhãng việc học tập của các con. Bà được thừa hưởng thư viện lớn của cha bà để lại. Cả gia đình bà đều say mê đọc sách. Trong những năm tháng khó khăn nhất của cuộc đời, bà phải bán đi nhiều thứ nhưng sách vẫn được coi là vật thiêng liêng! Về làng quê, lũ trẻ có những ấn tượng tốt về thiên nhiên, con người và có ý niệm sơ khai về tổ chức công nghiệp ở xưởng.

Cuộc sống đang ổn định thì những nỗi bất hạnh lại ấp xuống gia đình bà. Năm 1847, chồng mất và 3 tháng sau, Apolinalia, đứa con gái lại theo bố ra đi. Sang năm sau, xưởng thuỷ tinh bị cháy rụi. Bà buộc phải bỏ làng Aremdianka trở về thành phố. Gia đình lớn bây giờ phân tán như ông san tổ. Các cô gái lớn đi lấy chồng, hai người con trai làm việc ở Omxko. Gia đình chỉ còn lại bà và ba đứa trẻ: Michia, Elidabet và Lida.

Mùa xuân năm 1849, Dimitri Mendeleep tốt nghiệp trung học vào tuổi 15. Bà Maria mong muốn đứa con út phải được vào đại học. Từ thành phố Tôbôn thuộc miền Tây Xiberi , bà Maria cùng Mendeleep và Lida lên đường đi Matxcova. Cuộc hành trình dài ngày bằng xe ngựa làm cho mọi người mệt lử. Nhưng đối với bà Maria, quang cảnh những xứ sở dọc đường đem đến cho bà bao nhiêu ấn tượng. Sự giầu có và cảnh đẹp thiên nhiên cùng Uran, đồng bằng sông Vonga và cuối cùng là xứ Matxcova cổ kính.

Việc xin vào trường ĐH Matxcova không thành: học sinh tốt nghiệp trung học Tôbôn phải học ở ĐH Kadan! Trở về Kadan hay đi Petecbua? Petecbua là một trung tâm văn học lớn, ở đó có nhiều trường ĐH. “Đi Petecbua”. Bà Maria quyết định ở đó bà hi vọng vào sự giúp đỡ của các bạn bè cũ của chồng. Bà không nhầm nhưng không thể xin vào trường ĐH tổng hợp Petecbua được. Đã thành lụât lệ rồi! Tuy vậy bạn bè có thể giúp bà xin cho Michia vào học ở Viện Hàn Lâm Y học hoặc Học Viện Sư Phạm.

Ban đầu Mendeleep vào Viện Hàn lâm nhưng không chịu nổi các buổi học về giải phẫu: cậu bị đau đầu và buồn nôn. Chỉ còn lại khả năng duy nhất là vào viện Sư Phạm. Nhưng Viện Sư Phạm hai năm mới tuyển sinh một lần mà bây giờ mới hết năm thứ nhất. Bà Maria không nản, bà viết đơn thỉnh cầu tìm đến người quen nhờ vận động hộ. Cuối cùng Mendeleep được đặc cách nhận vào.

Mùa đông năm ấy, bà Maria dần dần kiệt sức. Trong bức thư cuối cùng gửi cho đứa con trai út, bà viết :” Michia. mẹ ra đi lòng thanh thản vì nghĩ rằng con sẽ là người hữu ích …”

Ở học viện sư phạm Petecbua, Mendeleep ghi tên học khoa Toán – Lí. Chế độ kỉ lụât của sinh viên nội trú hà khắc không kém trại lính bao nhiêu - vừa phải dự giờ trên lớp, Mendeleep vừa phải tự học các môn còn thiếu ở năm thứ nhất. Hoàn cảnh ngày càng khó khăn: bác Coocnhiep, người đỡ đầu cho chị em Mendeleep qua đời, một năm sau chị Lida chết vì bệnh lao. Làm việc căng thẳng , cuộc sống kham khô làm cho Mendeleep suy nhược. Nhiều lúc đầu đau như búa bổ, cậu phải úp mặt vào nước lạnh…Rồi cậu ho ra máu. Cậu phải sống cách li..Cơ hồ phải thôi học. Nhưng thừa hưởng tính cương nghị của mẹ, lại được người thầy thuốc già của viện hết lòng giúp đỡ, cậu đã vượt qua thử thách.

Ở viện sư phạm lúc bấy giờ có nhiều giáo sư Nga lỗi lạc: viện sĩ toán học Otropxki, viện sĩ vật lí Lenzo, viện sĩ sinh vật học Brant, giáo sư hóa học Votkrexenxki … Sinh viên được chia thành từng nhóm từ 5 đến 10 người, các giáo sư dạy cả lí thuyết và hướng dẫn thực hành theo nhóm. Nhóm của Mendeleep gồm Beketop, Mensutkin, Alecxoep v.v…dươi sự hướng dẫn của giáo sư Votkrexenxki. Vào phòng thí nghiệm, không ai nề hà bất cứ việc gì, miễn là phục vụ được cho việc nghiên cứu.Chính giáo sư Votkrexenxki đã hướng Mendeleep vào con đường hoá học.

Năm 1855, Mendeleep tốt nghiệp xuất sắc , được thưởng huy chương vàng và theo đề nghị của viện sĩ Phritxo , ông được giữ lại viện làm cán bộ giảng dạy và chuẩn bị luận án thạc sĩ.

Mùa thu năm 1856, Mendeleep bảo vệ xuất sắc luận án thạc sĩ và nhận học vị phó giáo sư trường ĐH tổng hợp Petecbua. Tuy vậy đồng lương không đủ sống. Cuối cùng, Mendeleep qua các nước châu Âu bồi dưỡng kha học. Ở Pari, Mendeleep làm quen với nhà khoa học nổi tiếng Bectole, tiếp xúc với các nhà khoa học lớn Duyma, Vuoc. Ông qua Áo và sang Đức, ở đó có Kiechop, Bunzen với những phòng thí nghiệm được trang bị tốt. Ông dừng lại ở Haydenbec - một trung tâm khoa học của nước Đức lúc bây giờ.Trong thời gian ở Đức, ông cùng nhà hoá học trẻ tuổi Borodin tham gia đoàn đại biểu các nhà hoá học Nga dự hội nghị quốc tế các nhà hoá học tại Cacrua năm 1860. Ở đó, ông có dịp tiếp xúc với nhiều nhà khoa học lớn như : Kekule, Lotha, Maye, Canizaro v.v… Đến đâu Mendeleep cũng được các nhà bác học đàn anh và bạn bè yêu mến vì phong cách giản dị, học vấn uyên thâm, cách nhìn độc đáo.
Không được phép kéo dài thời hạn ở nước ngoài, Mendeleep trở về Petecbua vào giữa năm học nên trường không bố trí cho ông giảng dạy mà phải tự kiếm việc làm. Ông vừa biên tập cuốn “Tử điển bách khoa về kĩ thuật”, vừa làm cố vấn kĩ thuật cho nhà máy thuỷ tình, vừa giảng dạy một số giờ ở trường võ bị do Votkrexenxki nhường lại, nhưng thu nhập không thường xuyên , đời sống không ổn định.

Theo lời khuyên của chị, năm 1863, Mendeleep xây dựng gia đình. Cuốn “ Hoá học hữu cơ” của ông được Viện Hàn Lâm trao giải thưởng Demidop hạng nhất kèm theo 1428 rúp. Khoản tiền đủ cho cặp vợ chồng trẻ ra nước ngoài hưởng tuần trăng mật.

Trở về, Mendeleep được cử giảng dạy giáo trình Hoá học hữu cơ, lương 1200 rúp một năm. Sau đó ông được bổ nhiệm làm giáo sư trường ĐH kĩ thuật Petecbua và được cấp một căn hộ. Không phải lo toan cho cuộc sống, Mendeleep có thể tập trung cho công tác khoa học. Sau khi bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ, ông được bổ nhiệm làm giáo sư trường ĐH tổng hợp Petecbua. Theo đề nghị của ông, nhà bác học trẻ Butlerop ở Kadan thay ông giảng dạy giáo trình Hoá hữu cơ. Còn Mendeleep, ông giảng dạy Hoá đại cương và tập trung nghiên cứu về hệ thống hoá các nguyên tố hoá học.

Khi Mendeleep viết “ Nguyên lý hóa học”, ông nghĩ đến lúc này tổng số các nguyên tố đã phát hiện trên thế giới là 63 nguyên tố, giữa chúng nhất định có những quy luật biến hoá thống nhất , vì rằng tất cả các sự vật đều có liên quan đến nhau. Để phát hiện quy lụât này, ông đã đăng kí 63 nguyên tố này vào 63 chiếc thẻ, trên thẻ ông viết tên nguyên tử lượng , tính chất hoá học của nguyên tố. Ông dung 63 chiếc thẻ mang tên 63 nguyên tố hoá học xếp đi xếp lại trên bàn. Bỗng nhiên một hôm ông phát hiện ra rằng nếu xếp các nguyên tố này theo sự lớn nhở của nguyên tử lượng thì sẽ xuất hiện sự biến hoá mang tính liên tục kì lạ, nó giống như một bản nhạc kỳ dịêu vậy. Mendeleep không giấu nổi niềm vui, ông tin tưởng chắc chắn rằng quy luật này chứng tỏ quan hệ của vạn vật trên thế giới này là tất nhiên và có quy luật tuần hoàn của chúng.

Mendeleep như đã có chìa khoá mở cảnh cửa mê cung để phát hiện những bí mật của cả cung điện. Ông đã sắp xếp những nguyên tố thành một bảng tuần hoàn trong đó có những ô vẫn phải để trống. Ông công bố tác phẩm của mình, kiên trì chờ đợi kết quả kiểm nghiệm của các nhà khoa học ở khắp nơi trên thế giới đối với quy lụât tuần hoàn của các nguyên tố. Nhưng suốt 4 năm không phát hiện thêm được nguyên tố nào mới.

Năm 1875, Viện Hàn Lâm khoa học Pari nhận được thư của một nhà khoa học, trong thư nói ông đã tìm ra được một nguyên tố mới trong quặng kẽm trắng, ông đặt tên nguyên tố đó là Gali. Tính chất của Gali giống như nhôm, nguyên tử lượng là 59,72 và tỷ trọng là 4,7. Nghe được tin này, Mendeleep phấn khởi hẳn lên, theo phát hiện 4 năm trước đây của mình , nguyên tố mới này cũng nhóm của nhôm , đây chính là điều mà ông đã dự đoán. Nhưng ông lại cảm thấy không yên tâm, theo cách tính toán của bảng tuần hoàn thì nguyên tử lượng của Gali phải khoảng 68 và tỷ trọng phải là 5,9~ 6,0. Mendeleep tin rằng mình đúng và ông lập tức viết thư cho Viện hàn lâm khoa học Pari về ý kiến của mình.

Bức thư được chuyển đến tay nhà khoa học đã tìm ra nguyên tố Gali. Ông ấy hết sức ngạc nhiên , Mendeleep chưa nhìn thấy mặt Gali mà dám nói biết được nguyên tử lượng và tỷ trọng của nó là bao nhiêu, cứ như là chuyện đùa. Nhưng vì thận trọng, nhà khoa học ấy đã tiến hành xác định lại một lần nữa những số liệu trên. Kết quả làm ông ngạc nhiên , bởi đúng theo dự đoán của Mendeleep: Tỷ trọng của Gali là 5,94. Đây đúng là sự trùng hợp đặc biệt không thể tưởng tượng được.

Sau khi lời dự đoán kỳ lạ này được chứng thực, cả giới khoa học kinh ngạc. Lvề quy luật tuần hoàn của các nguyên tố hoá học đã bị lãng quên nhiều năm, nay được mọi người coi trọng, một số nhà khoa học đã chân thành chúc mừng sự phát triển tài ba của Mendeleep. Bảng tuần hoàn nhanh chóng được dịch thành nhiều thứ tiếng và được truyền bá đi khắp nơi trên thế giới. Mọi người khen ông với bảng hệ thống tuần hoàn. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học , trên 100 năm qua đã là chìa khoá dẫn đến việc phát minh nhiều nguyên tố hoá học mới.

Bốn năm sau, một nhà khoa học Thuỵ Điển phát hiện ra một nguyên tố mới khác và đặt tên là Scandi. Khi mọi người nghiên cứu sâu hơn một bước thí phát hiện rằng Scandi chính là nguyên tố thuộc nhóm của Bo mà Mendeleep đã dự đoán. Phát hiện về quy lụât tuần hoàn các nguyên tố không chỉ có thể dự kiến vị trí các nguyên tố chưa tìm ra mà còn có thể biết trước được tính chất quan trọng nhất của chúng.

Nguyên lý hoá học của Mendeleep được đánh giá rất cao , trở thành bộ sách giáo khoa kinh điển được thế giới công nhân. Có người đánh giá Mendeleep như sau:” Trong lịch sử hoá học, ông dung một chủ đề đơn giản mà đã gọi ra được cả thế giới”.

Mendeleep đã trở thành nhân vật nổi tiếng ở Nga. Mỗi khi ra đường thường có rất nhiều người ngưỡng mộ ông đi theo sau. Ông là người có tính cách hào phóng, thắng thắn , chân thành với mọi người, không câu lệ các chi tiết vụn vặt, ngay cả với người giúp việc cũng thân tình cởi mở. Mendeleep là niềm tự hào của giới khoa học Nga, cũng là người thầy được sinh viên yêu quý nhất ở trường ĐH tổng hợp Petecbua.

Bài giảng của ông sinh động, hấp dẫn và hội trường ông giảng bài thì luôn chật cứng người, thậm chí ngay cả các phòng học xung quanh cũng kín người ngôi nghe. Bài ông giảng nội dung rất rộng, ngôn từ xúc tích nên có sức thu hút rất lớn. Mọi người đều nghĩ ông giống như một nhà diễn thuyết tài ba. Nhiều viện Hàn lâm, nhiều trường ĐH nổi tiếng như Ôpho, Kembrit…bầu ông làm viện sĩ, tặng ông học vị giáo sư, mời ông đến báo cáo và giảng bài. Ông là thành viên của 130 tổ chức khoa học trong và ngoài nước.Nhưng chính nhà khoa học được nhiều người ngưỡng mộ lại bị chính phủ chuyên chế Sa Hoàng bài xích. Một viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Nga mất, theo điều lệ của Viện hàn lâm khoa học Nga, sau khi khuyết vị trí thì cần bầu bổ sung. Thế là rất nhiều viện sĩ đề nghị bầu đích danh Mendeleep đồng thời cũng nói rõ Mendeleep có đầy đủ tư cách để trở thành viện sĩ của viện Hàn Lâm, đây là điều không ai có thể phủ nhận được. Nhưng điều mọi người không ngờ tới là, bất chấp sự ủng hộ của đa sõ các viện sĩ, Mendeleep không trở thành viện sĩ thứ 130 của viện hàn lâm khoa học bởi một lí do là Mendeleep đã từng tham gia biểu tình phản đối Sa Hoàng.

Tuy không được bầu vào viện hàm lâm nhưng Mendeleep vẫn là người thầy yêu quý của tất cả các sinh viên. Họ chào đón ông bằng tiếng vỗ tay vang dội. Đồng nghiệp, bạn bè yêu mến ông vì những phẩm chất đáng quý của một nhà khoa học thiên tài. Mendeleep cảm thầy vô cùng vinhd ự và trách nhiệm trước lịch sử hết sức nặng nề. “Gieo trồng hạt giống khoa học để nhân dân có mùa màng bội thu”, đây là câu nói mà Mendeleep mãi mãi khắc cốt ghi tâm.

Tượng đài Mendeleep đừng trước toà nhà khoa hoá của trường ĐH tổng hợp Matxcova. Ông ngồi đó và suy tư. Định lụât tuần hoàn chẳng những là một định luật chung nhất của tự nhiên mà còn là một quy luật tống quát của xã hội: sự biến đổi tuần hoàn theo chiều đi lên, tre già măng mọc…Và nhân loại sẽ mãi biết ơn ông, người đã làm ra bảng tuần hoàn hoá học vĩ đại!!!