Các nhà văn Nga

[conghedoinghieng]

Лев Николаевич Толстой
Lev Nicolajevitsh Tolstoi (1828-1910)


Bá tước Tolstoi sinh ngày 28-8-1828 tại điền trang Yasnaya Polyana (Ясная Поляна), tỉnh Tula, trong một gia đình quý tộc lâu đời. Bố mẹ mất sớm, ở với bà cô. Thời thơ ấu sống gần gũi với nông dân. Từ năm 1844-1847, Tolstoi từng học tiếng Arập, Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 16 tuổi, học luật tại Đại học Kazan được hai năm, bỏ học về quê quản lý trang trại có hơn 3000 nông nô. Tại đây, trong suốt 4 năm, Tolstoi vừa học tập, vừa tìm cách cải thiện đời sống cho nông nô. Ông say sưa đọc sách, mê âm nhạc. Tolstoi chịu ảnh hưởng của phái “Ánh sáng” của Pháp, đặc biệt là Rousseau.
Năm 1848, Tolstoi lên sống ở Matxcơva. 1849 đi St. Peterburg thi phó tiến sĩ luật, sau đó làm thư ký cho Hội đồng quản lý tỉnh Tula và nghiên cứu âm nhạc.
Năm 1851, Tolstoi nhập ngũ ở vùng Kavkaz. Đây là thời kỳ để lại trong ông nhiều ấn tượng đẹp và cũng là nơi Tolstoi bước vào nghiệp văn chương. Cuốn truyện ngắn đầu tay Câu chuyện ngày hôm qua (История вчерашнего дня, 1851) mô tả một ngày bình thường của bản thân và đề ra lối sống nghiêm khắc. Năm sau viết cuốn tiểu thuyết tự truyện Thời thơ ấu(Детство, 1852); Thời niên thiếu (Отрочество, 1852-1854) và Tuổi thanh niên(Юность, 1855-1857). Cả ba truyện đều phê phán xã hội.
Trong thời gian từ 1851-1853, Tolstoi là sĩ quan pháo binh tham gia cuộc chiến Krym chống lại liên quân xâm lược Anh, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ. Giữa những lúc ngừng tiếng súng, ngồi trong công sự, Tolstoi đã viết 3 truyện ký “Sevastopol trong tháng chạp, Sevastopol trong tháng Năm, Sevastopol trong tháng Tám thành tập Truyện Sevastopol (Севастопольские рассказы, 1855), tỏ lòng khâm phục lòng yêu nước của các chiến sĩ Nga. Khác với đám sĩ quan hám danh mưu lợi, Tolstoi còn viết các truyện ngắn: Đột kích (Набег, 1852); Đốn gỗ (Рубка леса, 1853-1855) phản ánh cuộc chiến tranh.
Năm 1856, Tolstoi giải ngũ. Năm 1857, ông đi du lịch Pháp, Đức, Thuỵ Sĩ,... và những chuyến du lịch đó đã tạo nên một chuyển biến quan trọng trong thế giới quan của Tolstoi. Thất vọng trước những bất công xã hội, Tolstoi viết truyện ngắn: Luzern (Люцерн, 1857); Albert (Альберт, 1857-1858) và truyện Ba cái chết (Три смерти, 1858). Cuốn Hạnh phúc gia đình (Семейное счастье, 1858-1859) và Tiểu thuyết của một địa chủ Nga (1859) thuộc dòng tự truyện, đề cập đến đạo đức và triết lý. Từ 1853-1863, viết truyện vừa Những người Kazak (Казаки), tả một thanh niên quý tộc chán ghét cảnh phồn vinh giả dối.
Đầu những năm 60, Tolstoi ngừng sáng tác, dốc sức xây dựng trường học cho con em nông dân ở ấp mình và giảm nhẹ tô tức cho họ. Từ 1862-1863, ông cho ra mắt tạp chí trình bày hệ thống giáo dục tự do. Ông còn làm thẩm phán bênh vực quyền lợi cho những nông dân được giải phóng khỏi ách nô lệ. Tư tưởng đó được phản ánh vào trong các truyện: Tikhon và Malanja (1860-1862); Polikushka (Поликушка, 1861-1863).
Mùa thu năm 1862, Tolstoi cưới vợ, có nhiều con. Tolstoi sống hạnh phúc, cùng với những biến cố sôi động trong xã hội đã giúp nhà văn sáng tạo cuốn tiểu thuyết nổi tiếng thế giới Chiến tranh và hoà bình (Война и мир, 1863-1869), miêu tả cuộc chiến năm 1812 chống Napoleon, là bức tranh tái hiện nước Nga những năm đầu thế kỷ XIX. Tolstoi viết tiếp cuốn Anna Karenina (Анна Каренина, 1873-1877), nêu lên số phận của người phụ nữ, phản ánh quá trình suy tàn của tầng lớp quý tộc Nga và con đường hãnh tiến của giai cấp tư sản.
Đầu những năm 80, Tolstoi kịch liệt phê phán tư tưởng quý tộc và chuyển hẳn sang lập trường nông dân. Điều này được phản ánh đậm nét trong các tác phẩm chính luận Lời thú tội (Исповедь, 1879-1880), Đâu là đức tin của tôi (В чем моя вера, 1882-1884), Vậy chúng ta phải làm gì? (Так что же нам делать?, 1882-1886). Tolstoi còn viết nhiều truyện ngắn nhằm truyền bá Học thuyết bất bạo động của mình. Trong đó có một số truyện xuất sắc: Cái chết của Ivan Iljitsh (Смерть Ивана Ильича, 1886), Bản sonat krezerova (Крейцерова соната, 1887-1889); Ma quỷ (Дьявол, 1889-1890). Tolstoi còn sáng tác hai vở kịch có giá trị nghệ thuật cao: Quyền lực và bóng tối (Власть тьмы, 1886), tố cáo ảnh hưởng độc hại của trật tự tư sản và Thành quả giáo dục(Плоды просвещения, 1890), nói về tâm hồn nghèo nàn của bọn quý tộc vỗ ngực là có học.
Tác phẩm vĩ đại nhất của Tolstoi là tiểu thuyết Phục sinh (Воскресение, 1889-1899), đó là bản án kết tội chế độ nông nô và giáo hội Nga. Vì thế, năm 1901, Tolstoi bị giáo hội Nga rút phép thông công. Truyện Đức cha Sergi (Отец Сергий, 1890-1898), vở kịch Chiếc thây sống (Живой труп, 1900-1902) và truyện Sau vũ hội (После бала, 1903), tố cáo chế độ quân phiệt và Khatgi Murat (Хаджи Мурат, 1896-1904) miêu tả người chiến sĩ cách mạng.
Khi cuộc cách mạng 1905 thất bại, Tolstoi viết bài luận chiến Tôi không thể im lặng (Не могу молчать, 1906), phản đối hành hình cách nhà cách mạng.
Những năm cuối đời, Tolstoi sống giản dị. Ông bỏ nhà ra đi nửa đêm 28-10-1910 vì không thực hiện được lý tưởng của mình. Trên đường đi, ông bị cảm lạnh và qua đời ngày 8-11-1910. Thi hài của ông được đưa về an táng tại ấp Yasnaya.

[conghedoinghieng]

Гоголь Николай Васильевич
Nicolai Vasilievitch Gogol (1809-1852)
Nhà văn cổ điển Nga nổi tiếng nửa đầu thế kỷ XIX


Ông là đại diện của trường phái hiện thực phê phán. Gogol sinh ngày 1-4-1809 tại làng Sorotschinzy(Сорочинцы), huyện Mirgorod (Миргород), tỉnh Poltava (Полтава), thuộc Ucraina, trong một gia đình địa chủ quý tộc.
Thuở nhỏ Gogol sống ở nông thôn. Năm 1828, sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học huyện, ông đi St. Peterburg tìm việc làm. Tại đây, Gogol làm đủ nghề: thư ký, diễn viên sân khấu, giáo viên,... mê say nghiên cứu và giảng dạy môn lịch sử Ucraina và lịch sử thế giới, làm quen với giới văn nghệ sĩ. Từ năm 1831, ông kết thân với Puskin. Năm 1835, lúc Gogol 26 tuổi, ông chuyển sang sáng tác văn học. Năm 1836, do sức khỏe yếu, Gogol ra nước ngoài tĩnh dưỡng, sống nhiều năm ở Đức, Thuỵ Sĩ, Pháp và Italia. Năm 1842, Gogol về nước, xuất bản tác phẩm Những linh hồn chết (tập I), làm chấn động cả nước Nga. Sau đó ông lại tiếp tục sống ở nước ngoài. Những năm cuối đời, do ảnh hưởng của giới bảo thủ, khuynh hướng tôn giáo thần bí, Gogol bị khủng hoảng trong sáng tác, ông lâm vào tình trạng khủng hoảng tư tưởng, mấy lần đã đốt bản thảo Những linh hồn chết (tập II), phủ đinhh lại những tác phẩm của mình.
Những tác phẩm chính của ông là 2 tập truyện Ucraina: Những buổi tối trong một thôn gần vùng Dikanka (Вечера на хуторе близ Диканьки, 1831) và Mirogod (Миргород, 1835), trong đó truyện Taras Bulba (Тарас Бульба, được viết lại và bổ sung năm 1842) là một trong những truyện lịch sử hay nhất của Gogol, miêu tả cuộc đấu tranh của người Codắc chống lại bọn phong kiến Ba Lan. Những truyện Đại lộ Nhepxki (1835) và Nhật ký người điên (1835) lấy đề tài “con người nhỏ bé”, một đề tài thể hiện nghệ thuật cao nhất trong truyện ngắn Chiếc áo khoác (1842), Bức chân dung, miêu tả ảnh hưởng độc hại của đồng tiền đối với nghệ thuật, nhưng cái ác ở đây lại gắn với sức mạnh siêu nhân, phi hiện thực, truyện này đã bộc lộ dấu hiệu đầu tiên của sự dao động, mâu thuẫn trong lập trường của Gogol. Vở kịch Quan thanh tra (Ревизор, 1836), một hài kịch đặc sắc phê phán, châm biếm lề lối cai trị lúc bấy giờ của bọn quan chức nhỏ ở Nga. Đỉnh cao sáng tác của Gogol là Những linh hồn chết (Мертвые души, 1842), tiểu thuyết đưa ra một hình tượng khái quát nước Nga nông nô, miêu tả những giai cấp cầm quyền đồi bại., cuộc sống đen tối cơ cực của nhân dân Nga.
Gogol mất tại Matxcơva ngày 4-3-1852 trong tình trạng nghèo khổ, cô quạnh, tâm thần điên loạn, khi ông mới 41 tuổi. Tác phẩm của Gogol được dịch sang nhiều thứ tiếng ngay lúc ông còn sống.

[conghedoinghieng]

Максим Горький
Maxim Gorki (1868-1936)


Ông là người mở đầu trào lưu hiện thực xã hội chủ nghĩa, tên thật là Alexei Makximovitsh Peskov ( Алексей Максимович Пешков) , sinh ngày 28-3-1868 tại thành phố Nizhni Novgorod, trong một gia đình nghèo, cha làm thợ mộc. Lên 10 tuổi, Gorki đã mồ côi cha mẹ, phải sống với ông bà ngoại; do cảnh nhà sa sút, năm 11 tuổi, ông phải bỏ học, đi kiếm sống, làm đủ mọi nghề.
Năm 1892, ông bắt đầu viết truyện ngắn Maka Truđra dưới bút danh Gorki (cay đắng) đăng ở báo Tiflis. Sau đó, Gorki trở về Nizhni Novgorod làm báo. Năm 1895, ông viết truyện ngắn thứ hai Chelkash thu hút sự chú ý của độc giả. Tiếp đó là một loạt truyện ngắn viết trong những năm 1895-1900, miêu tả cuộc sống lang thang gây được tiếng vang lớn.
Những truyện ngắn đầu tiên, Gorki viết theo phong cách lãng mạn cách mạng và hiện thực, vạch rõ tính chất dã man của một trật tự xã hội và đưa ra hình ảnh lý tưởng của con người tự do. Phản ánh cao trào cách mạng Nga lần thứ nhất trong Bài ca chim báo bão (Песня о Соколе, 1901). Cuốn tiểu thuyết đầu tiên Phôma Gôđêep (1899) phản ánh sự bế tắc của chủ nghĩa tư bản Nga. Vở kịch đầu tiên Những người tiểu tư sản (1902) lần đầu tiên đưa hình ảnh công nhân lên sân khấu. Vở Dưới đáy (На дне, 1902) mô tả những con người bị đày xuống “đáy” của xã hội. Năm 1901, Gorki bị chính quyền Sa hoàng trục xuất khỏi quê hương vì có quan hệ với phong trào cách mạng. Năm 1905, ông gia nhập Đảng Bônsêvich, kết bạn với Lênin. Cách mạng 1905 thất bại, 1906 ông sang châu Âu, châu Mỹ rồi đến Italia, ở lại đây đến năm 1903 mới về nước.
Thời gian ở nước ngoài, Gorki viết vở kịch Những kẻ thù (1906) và tiểu thuyết Người mẹ (1906-1907). Với sự giúp đỡ của Lênin, Gorki đã vượt qua được ảnh hưởng của thuyết duy tâm thể hiện ở truyện Lời thú tội (Исповеди, 1908); Tiểu thuyết Cuộc đời của Macvây Kogiemiakin (Андрее Кожемякине, 1910-1911) miêu tả tâm lý xã hộ và thế giới quan của tầng lớp tiểu tư sản phản động nửa cuối thế kỷ XIX. Cuốn Cuộc du hành khắp nước Nga (1912-1917) tả cuộc sống và tâm trạng của nhân dân Nga.
Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, Gorki lên án chiến tranh. Từ 1913, Gorki cho xuất bản tác phẩm tự thuật bộ 3: Thời thơ ấu (1913); Kiếm sống (1915-1916); Trường đại học của tôi (1923).
Năm 1917, Gorki tham gia cách mạng tháng Mười, đảm nhiệm nhiều công tác văn hoá, giám đốc Nhà xuất bản Văn học Thế giới (1918), đại biểu Xôviết Petrograd (1919).
Năm 1921, Gorki phải ra nước ngoài chữa bệnh. Năm 1928, ông trở về nước. Gorki mất ngày 18-6-1936 tại Matxcơva. Bình tro di hàu của ông đặt ở tường điện Kremlin.
Trong 40 năm hoạt động sáng tạo, Gorki đã để lại một di sản văn hoá vô cùng quý giá gồm các tác phẩm: Vợ chồng Orlov và Malva (1901); tiểu thuyết Foma Gordeev (1900); Người mẹ (Мать, 1907); truyện Lời thú tội, kịch Dưới đáy (1903); Những người nghỉ mát (1904); Những người con của mặt trời (Дети Солнца, 1905); Bọn dã man (1906);....

[conghedoinghieng]

Пастернак Борис Леонидович
Boris Leonidovitsh Pasternak (1890-1960)
Nhà thơ, nhà văn Nga


Ông sinh ngày 10-2-1890 tại Matxcơva trong một gia đình nghệ sĩ. Cha của ông là viện sĩ Viện Hàn lâm Hội hoạ Nga. Pasternak vẽ giỏi, có khiếu âm nhạc và đã trở thành nhạc sĩ. Về sau, ông chuyển sang viết văn, thơ. Ngày còn bé, Pasternak tỏ ra là một cậu bé lãng mạn, nhạy cảm, thích mơ mộng những chuyện kỳ lạ và thơ ca.
Năm 1906, Pasternak cùng gia đình sang Berlin, ở lại đó một năm. Ông rất mến phục các nhà thơ tượng trưng như Alexandre Blok, Andre Baly,…. Đặc biệt các tác phẩm của Reiner Maria, Rilke có ảnh hưởng rất lớn đến nhà văn sau này.
Năm 1907, Pasternak trở về Nga, theo học khoa sử và ngôn ngữ tại Đại học Matxcơva.
Năm 1912, Pasternak lại sang Đức 6 tháng rồi sang Italia. Năm sau, ông trở về Matxcơva. Từ đây, Pasternak đi vào nghiệp sáng tác văn, thơ. Đề tài trong thơ của ông chủ yếu là con người trong mối quan hệ với thiên nhiên và lịch sử. Đó là các tập thơ: Trên những chiến hào (Поверх барьеров, 1917); Chị tôi, đời sống (Сестра моя — жизнь, 1920); Mùa hạ (L’été, 1922), Trung uý Smit (1926); Tái sinh (Seconde naissance, 1932); Trong những chuyến tàu ban mai (Dans les trains du matin, 1943) và Những vần thơ mới (Nouveaux vers, 1956).
Sau cách mạng tháng Mười Nga 1917, Pasternak cố gắng gắn sáng tác của mình với xã hội Xôviết, nhưng vẫn chưa vượt qua được lập trưởng của một người đứng ngoài lề xã hội mới để quan sát. Điều này thể hiện khá rõ nét trong tiểu thuyết Bác sĩ Givago (Доктор Живаго, 1956). Cuốn tiểu thuyết được xuất bản đầu tiên ở Italia. Ngày 23-10-1958, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển quyết định tặng giải Nobel văn học cho Pasternak.
Pasternak bị khai trừ khỏi Hội Nhà văn Liên Xô (trước đây). Đến ngày 18-12-1987, Ban thư ký Hội nhà văn Liên Xô đã xoá bỏ quyết định bất công đó và thành lập Uỷ ban di sản Pasternak. Tác phẩm Bác sĩ Givago nguyên tác được ra mắt bạn đọc trên tạp chí Thế giới mới (Новый мир) vào đầu năm 1988, cùng năm toàn tập Pasternak cũng được xuất bản.
Pasternak có biệt tài dịch văn học nước ngoài, đặc biệt là văn học Anh và Đức.
Pasternak qua đời năm 1960 tại Matxcơva. Năm 1970, Uỷ ban di sản Pasternak đã thông qua quyết định đề nghị UNESCO tổ chức kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh của Pasternak.

[conghedoinghieng]

Шолохов Михаил Александрович
Mikhail Alexandrovitsh Sholokhov (1905-1984)


Ông sinh ngày 24-11-1905 tại làng Kruzhilin, tỉnh Roztov, trong một gia đình nông dân. Lúc 16 tuổi, Sholokhov đã tham gia công tác cách mạng, làm việc trong đội vũ trang trưng thu lương thực phục vụ cuộc chiến đấu bảo vệ chính quyền Xô viết. Cuối năm 1922, Sholokhov từ chiến trường về Matxcơva, làm nhiều nghề để sống, đồng thời bắt đầu sáng tác văn học.
Những năm 1923, 1924, Sholokhov đã viết một số ký sự, truyện ngắn được đăng trên các báo và tạp chí, về sau được tập hợp trong 2 tập truyện ngắn xuất bản năm 1926: Những câu chuyện sông Đông (Донские рассказы) và Thảo nguyên xanh biếc (Лазоревая степь), nói về cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt ở vùng sông Đông thời nội chiến, nêu bật sự trưởng thành về ý thức cách mạng của quần chúng.
Từ năm 1924, Sholokhov về hẳn quê nhà ở vùng sông Đông. Năm 1925, ông bắt đầu viết bộ tiểu thuyết đồ sộ Sông Đông êm đềm (Тихий Дон, 1925-1940, gồm 4 tập), được tặng giải thưởng Quốc gia Liên Xô năm 1941, có tiếng vang trên thế giới, được quay thành phim, phản ánh đời sống thay đổi quan trọng ở vùng sông Đông trong mười năm từ 1912-1922; một bức tranh vĩ đại về cuộc đấu tranh giữa 2 thế giới, sự đổ vỡ của những quan hệ xã hội cũ, sự nảy sinh và củng cố quan hệ mới; miêu tả các tầng lớp xã hội, những số phận cá nhân gắn bó với quần chúng Kazakh… Bộ tiểu thuyết đã khẳng định vị trí lớn lao của Sholokhov trên văn đàn. Tiếp đó, Sholokhov viết bộ tiểu thuyết 2 tập Đất vỡ hoang (Поднятая целина, tập 1- 1932; tập 2- 1960), được tặng giải thưởng Lênin năm 1960, kể về cuộc cải cách triệt để xã hội chủ nghĩa ở một làng vùng sông Đông trong những năm 1930-1931, biết phát hiện cái lớn lao trong cái nhỏ, cái toàn thể trong cái cá biệt, trong đó miêu tả mối quan hệ kinh tế mới và quan hệ con người mới.
Năm 1932, Sholokhov trở thành đảng viên ĐCS Liên Xô. Trong những năm chiến tranh vệ quốc, Sholokhov làm phóng viên mặt trận, viết hàng loạt ký sự, truyện về đề tài chiến tranh. Năm 1942, ông cho xuất bản truyện ngắn nổi tiếng Khoa học căm thù (Наука ненависти). Từ năm 1943 trở đi, những chương đầu của cuốn tiểu thuyết Họ đã chiến đấu vì Tổ quốc (Они сражались за Родину) được đăng trên báo Sự thật, những chương sau được đăng vào các năm 1949, 1954 và 1969. Tuy đến nay bộ tiểu thuyết này vãn chưa được hoàn thành, song những phần ra mắt bạn đọc cho thấy nổi bật tầm nhìn sử thi rộng lớn của nhà văn về đời sống vật chất và tinh thần nhân dân, truyền thống của nền văn hoá nhân dân thể hiện trong hoàn cảnh của cuộc chiến đấu chống phát xít. Cuối năm 1956, truyện ngắn Số phận một con người (Судьба человека) của ông xuất hiện trên báo Sự thật và trở thành một sự kiện làm rung chuyển văn đàn Xô viết lúc bấy giờ, sau đó được chuyển thể đưa lên màn ảnh.
Sholokhov mất ngày 21-2-1984, thọ 79 tuổi. Ông được coi là đại diện tiêu biểu cho nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa. Ông là Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (1961), đại biểu Xô viết tối cao Liên Xô từ 1937, viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (1939). Năm 1965, Sholokhov được tặng giải thưởng Nobel văn học. Ông được Nhà nước Liên Xô 2 lần tặng danh hiệu Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa vào các năm 1967 và 1980.

[conghedoinghieng]

Чернышевский Николай Гаврилович
Nikolai Gavrilovitsh Tshernyshevsky (1828-1899)
Nhà văn, nhà phê bình Nga.


Ông sinh ngày 24-7-1828 tại tỉnh Saratov, trong một gia đình giáo sĩ bậc trung. Từ nhỏ, ông gắn bó và hiểu rõ cuộc sống cực khổ của nông dân. Thuở nhỏ Tshernyshevsky học trường dòng ở thị trấn Saratov, say mê đọc sách, đã quen thuộc nhiều tác phẩm ưu tú của nhiều nhà văn, nhà triết học Nga và thế giới. Ông tỏ ra thông minh, ham học, 16 tuổi thông thạo tiếng Latinh, Hy Lạp cổ, Pháp, Đức, Anh, cổ Do thái, Ba Tư, Ba Lan,… Tuy học trong Chủng viện, nơi đào tạo giáo sĩ, nhưng chẳng hấp dẫn ông bằng những bài báo cách mạng của Bêlinxki, Ghecxen,…
Năm 1846, Tshernyshevsky rời Chủng viện đi St. Petersburg thi vào Đại học. Nhưng khoa Văn-Sử đại học không đáp ứng nổi ước mơ của ông. Ông quyết chí tự học thêm và bước vào hoạt động cách mạng, tham gia nhóm bí mật của thanh niên.
Năm 1850, tốt nghiệp đại học, ông trở về quê dạy học. Năm 1853, Tshernyshevsky trở lại thủ đô, bảo vệ thành công luận án tiến sĩ và hoạt động cách mạng công khai. Tshernyshevsky trở thành nhà dân chủ cách mạng. Ông chủ trương làm cách mạng bằng bạo lực, lật đổ chế độ phong kiến, đưa nước Nga tiến lên chủ nghĩa xã hội dựa vào quần chúng nông dân. Năm 1862, Tshernyshevsky bị chính phủ Nga hoàng bắt giam gần 2 năm tại nhà ngục Thủ đô và bị kết án 14 năm khổ sai ở vùng mỏ, rồi bị đày biệt xức chung thân ở tận Xibia. Cùng với vợ sống 26 năm trong cảnh tù đầy cho tới lúc già, kiệt sức, ông mới được về quản thúc ở quê. Chỉ một năm sau, Tshernyshevsky qua đời ngày 29-10-1899, trong cảnh nghèo đói. Dù bị tù đày, khổ cực nhưng ông vẫn không nhụt chí. T. vẫn luôn là một nhà cách mạng dân chủ giương cao ngọn cờ “xã hội chủ nghĩa không tưởng” trước khi chủ nghĩa Mác thâm nhập vào nước Nga.
Đời văn của Tshernyshevsky được mở đầu một cách huy hoàng với luận văn nổi tiếng “Những quan hệ thẩm mỹ của nghệ thuật với hiện thực”, phê bình mỹ học duy tâm của Hegel, Tshernyshevsky đề ra những nguyên tắc mỹ học cơ bản cho sáng tác nghệ thuật hiện thực. Trong cuốn “Làm gì?”, tiểu thuyết chính trị, Tshernyshevsky sử dụng ngôn ngữ biểu tượng và ngụ ngôn để miêu tả đời sống của những “con người mới” cố gắng thực hiện một xã hội xã hội chủ nghĩa không tưởng bằng ý nghĩ và việc làm. Tác phẩm kêu gọi thay đổi cách mạng ở Nga. Cuốn tiểu thuyết “Lời tựa” được viết trong nhà tù và bí mật chuyển sang London xuất bản năm 1877, phản ánh mâu thuẫn quyết liệt của xã hội nông thôn Nga, dẫn đến phải giải quyết xung đột gay gắt đó bằng biện pháp cách mạng. Tshernyshevsky còn viết nhiều bài nghiên cứu phê bình theo quan điểm mỹ học tiến bộ. Ông đánh giá cao vai trò của các nhà văn, nhà thơ như Puskin, Gogol, Bêlinxki, Lev Tolstoi,…
Sự nghiệp văn chương của Tshernyshevsky không nhiều, cả tuổi thanh xuân của ông phải sống trong cảnh lao tù, đến khi về già vẫn không một chút tự do. Tshernyshevsky không có thời gian viết nhiều. Nhưng những gì ông đã viết là tiếng kèn xung trận giục giã đấu tranh lật đổ chế độ Nga hoàng thối nát.

[nguyenthuhanh82]

bài viết này của conghedoinghien rat hay - ba con thay the nao - tui se bo sung them 1 so nguoi nua neu ba con dong y - duoc chu - neu ai co gi them thi cung gui len de chung ta cung doc

[Nina]

Thấy bài này cũng hay hay, mà lừơi dịch quá


http://www.lgz.ru/archives/html_arch/lg232004/Polosy/art9_1.htm

ОТЛУЧЕНИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО ГЕНИЯ
Открытое письмо


Два с половиной года назад 11 января 2002 года президент Российской Федерации В.В. Путин подписал Указ «О праздновании 100-летия со дня рождения М.А. Шолохова».



5 сентября 2002 года правительство Российской Федерации выпустило распоряжение, которым был создан Комитет по подготовке и проведению празднования 100-летия со дня рождения М.А. Шолохова, утверждён план основных мероприятий к юбилею великого писателя, финансирование которых возложено на Министерство культуры России. «Организационно-техническое обеспечение деятельности указанного организационного Комитета» также возлагалось на Министерство культуры России. В состав юбилейного шолоховского Комитета, формировавшегося Министерством культуры, вопреки традиции, за исключением Анатолия Калинина (Ростовская область), почему-то не был включён ни один крупный прозаик. Видимо, поэтому, вопреки установленному порядку, указ президента о праздновании 100-летия М.А. Шолохова не был опубликован в печати, даже в официальной «Российской газете».

В течение полутора лет после подписания указа бывший в ту пору министром культуры известный телешоумен М.Е. Швыдкой не потрудился созвать хотя бы организационное заседание комитета, чтобы начать работу. В итоге учёные и писатели, члены шолоховского комитета были вынуждены обратиться с письмом к президенту Российской Федерации В.В. Путину (‹ 11402/298 от 26 мая 2003 г.) о том, что юбилейный шолоховский комитет не собирается и не работает, что шолоховский юбилей находится под угрозой. «Мы обращаемся к Вам за поддержкой, – говорилось в письме, – поскольку наши неоднократные письменные и устные обращения к руководству Министерства культуры не дали никаких положительных результатов».

После этого «крика души» 22 сентября 2003 года было созвано наконец организационное заседание юбилейного шолоховского Комитета. Полгода спустя прошло ещё одно его заседание. И это всё! Об отношении М.Е. Швыдкого к юбилею великого писателя можно судить хотя бы по тому, что на издательскую и научно-исследовательскую деятельность, посвящённую наследию М.А. Шолохова, Министерством культуры из 100 миллионов рублей, выделенных государством на юбилей, не выделено ни копейки. Пресса, за редкими исключениями, о Шолохове молчит. Телевидение – первый, второй, третий каналы и НТВ – делают вид, что писателя Шолохова не существует. А ведь телевидение сегодня – главное орудие идеологического воздействия на людей.

24–26 мая, в дни, когда отмечалось 99-летие со дня рождения писателя, первый канал телевидения объявил наконец «премьеру»: «Вождь и писатель. Сталин – Шолохов», фильм 1-й; «Вождь и писатель. Хрущёв – Шолохов», фильм 2-й (режиссёр В. Мелетин, сценарист Т. Скрябина). Это было первое и единственное выступление государственного телевидения, посвящённое Шолохову, после уничтожавших писателя клеветнических передач в годы «перестройки» печально знаменитого «Пятого колеса».

Фильм 1-й «Сталин – Шолохов» благодаря участию в нём серьёзных учёных, был ещё более или менее объективным. Но фильм 2-й «Хрущёв – Шолохов» явился откровенным перепевом клеветнических передач «Пятого колеса». Как будто не существует рукописи первых двух книг «Тихого Дона», обнаруженных и выкупленных благодаря поддержке В.В. Путина Академией наук, не существует новейших работ шолоховедов, убедительно разоблачавших наветы на великого писателя. Авторов фильма не заставил задуматься хотя бы тот исключительно выразительный факт, что историк Рой Медведев, один из главных оппонентов Шолохова, с полной определённостью и убеждённостью говорил о «Тихом Доне» как великой книге, созданной именно Шолоховым. После обнаружения рукописи «Тихого Дона» и новейших исследований шолоховедов гнусная сплетня о «плагиате» утратила какие бы то ни было основания.

Но это не помешало авторам фильма, показанного в день рождения М.А. Шолохова, без каких бы то ни было фактов или доказательств реанимировать затасканную, набившую оскомину тему о мнимом «плагиате». Бросить тень на память великого писателя, вновь пустив в ход эту сплетню, взялся не кто-нибудь, но государственный чиновник, директор Государственного архива Российской Федерации, специалист по декабристам С.В. Мироненко. Он никогда не занимался Шолоховым. Как руководитель архивного дела г-н Мироненко не может не знать, что в Государственном архиве Российской Федерации нет ни строчки, подтверждающей затасканную сплетню, зато в архивах России хранятся десятки документов, напрочь отвергающих её, включая рукопись романа «Тихий Дон». Уж кто-кто, а руководитель главного архива страны не может не осознавать значения найденных и полученных в архивное хранение оригиналов рукописи «Тихого Дона». Как можно архивисту, даже не прикоснувшись к этой святыне, не заглянув в неё, продолжать клеветать на писателя?

В своём стремлении лишить Шолохова романа «Тихий Дон», а читателей страны – великого писателя Мироненко прибегает к испытанному приёму «антишолоховедения». Он заявляет, дескать, неважно, кто написал «Тихий Дон», важно, что это произведение существует. Ради отлучения Шолохова от «Тихого Дона» в фильме перечёркивается всё написанное Шолоховым после «Тихого Дона»: «Поднятая целина», «Они сражались за Родину»; о рассказе «Судьба человека» в фильме даже не упоминается.

Версия о «плагиате», от которой под напором фактов и вновь открытых источников отказался в фильме даже один из её главных авторов, историк Рой Медведев, будучи вынесенный в финал, явилось своего рода итогом фильма.

Серьёзные учёные и писатели, придерживающиеся иной точки зрения, не получили возможности опровергнуть эту клевету, искусно вбрасываемую в сознание миллионов телезрителей. Главным «специалистом» по Шолохову оказался никому не известный «литературовед» В. Крыжановский, который никогда не занимался Шолоховым, но пышет ненавистью к нему. Судя по всему, этот человек и был главным «научным» консультантом безграмотного фильма. Серьёзные литературоведы, действительно знающие творчество и биографию Шолохова, оказались в фильме «Хрущёв – Шолохов» на положении некоего «фигового листка», прикрывающего срам. И если бы они могли предвидеть конечный результат изощрённого, хитроумного монтажа, они никогда не согласились бы принимать в подобной провокации участие.

Творчество М.А. Шолохова заслуживает самого глубокого изучения и с честью выдержит любые, самые острые и бескомпромиссные споры. Но спор должен быть научным и аргументированным, с включением всего круга известных и вновь открываемых источников, а не сводиться к повторению сплетен и голословных нападок на писателя.

Столетие М.А. Шолохова, как и недавний пушкинский юбилей, – событие общенародного, государственного масштаба. И мы не можем понять, какую цель преследуют руководители государственного телевидения и бывшее руководство Министерства культуры России, принижая масштаб и значение творчества великого писателя России, используя столетний юбилей писателя для сведения групповых счётов.



Члены Комитета по подготовке и проведению празднования 100-летия М.А. Шолохова:
В.Н. ГАНИЧЕВ, доктор исторических наук, председатель Союза писателей России; Н.В. КОРНИЕНКО, член-корреспондент РАН; Ф.Ф. КУЗНЕЦОВ, член-корреспондент РАН, директор Института мировой литературы им. A.M. Горького; Анатолий КАЛИНИН, Ростов-на-Дону; Н.Н. СКАТОВ, член-корреспондент РАН, директор Института русской литературы (Пушкинского Дома) РАН;

Писатели:
С.В. МИХАЛКОВ, председатель Международного сообщества писательских союзов; Ю.В. БОНДАРЕВ, председатель шолоховской комиссии МСПС; В.И. БЕЛОВ; В.И. ГУСЕВ, первый секретарь правления Московской писательской организации; В.В. КАРПОВ, Герой Советского Союза; В.Г. РАСПУТИН

[Nina]

http://www.lgz.ru/archives/html_arch/lg202005/Polosy/1_1.htm




Стрежень Тихого Дона
Шолохов и «шелуховеды»
Опыт юбилейной апологетики
Юрий ПОЛЯКОВ

Строгое имя – Шолохов. Оно входит в сознание каждого человека русской (да и не только русской) культуры с самого детства. Григорий и Аксинья стали такими же мировыми символами, как Тристан и Изольда, Ромео и Джульетта, Онегин и Татьяна. Достаточно произнести – и не надо ничего объяснять. Для каждого мало-мальски образованного человека за этими именами клубится художественный космос, искрящийся звёздами разной величины. Солдат Соколов, Давыдов, Нагульнов, дед Щукарь и многие другие герои шолоховских произведений живут в этом космосе рядом с Печориным, Сорелем, Болконским, Растиньяком, Раскольниковым, Обломовым, Пиквиком, Живаго, Швейком…
Прочитав эти строки, читатель сразу определит жанр моих заметок – юбилейный панегирик. Да, именно юбилейный панегирик. И это нормально! Ненормально то, что в последнее десятилетие у нас в отношении крупнейших общенациональных дат, событий и личностей утвердился совсем иной жанр – юбилейный пасквиль. Год шолоховского столетия месяц в месяц совпал с 60-летием Великой Победы. И, конечно, к этим датам готовились не только ревнители, но и хулители. Иной раз на полосах газет соседствовали публикации, где, с одной стороны, доказывалась художественная несостоятельность «Судьбы человека», а с другой – утверждалась стратегическая бездарность Прохоровского сражения. В сетке государственного телевещания порой рядком стояли передачи про то, кто же на самом деле написал «Тихий Дон», и про то, кто же всё-таки выиграл войну – мы или союзники…
Нет, это не совпадение, а закономерность, ибо Шолохов как художественное явление – ярчайшая победа русской словесности в мировой литературе ХХ столетия. Утратить Шолохова означает для нас в известном смысле примерно то же самое, что потерять Победу во Второй мировой войне, а ведь последнее частично уже произошло. Отказ от многих констант послевоенного мироустройства, оплаченных кровью миллионов, обрушил геополитический статус нашей страны. И вот уже номенклатурная американская пенсионерка сомневается в справедливости того, что огромная Сибирь принадлежит одной России. Пока сомневается только пенсионерка… Свержение таких знаковых фигур, как автор «Тихого Дона», неизбежно приведёт к утрате духовного авторитета нашей страны в общечеловеческой цивилизации. А духовный авторитет – тоже сдерживающий фактор, как и мощная армия.
Вокруг многих писателей при жизни и после смерти велись споры: Весёлый, Замятин, Пильняк, Булгаков, Пастернак, Леонов, Астафьев… Но таких долгих и жестоких разборок, как вокруг имени Шолохова и его наследия, ещё не было. Конечно, есть тут причина чисто идеологическая: тогда, в 20 – 30-е годы, Шолохов, обладая уникальным даром скатывать (да простится мне это рискованное фольклорное сравнение!) противоречивую бескрайность жизни в «яйцо» художественной реальности, неизменно выходил за рамки навязываемых политических схем.

Но выходил, запечатлевая великую обновляющую катастрофу, не идеологически, как большинство его литературных современников, а художественно, и не просто художественно, а обезоруживающе художественно! Какой же агитпроп потерпит такое самостоянье?! Думается, если бы не интерес Сталина к литературе, интерес специфический, но глубокий, великий писатель не пережил бы жестокой политической усобицы
30-х, клубок которой только сегодня начинают распутывать.
…Объявилась перестройка, красный миф о российской истории ХХ века был брезгливо отброшен. Но вот незадача: Шолохов с его укоренённостью в революционной эпохе опять не вписался в новый идеологический «дискурс», который в буквальном смысле «гулагизировал» всю советскую цивилизацию. Более того, громадный жизненный материал, «скатанный» в его книгах, не позволял совершить вроде бы простенькую (с точки зрения манипуляции общественным сознанием) операцию – переименовать «чёрное» в «белое» и наоборот. Какой же политтехнолог такую неманипулируемость простит?! Вот вам причина новых гонений на гения, развернувшихся в перестроечные и последующие годы. Кстати, в этом шельмовании нобелевского лауреата, объявленного чуть ли не «сталинским подголоском», в 90-е ретиво поучаствовала и «Литературная газета», пребывавшая тогда в состоянии белой либеральной горячки. Был такой грех… Простите, Михаил Александрович!
Но у этого перманентного «антишолоховства» есть и ещё один непреходящий мотив – профессиональная ревность, в основе которой таится неприятие сакральной, надчеловеческой природы художественного дара. В своё время иному литератору-марксисту с дореволюционным стажем, прочитавшему почти всего Троцкого и Ленина, было непонятно и классово подозрительно явление чуда «Тихого Дона», написанного молодым станичником, хлебнувшим полной грудью братоубийственного лиха. И сегодня сочинитель, вполне усвоивший Дерриду и Фуко, смотрит на писателя, шагнувшего в великую литературу без посвящения в филологическую талмудистику, с откровенным раздражением, ибо феномен Шолохова вновь и вновь заставляет задуматься о том, что гений гораздо чаще зарождается в чистой степи, нежели в университетской реторте.
Ныне в искусстве царствует принцип обедняющей новизны. Общеизвестный, даже банальный прием, по-школярски гипертрофированный, объявляется художественным открытием. Слово «талант» стало почти неприличным, и чтобы критика заметила писателя, он должен быть таким, как все. Понятно, что в таких «предлагаемых обстоятельствах» многосложный, многоуровневый, ассоциативно бескрайний, не поддающийся клонированию Шолохов просто бесит тех, кому важно не ядро художественного откровения, а перформансная шелуха вокруг него. Вот почему сегодня «шелуховедов» едва ли не больше, чем шолоховедов.
Кстати, у маниакальных поисков «подлинного» автора великого романа есть вполне простое объяснение: таким образом, по известным психоаналитическим законам вытесняется подспудный трепет перед грандиозностью центральной русской эпопеи ХХ века, вызывающей у литератора-прагматика, не верующего в таинство дара, чувство глубокой собственной неполноценности. А какой же сочинитель такое унижение простит! Проще говоря: если не дано самому вставить ногу в стремя «Тихого Дона», то хотя бы, уцепившись за него, поволочиться по горним высям словесности. Обидчивая иррациональность этого атрибутивного зуда подтверждается и тем, что он продолжает свербить «шелуховедов» после того, как найдена рукопись «Тихого Дона», а значит, главный аргумент сомневающихся разбился вдребезги. Но дело ведь не в том, что им нужен подлинный автор великого романа, а в том, что им не нужен Шолохов!
Сам не заметил, как юбилейный панегирик перетёк в юбилейную апологетику. И это тоже нормально! К святыням национальной культуры, к «отеческим гробам» следует относиться с предвзятой любовью. Только так, по крайней мере, в это смутное, не наше время можно противостоять предвзятой нелюбви.

Вырванная тайна
Феликс КУЗНЕЦОВ, член-корреспондент РАН

«Тихий Дон» – великая книга ХХ века. Она как никакая другая с поразительной глубиной и правдой выразила подвиг и трагедию, заключённые в самом крупном историческом событии ХХ века – русской революции.
Но «Тихий Дон» трагичен не только по своей художественной сути и историческому пафосу. Трагична судьба самого романа и его автора. Дважды, в конце 20-х и на переломе 70-х, было поставлено под вопрос само авторство Михаила Шолохова. Откуда выросла эта клевета? И выросла таким могучим чёрным древом, которое в 80–90-е годы для значительной части читателей заслоняло горизонт. Ответ на этот вопрос не прост.
Вдумайтесь: мальчишкой в возрасте 20 лет Шолохов начал писать свой роман. Мальчишкой, родившимся в хате под соломенной крышей, получившим образование на уровне церковной школы и трёх классов гимназии. По своему естественному жизненному опыту молодой Шолохов был, казалось бы, предельно далёк от тех могучих, бурных шекспировских страстей любовного, социального, политического плана, которые переживали его герои. Как мог этот юноша написать роман такой эпической силы и размаха, да ещё с поразительной быстротой и мощью?
А.И. Солженицын в предисловии к книге Д* «Стремя «Тихого Дона», названном им «Невырванная тайна», с необыкновенной остротой поставил этот вопрос: «Книга удалась такой художественной силы, которая достижима лишь после многих проб опытного мастера, – но лучший, 1-й том, начатый в 1926 году, подан готовым в редакцию в 1927-м; через год же за 1-м был готов и великолепный 2-й, и далее менее года за 2-м подан и 3-й, и только пролетарской цензурой задержан этот ошеломительный ход. Тогда – несравненный гений?» Поверить в это А.И. Солженицын никак не мог. Ещё и потому, что, как он утверждал, не сохранилось рукописей, черновиков романа, которые могли открыть «невырванную тайну» авторства «Тихого Дона».
В 1999 году рукопись первых двух книг романа «Тихий Дон» после долгих наших поисков и мытарств была обнаружена и выкуплена Институтом мировой литературы РАН. Доскональный анализ этой рукописи, объём которой составляет более тысячи страниц, включая черновики, вставки, дополнения и переписанные беловики, свидетельствует: тайна авторства «Тихого Дона» бесповоротно раскрыта, вырвана у истории. Впрочем, помогла этому не только обнаруженная, наконец, и доступная для анализа шолоховская рукопись, но и всестороннее, тщательное исследование истории создания романа и биографии его автора. Исследованию рукописи «Тихого Дона», истории создания романа и биографии автора под углом зрения авторства «Тихого Дона» и посвящена моя книга «Тихий Дон»: судьба и правда великого романа», только что вышедшая в ИМЛИ.

Комплексное исследование рукописи «Тихого Дона», истории его создания и биографии Шолохова свидетельствует, что на Руси, во глубине России, в казачьем курене сто лет назад и в самом деле родился и вошёл в литературу непревзойдённый, несравненный гений. Поверить в это было трудно не только Солженицыну в 1970-е годы, но и тем друзьям-товарищам, точнее, друзьям-врагам Шолохова по литературе 20-х годов, которые входили в основном в ультрареволюционный РАПП, Российскую Ассоциацию пролетарских писателей. Этим людям, в большинстве своём вчерашним комиссарам в пыльных шлемах, для которых само казачество было символом проклятого самодержавия, «Тихий Дон» – трагическая сага о казачестве – был изначально чужд.
Особенно сильные сомнения зародились у руководителей РАППа, когда они прочитали третью книгу романа, где автор вышел на такой больной нерв в истории Гражданской войны, как вёшенское казачье восстание. Казачество выступало в романе как подлинный русский народ, русское крестьянство, со всем его противоречивым отношением к революции и большевикам, метанием между белыми и красными.
Такова удивительная загадка гения: как мог в ультрареволюционные двадцатые годы появиться роман, изображающий Гражданскую войну как национальную трагедию, как братоубийственный катаклизм эпохи?! Роман, пронизанный симпатией к конечным идеалам социальной справедливости, но и глубочайшей болью и сочувствием как к белым, так и красным, к обоим столкнувшимся в братоубийственной схватке лагерям. И такой роман, противоречащий всем канонам времени, могущественной силой художественной правды проломил стену предубеждения и стал главной книгой советской литературы.
Это глубинное внутреннее противоречие романа «Тихий Дон» и практически всего творчества Шолохова, эта тайна творчества Шолохова ставила многих в тупик. Возникали удивительные коллизии. С одной стороны, всё белое казачество, вся казачья эмиграция с восторгом приняли «Тихий Дон». Главным и первым защитником Шолохова от клеветы выступила именно русская эмиграция. Одним из самых высоких ценителей творчества Шолохова был атаман Краснов, руководитель белоказачьего движения. А с другой стороны, этот роман поддержал Сталин, благодаря которому третья книга романа, задержанная в журнале «Октябрь», увидела свет.
Сталин посвятил встречам с молодым Шолоховым такое количество времени, какое не отводил ни одному военачальнику, учёному или деятелю культуры. В журнале посещений Кремля в довоенную пору имя Шолохова фигурирует 12 раз. В действительности встреч было больше. Удивительна переписка писателя со Сталиным о трагедии крестьянства, казачества в коллективизацию, горькие, страстные письма Шолохова о бедах деревни Сталину, как и скупая, но определённая реакция Сталина на эти письма. Уж Сталин-то через ОГПУ, как мало кто другой, знал истинную правду об авторстве «Тихого Дона». И если бы существовала хоть какая-то достоверная информация, что роман не принадлежит Шолохову, Сталин вёл бы себя с Шолоховым по-другому. Это, конечно, аргумент относительный, но аргумент, который не может не заставить задуматься, попытаться понять тайну Шолохова.
Парадоксально и отношение к роману Горького. Как известно, Горький не принимал крестьянство. Об этом говорит хотя бы его очерк «О русском крестьянстве». Он не принимал и казачество и тем не менее сделал всё, чтобы спасти третью книгу романа, устроив у себя встречу Шолохова и Сталина. Всю жизнь Горький говорил о Шолохове как о величайшем русском писателе.

Сегодня становится до обнажённости очевидным это внутреннее противоречие между официальным, глянцевым обликом М.А. Шолохова как знаковой фигуры социалистического реализма и реальным содержанием его творчества, отмеченным неуступчивостью и бескомпромиссностью жизненной правды. Эта загадка гения, сумевшего в сложнейших для творчества условиях на столетие опередить своё время и осмыслить революцию как трагический разлом эпохи, долгие годы не давала мне покоя.
После внимательного изучения практически всех доступных на сегодня биографических и иных источников я пришёл к выводу, что Шолохов был предельно «закрытой книгой», предельно закрытым человеком. До конца Шолохова не знал практически никто. Он таил себя от всех, чтобы иметь возможность выявить себя в художественном слове. Старая коммунистка Левицкая, его редактор, которую он называл второй матерью, специально поехала на Дон, чтобы, как она писала, «разгадать Шолохова». Ей хотелось посмотреть его в обычной житейской обстановке, попробовать понять этого своеобразного, необычного человека, сумевшего в свои двадцать с небольшим лет дать такие глубокие, тонкие по психологическому анализу страницы «Тихого Дона». «Загадкой всё это было для меня, – пишет Левицкая. – Загадкой осталось и после пребывания в Вёшенской. За семью замками да ещё за одним держит он своё нутро, только изредка и всегда совершенно неожиданно блеснёт какой-то луч и снова потухнет». А нутро Шолохова было нутром глубинного и глубокого патриота своего Отечества, сына своего народа, убеждённого государственника. Тайна его коренится в том, что он выразил в своём романе «Тихий Дон» не узко партийную, но глубинно народную точку зрения на революцию и Гражданскую войну. В условиях 20-х гг., когда владычествующей идеологией на Руси был троцкизм с его идеей перманентной мировой революции, неприязнью к России, Шолохов, конечно же, не мог не таиться и открыто проявлять себя в письмах, публицистике, выступлениях, даже в общении. Он позволял проявлять себя до конца только в художественном творчестве. Противоречие в творчестве, о котором я говорил выше, фактически было глубинным противоречием самого Шолохова, который принимал революционные идеалы, но не принимал во многом практики революции, особенно в её троцкистском воплощении. «Антишолоховеды», которые, в отличие от официального шолоховедения, ощутили и обнажили это противоречие «Тихого Дона», пытались разрешить его чисто механически, примитивно отдав красный цвет в романе Шолохову, а белый – некоему «соавтору», придуманному «белому офицеру». «Антишолоховеды» не поняли, что величие «Тихого Дона» в том и состоит, что русская революция осмыслена здесь в её глубочайшем историческом противоречии как великий подвиг народа и одновременно — как его величайшая, страшная трагедия.
Спор с «антишолоховедами» был затруднён по одной простой причине: практически не осталось архива Шолохова. Архив погиб в годы Великой Отечественной войны, запечатанный в огромный сундук, который в 1941 году был сдан писателем на хранение в вёшенский НКВД и исчез. Остатки архива погибли в шолоховском доме, который разбомбила немецкая авиация, и на глазах Шолохова погибла его мать. Ещё раньше,
в 27-м году, обороняясь от клеветы, Шолохов привёз в Москву чемодан рукописей, представив всё это созданной под руководством Серафимовича комиссии. Итогом её работы явилась публикация в «Правде» и «Рабочей газете» официального заключения, опровергавшего клевету. Но Шолохов побоялся вернуть в Вёшки черновики «Тихого Дона». Он оставил их в Москве, у своего близкого друга, крестьянского паренька, заведовавшего отделом литературы в «Журнале крестьянской молодёжи», Василия Кудашёва. Он боялся возвращать архив на родину, потому что с самого начала работы над романом о вёшенском восстании находился под постоянным «колпаком» спецслужб.
Но Кудашев в 41-м добровольцем ушёл на фронт в составе писательской роты, попал в плен и погиб во Франции в 45-м году. В августе 41-го года он писал жене, чтобы Шолохов вызвал его в Москву (а воевал Кудашев под Москвой). Он хотел вернуть рукопись «Тихого Дона». Эти письма были опубликованы в книге «Строка, оборванная пулей», выпущенной издательством «Молодая гвардия». Но когда шолоховеды приходили к Кудашевой, она заявляла, что рукописи нет, так как утеряна при переезде с квартиры на квартиру. Точно так же отвечала она и сыну Шолохова Михаилу Михайловичу, дочери Марии Михайловне, которые просили вернуть рукопись, когда начались нападки на Шолохова.
Вдова Кудашева доверилась одному человеку – журналисту Л. Колодному. В 1984 году, перед смертью Шолохова, она показала Колодному рукопись, разрешила ксерокопировать ряд её страниц, но категорически запретила говорить, у кого хранится рукопись. Зная, что при живых наследниках М.А. Шолохова она не имеет никаких юридических прав на рукопись, вдова Кудашева тем не менее решила попытаться её продать, но сделать это не напрямую, а через посредника, каковым она и выбрала Колодного.
С этим предложением – выкупить рукопись «Тихого Дона» у неизвестного лица – Л. Колодный несколько раз обращался в Институт мировой литературы. В течение 15 лет мы не могли получить от Колодного ответа на вопрос, у кого хранится рукопись и каковы законные основания для её владения и продажи. В «Известиях» появилась статья «Тихий Дон» течёт на Запад» – о том, что страницы рукописи «Тихого Дона» вот-вот появятся на зарубежных аукционах.
Вот почему рукопись «Тихого Дона» нам пришлось искать без помощи Колодного и самостоятельно найти её владельца. С согласия наследников М.А. Шолохова Академия наук выкупила рукопись первых двух книг «Тихого Дона» у племянницы вдовы Кудашева, вдова к этому времени умерла. Деньги – 50 тысяч долларов – были выделены Правительством по личному распоряжению В.В. Путина. Обстоятельства, связанные с поиском рукописи, на пятнадцать лет задержали её предъявление общественности как главного аргумента авторства Шолохова, включение её в научный оборот.

Лично у меня никогда не было ни тени сомнения, кто автор «Тихого Дона». И наличие рукописи – хотя и последний, но далеко не единственный тому аргумент. «Тихий Дон» – это реальный исторический документ об обстоятельствах вёшенского восстания, очевидцем которого в отроческие годы был Михаил Шолохов. Вёшенское восстание, его героика, его драма были самыми сильными впечатлениями юного Шолохова, оставившими неизгладимую печать на всю жизнь. Роман «Тихий Дон» насыщен личными воспоминаниями Шолохова и такими характерами, которые не просто имели прототипов, но часто являли собой реальные исторические личности, которых Шолохов знал лично. Сохранились не только имена, но и фотографии многих прототипов и реальных действующих лиц романа, фотографии домов, в которых они жили, и т.д. Полное соответствие топонимики, реалий действительности в романе и жизни, всего того, что было атмосферой мест, где в отрочестве жил Шолохов, где начиналось и проходило восстание, поражает.
Во главе вёшенского восстания стояли два человека: Павел Кудинов и Харлампий Ермаков. Кудинов руководил восстанием, а Ермаков, его близкий друг, был правой рукой. Оба они были полными георгиевскими кавалерами и называли себя казачьими офицерами из народа. Их слава гремела среди восставших.
Харлампий Ермаков – главный прототип Григория Мелехова. Практически Харлампий Ермаков был своего рода соавтором «Тихого Дона». По свидетельству дочери, учительницы Пелагеи Ермаковой, Харлампий Ермаков был дружен с отцом Шолохова, многие часы проводил в разговорах с Михаилом Шолоховым. Его биография легла в основу многих страниц «Тихого Дона».
Мне удалось разыскать три тома следственного дела ОГПУ, посвящённые Харлампию Ермакову, и два тома следственного дела СМЕРШа о Павле Кудинове. Это уникальные документы. Они раскрывают судьбу, весь «служивский» путь Харлампия Ермакова. Он один к одному совпадает с жизненным и «служивским» путём Григория Мелехова. Из рукописи романа следует, что Шолохов начинал писать свой роман в 25-м году. Сохранились две главы самого первого начала романа. Главным героем там был Абрам Ермаков, наделённый всеми чертами Григория Мелехова. В «деле» хранится личное письмо Шолохова Харлампию Ермакову из Москвы от 6 апреля 1926 года с просьбой о встрече для выяснения некоторых вопросов. Письмо это было доложено Ягоде. 15 июня 1927 года по личному распоряжению Ягоды Харлампий Ермаков был расстрелян.
Не менее драматична судьба и другого героя «Тихого Дона» – Павла Кудинова. Некоторые шолоховеды сначала полагали, что это вымышленный герой. В действительности это абсолютно реальная, причём уникальная личность. Оказавшись в Болгарии, в эмиграции, бывший руководитель вёшенского восстания стал работать на советскую разведку, а в 1945 году был арестован СМЕРШем и попал в наши лагеря, где провёл двенадцать лет. Мне удалось выйти на бывшего сотрудника МВД, который охранял Кудинова, а позже был с ним в переписке, когда Кудинов вернулся в Болгарию.
Вот как есаул Павел Кудинов, руководитель вёшенского восстания и один из героев шолоховского романа, после своего возвращения из Сибири оценивал «Тихий Дон»: «Роман Шолохова «Тихий Дон» есть великое сотворение истинного русского духа и сердца. Впервые я пробовал читать его по-болгарски, но плохо понимал, позже я выписал себе из Белграда русское издание. Читал я «Тихий Дон» взахлёб, рыдал, горевал и радовался, до чего же красиво и влюблённо всё описано. До чего же полынно горька правда о нашем восстании. И знали бы, видели бы вы, как на чужбине казаки, батраки-подёнщики собирались по вечерам у меня в сарае и зачитывались «Тихим Доном» до слёз... Многие бывалые офицеры допытывались у меня, до чего же всё точно Шолохов написал про восстание! «Скажите, Павел Назарович, не припомните, кем он у вас служил в штабе, этот Шолохов, что так досконально мыслью всё превзошёл и изобразил?» Я, зная, что автор «Тихого Дона» в ту пору был ещё отроком, отвечал однополчанам: «То всё, други мои, талант. Такое ему от Бога дано видение человека, который потряс наши души и заставил всё увидеть заново». И тоска наша по России стала ещё острее».

Роман «Тихий Дон» – один из величайших трагических эпосов в мировой литературе. Первая книга романа рассказывает нам о полной, как чаша, кипящей страстями, счастливой жизни казачества. А лучшая, на мой взгляд, четвёртая книга романа приводит нас на пепелище. Расколот, разломлен надвое некогда такой счастливый и полноводный народный, казачий мир, и в этом тектоническом разломе один за другим гибнут почти все так полюбившиеся нам герои: Пётр Мелехов, его непутёвая Дарья, жена Григория Наталья, его отец Пантелей Прокофьевич, мать Ильинична и, наконец, в завершение романа, Аксинья. Эта дорога смерти пролегла через жизнь и душу Григория Мелехова. Потери – одна горше другой – близких Григорию Мелехову людей написаны в романе с огромной силой. Они являются прелюдией к финалу романа, завершению судьбы Григория Мелехова.
Десять лет бился Шолохов над этим финалом. Вспомним, с какой стремительностью – за 3–4 года – написал он первые три книги. И десять лет писал четвёртую. Именно четвёртая книга, которую даже по чисто техническим причинам его недоброжелатели не могли приписать никому, кроме Шолохова, была самым тяжёлым испытанием для автора «Тихого Дона». И критика, и читатели той революционной поры, и общественность, и лично Сталин требовали от писателя одного: чтобы он привёл Мелехова в стан революции, сделал его большевиком.
Но безусловное и полное чувство исторической правды, свойственное гениальному художнику, сделало своё дело: Шолохов вывел финал «Тихого Дона» на уровень высочайшей трагедии.
«…Вот и сбылось то немногое, о чём бессонными ночами мечтал Григорий. Он стоял у ворот родного дома, держал на руках сына… Это было всё, что осталось у него в жизни, что пока ещё роднило его с землёй и со всем этим огромным, сияющим под холодным солнцем миром».

Такой – холодный – финал романа «Тихий Дон» привёл к тому, что на заседании Комитета по Сталинским премиям, а они были учреждены Сталиным как раз в 1941 году и присуждались впервые, Фадеев, Алексей Толстой и другие крупнейшие советские писатели выступали с глубочайшими сомнениями по поводу присуждения премии Шолохову, – из-за того именно, что он не сделал Григория Мелехова большевиком. Однако Шолохов получил и Сталинскую, а позже и Нобелевскую премии, завоевал общенародное и мировое признание.
И здесь я коснусь ещё одной величайшей загадки гения.
Выразив всесокрушающий размах русской революции, всю глубину и беспощадность исторической и человеческой трагедии, пережитой в ХХ веке русским народом, роман «Тихий Дон» не погружает читателя в пучину мрака, но оставляет чувство надежды и света. И другой аспект той же проблемы: при всей глубине осознания трагедийности русской революции роман «Тихий Дон» не вызывает ощущения её исторической бесперспективности, бессмысленности. Более того: трагедийный эпос о русской революции написан человеком, который принял революцию и был верен идеям социальной справедливости до конца. На его взгляд, ни беды и жестокости революции и Гражданской войны, ни испытания трагических 30-х годов не смогли вытравить в народе стремление к справедливости, принизить значение русской революции, изменившей судьбы не только России, но и всего мира, предопределившей нашу победу в войне, поставившей нашу страну в центр мировых исторических событий.
Иногда спрашивают, но почему в последующем Шолохов не создал произведений на уровне «Тихого Дона»? Почему, начав так стремительно и мощно, он после войны молчал годами и даже десятилетиями? Что вовлекало его, как Фадеева или Твардовского, в тяжкую, чисто русскую болезнь?
Ради справедливости скажем, что и таких немногих произведений, как «Поднятая целина», «Они сражались за Родину» или «Судьба человека», достаточно, чтобы художнику остаться в веках. А с другой стороны, разве Гёте за свою долгую жизнь создал второго «Фауста»? Сервантес – «Дон Кихота»?.. И всё-таки почему же именно «Тихий Дон», т.е. первое эпическое произведение молодого в ту пору писателя, явилось вершиной его творчества?
На мой-то взгляд, как это ни парадоксально, именно крайняя молодость Шолохова, неумудрённость годами, помноженные на гениальность его творческого ума, когда художник творил, не задумываясь о каких бы то ни было рамках, и помогли Шолохову на полную мощь выплеснуть из души столь глубоко пережитую им в отрочестве трагическую правду времени, создать великую книгу.
Но чем дальше, всё уже становились допустимые рамки свободы самовыражения художника. С накоплением жизненного и житейского опыта начинал действовать внутренний редактор, крепла цензура, в том числе и высочайшая, на уровне Политбюро. Художник утрачивал возможность писать в полную силу того понимания правды времени, каковая – удел гения.
«Поднятая целина» – великолепная книга, особенно её первый том. Но соотнесите «Поднятую целину» с тем сгустком боли и отчаяния, которые звучат в письмах Шолохова Сталину времён коллективизации, – и вы поймёте, что в «Поднятой целине» Шолоховым была сказана далеко не вся правда. Эта переписка Шолохова со Сталиным – по бесстрашию и боли за народ, по беспощадности правды – нравственно стоит на одном уровне с «Тихим Доном», но написать на этом уровне правды роман о коллективизации было уже невозможно.
По той же причине – невозможности высказать всю правду до конца о Великой Отечественной войне – Шолохов, думается, не смог закончить и роман «Они сражались за Родину».
И хотя Михаил Шолохов всегда был не только гордостью народа, но, казалось бы, и любимцем властей, в течение всей своей жизни он находился во всё возрастающем внутреннем противоречии с теснившими его политическими обстоятельствами времени, что выражалось в его вёшенском отшельничестве и продолжительном творческом молчании. Гений не укладывался во всё более заскорузлые, искусственно зауженные рамки жизни. А к этому прибавилась вдобавок ещё и несправедливая чёрная клевета, от которой даже не пыталась защитить его власть, которую он переживал молча, с огромным человеческим достоинством, и которая свела его раньше времени в могилу.

Трагична судьба великих писателей на Руси! Но бессмертен их подвиг. Бессмертен и подвиг автора «Тихого Дона», сумевшего воззвать Россию, сквозь бурю, раскол и натиск революционных годов, к национальному единению.

[Nina]

Nina xin sửa lại ghi chú các ảnh trên

«Михаил Шолохов». Автор портрета – заслуженный художник России Геннадий Животов"


Орест Верейский. Иллюстрация к «Тихому Дону»

[Nina]

Thứ Ba 24/5/2005

Còn đó Sông Đông êm đềm
-



Hôm nay, nước Nga và giới văn học kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Nga - Xô viết vĩ đại Mikhail Aleksandrovich Solokhov (1905-1984). Lễ kỷ niệm tại Nga được tiến hành thông qua một sắc lệnh do Tổng thống V. Putin phê chuẩn.

Sinh ngày 24/5/1905, con một nông dân Côdăc, chưa học xong tiểu học, M. Solokhov đã bị cuốn vào cuộc cách mạng và nội chiến của đất nước hồi đầu thế kỷ 20. Cái tên M. Solokhov xuất hiện lần đầu tiên trên báo dưới một bài phóng sự năm 1923 và truyện ngắn đầu tay của ông thì được in ra năm 1924. Bộ tiểu thuyết Sông Đông êm đềm ông bắt đầu viết năm 1928 và hoàn thành năm 1940. Năm 1932, Solokhov vào Đảng Cộng Sản Liên Xô (cũ). Năm 1937, ông được bầu làm đại biểu Xô viết tối cao và năm 1939 trở thành viện sĩ. Năm 1941, ông được trao giải thưởng Stalin hạng nhất cho bộ Sông Đông êm đềm và cũng chính tác phẩm này đã đem lại cho ông giải Nobel văn học năm 1965 với lời tuyên dương ông "đã diễn tả được một giai đoạn lịch sử trong cuộc sống của nhân dân Nga bằng sức mạnh nghệ thuật toàn vẹn trong bộ sử thi về Sông Đông". Thời kỳ chiến tranh vệ quốc (1941-1945), M. Solokhov là phóng viên mặt trận. Đầu những năm 1960, bộ tiểu thuyết Đất vỡ hoang của ông được giải thưởng Lenin.



Solokhov và bộ tiểu thuyết vĩ đại Sông Đông êm đềm của ông là tượng đài của văn học Xô viết. Gần như suốt cuộc đời mình, ông sống tại vùng quê sông Đông và chính cuộc sống và con người nơi đây đã cho ông chất liệu và cảm hứng để viết nên tác phẩm lớn lao này. Đó là câu chuyện về số phận con người trong sự biến động của lịch sử, là "nghịch lý Grigory Melekhov" khi nhân vật này lẽ ra gia nhập Hồng quân nhưng rồi lại đứng về phe Bạch vệ. Điều gì đã xảy ra? M.Solokhov lấy sự thật lịch sử làm chân lý nghệ thuật. Nhưng tác phẩm này cũng có số phận trắc trở. Nhà văn cùng quê Sông Đông A.S. Serafimovich đã cho đăng từng phần Sông Đông êm đềm trên tạp chí Tháng Mười do ông làm tổng biên tập và khi cuốn đầu ra thành sách, ông đã viết bài ca ngợi đang trên báo Sự Thật. Nhưng cũng ngay thời đó, Solokhov đã bị tiếng "đạo văn" vì người ta thật khó tin một nhà văn trẻ mới ngoài 20 tuổi học vấn ít ỏi lại có thể viết được một tác phẩm tầm cỡ đến vậy. Người ta cho là ông đã lấy cắp bản thảo của một sĩ quan Côdăc nào đó hoặc là của nhà văn Fedor Kriukov. Mặc tiếng thị phi, Solokhov tiếp tục viết cuốn thứ ba mô tả cuộc nổi dậy của những người Côdăc chống lại sự bạo hành của chính quyền mới.

Nhưng việc in ấn từng phần của tập này bị ách lại, tác giả bị buộc tội "theo thiên hướng Culăc". M. Gorky và A. Fadeev, những người nắm trọng trách văn học Xô viết hồi ấy, không ủng hộ nhà văn trẻ. Khi đó một cuộc gặp gỡ tình cờ với Stalin đã "bảo chứng" cho Solokhov. Bộ tiểu thuyết lại được in và từ đó trở đi không còn bị sửa chữa, biên tập nữa. Hơn thế, năm 1935, khi in lại cả ba tập, Solokhov đã lấy lại đúng bản viết ban đầu mà những năm 1920, ông đã phải sửa chữa theo kiểm duyệt. Tập bốn Sông Đông êm đềm, tập cuối cùng lại khiến độc giả bất ngờ khi Melekhov trở thành nạn nhân của quyền lực dân ủy và đã nổi lên chống lại cách mạng. Một lần nữa sự can thiệp của Stalin đã cứu nhà văn. Có thể nói, Solokhov là một nhà văn được Stalin rất sủng ái, ở quê nhà ông sống sung túc, có cả đàn súc vật, ở Mátxcơva, ông có căn hộ rộng lớn đầy đủ tiện nghi, đi về có máy bay riêng. Về mặt con người xã hội, Solokhov là một người cứng rắn, lạnh lùng, cả với các đồng nghiệp.

Nhưng bất chấp mọi điều, nếu xét tư cách nhà văn ở tác phẩm thì Solokhov là thực sự vĩ đại và đáng kính nể với tác phẩm Sông Đông êm đềm. Nhà văn Brazil Jorge Amado cho rằng nền văn học Xô viết chỉ có Sông Đông êm đềm là có thể sánh ngang với Chiến tranh và hòa bình. Có thể không thích, không ưa cá nhân ông nhưng không thể không thừa nhận tác phẩm của ông là vĩ đại. Đó là cuốn sách phải đọc khi muốn hiểu về nước Nga thế kỷ 20. Về sự lựa chọn của cá nhân giữa dòng xoáy lịch sử, về thân phận con người trong biến động và xáo trộn thời gian. Và cùng với thời gian, "nghi án" quyền tác giả của Solokhov đối với Sông Đông êm đềm cũng đã được giải tỏa. Bằng những phương tiện kỹ thuật hiện đại, các nhà khoa học đã chứng minh được nét chữ của Solokhov trên những bản thảo đầu tiên. M. Solokhov đúng là tác giả của Sông Đông êm đềm.


Lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh M. Solokhov được tổ chức rộng rãi ở nước Nga. Tại quê hương ông, nơi ngôi nhà ông sống nay thành viện bảo tàng, diễn ra "mùa xuân Solokhov", một lễ hội văn hóa thường niên đã hai chục năm qua, nhưng năm nay có nhiều hoạt động phong phú hơn. Tại các trường học, học sinh được tổ chức viết bài thi bình luận về các tác phẩm của Solokhov. Nhiều buổi chiếu phim, hội thảo về ông được tổ chức trong đó có giá trị và tầm vóc của Sông Đông êm đềm lại được phân tích và khẳng định sâu sắc thêm.

Hôm nay, sông Đông vẫn còn đó, và M.Solokhov khi dùng tính từ "êm đềm" đặt bên con sông quê hương có ngụ ý chăng mọi lớp sóng lịch sử tan đi để lại gì cho con người?

Nguồn: Thể thao & Văn hóa
(copy từ evan: http://www.evan.com.vn/Functions/WorkContent/?CatID=3&TypeID=67&WorkID=1522&MaxSub=1522)

[Nina]

Lại về Solokhov, năm nay là kỷ niệm 100 năm ngày sinh mà :)

Nina cắt dán từ
http://sacmauvanhoa.vdcmedia.com/vanhocnuocngoai-C.asp?PostID=5205

Solokhov: Một số phận vinh quang và cay đắng

Mikhain Alêchxanđrôvich Sôlôkhôp sinh ngày 24 tháng 5 năm 1905 và vĩnh biệt bạn đọc năm 1984 thọ 79 tuổi.

Sôlôkhôp là bạn chiến đấu thân thiết của nhân dân ta. Ông nhắc tới Việt Nam từ năm 1949. Năm 1966 ông lên án: “Cuộc chiến tranh chống nhân dân Việt Nam hầu như là một trang nhục nhã nhất trong tiểu sử của chủ nghĩa đế quốc Mỹ”. Nhà văn xúc động: “Tim ai - tôi nói về những người trung thực - không quặn đau vì những vết thương của nhân dân Việt Nam? Tim ai không giật thót vì tro tàn của những ngôi nhà thanh bình bị bom Napan thiêu cháy?” Ông kêu gọi các nhà văn, dư luận toàn thế giới : “Cần giúp đỡ và ủng hộ có hiệu quả cho nhân dân Việt Nam anh em, cho phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới”. (Toàn tập, Tập 8, trang 371).

Sôlôkhôp tự hào về dân Côdắc thượng võ, phóng khoáng đã sản sinh ra các lãnh tụ nông dân khởi nghĩa Radin và Pugatsôp. Đề tài chủ yếu xuyên suốt sáng tác của Sôlôkhôp là đời sống của dân Côdắc Sông Đông trong những năm đầu thế kỷ XX đầy ắp những biến cố lịch sử trọng đại. Sôlôkhôp suốt đời sống và sáng tác tại quê hương yêu dấu, quận lỵ Viôsenxcaia tỉnh Rôxtôp trên Sông Đông: “Tôi sinh ra ở Sông Đông, lớn lên ở đó, học tập, được đào luyện nên người, thành nhà văn và được giáo dục thành Đảng viên Đảng cộng sản vĩ đại của chúng ta. Và là một người yêu mến Tổ quốc vĩ đại hùng cường của mình, tôi tự hào nói rằng tôi cũng là người yêu mến vùng Sông Đông thân thuộc của mình” (Tập 8, trang 68).

Nhìn bề ngoài, cuộc đời Sôlôkhôp chói lọi hào quang. 17 tuổi đến Matxcơva, 19 tuổi in truyện ngắn đầu tay Cái bớt, 21 tuổi đã có tập Truyện Sông Đông và Thảo nguyên xanh (gồm cả thảy 21 truyện ngắn) được nhà văn lão thành A. Xêraphimôvich nhiệt liệt ngợi khen, 36 tuổi nhận giải thưởng Xtalin hạng nhất trao cho Sông Đông êm đềm (Sôlôkhôp đã hiến toàn bộ tiền thưởng cho Quỹ Quốc phòng chống phát xít Đức), 55 tuổi nhận giải thưởng Lênin khi Đất vỡ hoang ra trọn bộ hai tập (Nhà văn tặng tiền thưởng để xây trường ở trấn Karghinxcaia nơi xưa kia ông theo học), 60 tuổi đến Xtôckhôm nhận giải thưởng Nôben. Là đảng viên Đảng cộng sản Liên Xô năm 27 tuổi, năm 56 tuổi là Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô ở tuổi 34. Hai lần được thưởng Huân chương Lênin (năm 34 và 50 tuổi), hai lần được phong Anh hùng lao động XHCN (năm 62 và 75 tuổi), từng gặp gỡ và được các Tổng bí thư của Đảng ca ngợi tài năng và giúp tháo gỡ khó khăn để in tác phẩm. Từ 1929 Xtalin đã viết về “Nhà văn nổi tiếng của thời đại chúng ta, đồng chí Sôlôkhôp”. Còn Khơrutsôp thì năm 1961 về tận quê Sôlôkhôp mời “nhà văn Xôviết vĩ đại” cùng đi thăm nước Mỹ. Tuy không tán thành dự định của Sôlôkhôp tả các cuộc trấn áp năm 1937 (“đừng xát thêm muối vào vết thương”) năm 1969 Brêgiơnep vẫn cho in một số chương mới của tiểu thuyết Họ chiến đấu vì Tổ quốc.

ấy thế nhưng Sôlôkhôp là nạn nhân của một số âm mưu, vu cáo chính trị cực kỳ nguy hiểm. Năm 1929 N. Prôcôphiep viết bài “Những kẻ tạo ra thứ văn chương thuần tuý” kết tội Sôlôkhôp bợ đỡ phú nông và các nhân vật chống Xôviết. Ngày 5 tháng 11 năm 1929 Ban chấp hành Hội các nhà văn vô sản Bắc Capcadơ khẳng định rằng bài báo của N. Prôcôphiep chống lại Sôlôkhôp là “sự vu khống bỉ ổi nhất”.

Năm 1937 người ta sai I. X. Pôgôrêlôp, một người đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản, vu cáo Sôlôkhôp có âm mưu phiến loạn nhưng nể tình bạn nên Pôgôrêlôp báo cho Sôlôkhôp biết. Sôlôkhôp lập tức chạy về Matxcơva xin gặp Xtalin và được cuộc họp của Bộ Chính trị thừa nhận là vô tội.

Thêm vào đó, suốt đời Sôlôkhôp bị đè nặng bởi lời vu cáo oan ức cho rằng ông ăn cắp văn của người khác! Năm 1929 nhiều kẻ cho rằng Sôlôkhôp sao chép cuốn SĐÊĐ (Sông Đông êm đềm) của X. X. Gôlôusep, bác sĩ sản khoa, nhà phê bình, bạn của nhà văn L. Anđrêep. Từ 1917 Anđrêep viết trong thư gửi Gôlôusep nói rằng ông đã vứt bỏ SĐÊĐ không in. SĐÊĐ của Gôlôusep là du ký và bút ký phong tục, trong đó tác giả chú ý tới thái độ chính trị của dân Sông Đông năm 1917, thường hay nhắc tới Kornilôp và Calêđin. Nhà văn A. Xêraphimôvich cho rằng Gôlôusep là “Con người đáng yêu nhất, người kể chuyện xuất sắc giữa bè bạn, nhưng hỡi ôi, là nhà văn rất xoàng xĩnh.....”. Tháng 3 năm 1929 báo Sự thật thành lập Uỷ ban điều tra về việc này gồm năm nhà văn do Xêraphimôvích đứng đầu. Uỷ ban đã công bố kết luận cho rằng câu chuyện hoang đường về việc Sôlôkhôp ăn cắp văn là “sự vu cáo nhỏ nhen”. Nhưng nhiều người vẫn không tin rằng một chàng trai 20 tuổi, ít học lại có thể viết ra một tác phẩm vĩ đại như thế và khi mà bản thảo quyển một và quyển hai SĐÊĐ bị mất thì việc vu cáo Sôlôkhôp ăn cắp văn lại rộ lên. Năm 1974 cuốn sách in tại Pari của Đ. (bút danh vắn tắt của I. Tômasépxcaia) nhan đề Dòng chảy của SĐÊĐ (Những câu đố của tiểu thuyết) với lời nói đầu của A. Xôngiênixưn mưu toan chứng minh rằng SĐÊĐ thuộc về cả Ph.Đ.Kriucôp (1870-1920) và M. Sôlôkhôp. Lý lẽ chính vẫn là vì lúc ấy Sôlôkhôp còn trẻ quá ! Năm 1977 một nhóm các nhà khoa học Bắc Âu gần gũi Uỷ ban xét giải thưởng Nôben đã dùng máy tính kiểm tra so sánh văn bản SĐÊĐ với các tác phẩm khác của Sôlôkhôp. Năm 1984 G. Hétxôn và ba nhà khoa học đã công bố kết quả công trình nghiên cứu của họ tại Ôxlô - thủ đô Na Uy khẳng định quyền tác giả của Sôlôkhôp và năm 1989 họ xuất bản cuốn sách Ai viết SĐÊĐ.

Cuối tháng 11 năm 1999 Uỷ ban di sản Văn học của M. Sôlôkhôp họp báo công bố một tin đặc biệt quan trọng: Đã tìm thấy bản thảo quyển một và quyển hai tiểu thuyết SĐÊĐ của Sôlôkhôp nhờ sự giúp đỡ nhiệt tình của Tổng thống Nga V. Putin, người coi tác phẩm quý giá này là “tương lai, danh dự và lương tâm của nước Nga”. Đây là một sự kiện phi thường có tầm vóc thế giới bởi vì nó chấm dứt vụ vu cáo văn chương thâm độc kéo dài gần một thế kỷ, làm ngời sáng thanh danh của một thiên tài văn học Nga (xem Văn nghệ số 28, 29, 30 năm 2000 và Văn nghệ trẻ số 8 năm 2000).

Dù số phận long đong đến đâu, Sôlôkhôp vẫn dũng cảm đương đầu, vượt qua với một bản lĩnh kiên cường và một nhân cách cao thượng.

Số phận SĐÊĐ ở ngay Liên Xô cũng rất lận đận. Các nhà nghiên cứu chưa đánh giá đúng được nhân vật trung tâm Grigôri Mêlêkhôp vô cùng phức tạp, một điển hình văn học lớn của thế kỷ, sáng tạo độc đáo của Sôlôkhôp. Đáng chú ý là ngay từ đầu các nhà nghiên cứu đã xác định Grigôri Mêlêkhôp là một nhân vật bi kịch vì thấy nhiều nét tốt đẹp cao thượng của nó. Quá trình tiếp nhận SĐÊĐ là quá trình cắt nghĩa bi kịch của Grigôri Mêlêkhôp, đầu mối của mọi tuyến cốt truyện, trung tâm kết cấu, tiêu điểm thể hiện tư tưởng cơ bản của tác phẩm.

Vào giữa thế kỷ trước, cách đánh giá Grigôri Mêlêkhôp còn khá giản đơn. V. Ermilôp cho rằng hình tượng này không hợp quy luật. Kirpôtin: Grigôri lầm lạc vì dốt nát. L. Lêvin: Grigôri rơi vào bi kịch vì chủ nghĩa cá nhân, đi tìm hạnh phúc cá nhân. L. Gôpphensêre: Đầu đời Grigôri có tính điển hình vì gắn bó với nhân dân, cuối đời không điển hình vì xa nhân dân. Tiêu biểu cho cả thời kỳ này là quan điểm coi Grigôri là “kẻ tách rời nhân dân” tức là về cơ bản đây là nhân vật tiêu cực cần lên án.

Trong những năm 60, 70, các nhà nghiên cứu V. Pêtêlin, P. Biriucôp, P. Paliepxki tiến gần chân lý hơn khi cho rằng Grigôri Mêlêkhôp là điển hình của “người đi tìm sự thật” tiêu biểu cho văn học Nga và thế giới. Đó là điển hình của thời đại, tiếp nối Hamlet, Đôn Kihôtê, Phaoxtơ, Anđrê Bôncônxki, Pie Bêdukhôp, Mưskin v.v... Hai giáo trình Đại học của Liên Xô về văn học Xôviết của L. Ersôp và do A. Mêtrencô và X. Pêtơrôp chủ biên xuất bản vào những năm 80 đều cùng quan điểm này.

Các sách giáo khoa văn học Nga bậc Đại học của Liên bang Nga hiện nay cũng giữ quan điểm coi Grigôri là điển hình “Người đi tìm sự thật”: “Trong SĐÊĐ giải quyết hàng loạt vấn đề vĩnh cửu của con người, tình yêu, cuộc sống, lòng nhân đạo (...) Grigôri đã không tìm thấy sự thật, tình yêu” (“Văn học Nga thế kỷ XX”, NXB Giáo dục M. 2002). Sách “Lịch sử văn học Nga thế kỷ XX” (2003) của V. X. Baepxki viết: “Do tính cách của mình, Grigôri là người đi tìm sự thật”.

Từ cuối thế kỷ XX, SĐÊĐ được tiếp cận dưới góc độ thi pháp học. Đáng chú ý là “Thế giới nghệ thuật của Sôlôkhôp” (1978) của A. Khvatôp và “Thi pháp của M. A. Sôlôkhôp nhà tiểu thuyết” của V. M. Tamakhin (in ở Stavrôpôn, 1980). Sách gồm 7 chương (cốt truyện, kết cấu, phong cảnh, nghệ thuật sử dụng chi tiết, chân dung, lời người kể chuyện, lời các nhân vật).

Ba công trình ở Việt Nam về Sôlôkhôp hồi giữa thế kỷ trước đều dựa theo quan điểm các nhà nghiên cứu Xôviết những năm 50. Trong “Lịch sử văn học Xôviết” (1961) Giáo sư Mêlich - Nubarôp coi Grigôri là “kẻ tách rời nhân dân”. Bản dịch SĐÊĐ của Nguyễn Thụy ứng với lời giới thiệu dài và công phu (in năm 1959 và 1982) được đón đọc nồng nhiệt. Bài “Thử tìm hiểu Sôlôkhôp, một nghệ sĩ của cuộc sống và của thời đại” của Hoàng Trình (Tạp chí Nghiên cứu Văn học số 5 năm 1960) là công trình chững chạc ngang tầm thời đó. Tuy ca ngợi “Grigôri là một phát hiện trong văn học thế giới”, Nguyễn Thụy ứng vẫn coi đây là “một con người chọn lầm đường đời”, “hình tượng nổi bật nhất” của tầng lớp trung nông. Ông cũng dẫn ý kiến Lênin về hai mặt của người tiểu tư hữu. Hoàng Trình nói về một số trung nông “đã đi ngược chiều với lịch sử và chống lại nhân dân. Grigôri Mêlêkhôp là người đại biểu rõ nét và tập trung nhất của loại người lạc hậu này”, “một trung nông Côdắc trong thời nội chiến”.

Trong SĐÊĐ đã hai lần Sôlôkhôp nhắc tới “sự thật lớn lao của con người” mà các nhân vật yêu quý của ông đau khổ tìm kiếm. Năm 1965 ông phát biểu về sứ mạng của văn học trong lễ nhận giải Nôben: “Nói với bạn đọc một cách trung thực, nói với con người sự thật, đôi khi khắc nghiệt nhưng bao giờ cũng táo bạo, củng cố trong lòng người niềm tin ở tương lai, ở sức mạnh của mình có thể xây dựng tương lai đó”. Cũng năm đó một tờ báo ở Arhentina viết: “Sự thật - Cuộc đời - đó là châm ngôn chủ yếu của nghệ sĩ Sôlôkhôp”. Nhà văn Phần Lan M. Larni tin rằng: “Nhân vật chính của Sôlôkhôp chính là sự thật. Ông đáng được xếp vào Viện Hàn lâm những người bất tử”. Giờ đây SĐÊĐ được coi là tác phẩm vĩ đại nhất của văn học Nga thế kỷ XX, phát hiện nghệ thuật trong văn học thế giới.



(Báo Văn nghệ)

[Nina]

http://sacmauvanhoa.vdcmedia.com/vanhocnuocngoai-C.asp?PostID=5213&Page=0

Anton Chekhov và những bức thư
Lê Huy Bắc lược dịch


Anton Chekhov (1860-1904) nhà soạn kịch, người viết truyện ngắn nổi tiếng người Nga. Thế kỷ XIX, cùng với Edgar Allan Poe (Mĩ) và Guy de Maupassant (Pháp), Anton Chekhov được xem là một trong ba cây bút truyện ngắn bậc thầy của thế giới. Sáng tác của Chekhov luôn gắn chặt với cuộc đời. Ông đã từng đi ngựa đến tận Xiberi để thu thập tài liệu. Nghệ thuật truyện ngắn của ông đạt đến đỉnh cao ít có người sánh kịp. Trong số những người viết văn xuôi, Chekhov là nhà văn có tầm ảnh hưởng rộng lớn vào hàng bậc nhất của nhân loại. Hầu hết các cây bút kiệt xuất của thế giới thế kỉ XX (Faulkner, Hemingway, Marquez...) không ai là không tôn sùng và thừa nhận việc học hỏi từ ông. Điều đo chứng tỏ, tính hiện đại và tính luôn mới ở Chekhov lớn biết nhường nào. Về phương diện này, ta có thể khẳng định, hiếm có cây bút truyện ngắn nào của nhân loại bắt kịp ông.

Xuất thân trong một gia đình không có gì là vẻ vang nếu không nói là thuộc tầng lớp gần bần cùng của xã hội, Chekhov sinh ngày 29-1-1860 tại Taganroc, Nga. Từ nhỏ ông đã phải xa nhà, tự lực kiếm sống để học tập. Tốt nghiệp đại học Y khoa năm 1884, ông vừa hành nghề thuốc vừa sáng tác. Ông viết kịch và truyện ngắn. Suốt đời ông chỉ trung thành với hai thể loại này và đã gặt hái được những thành công chói lọi. Về kịch, Chekhov có những vở tiêu biểu như : Chim hải âu, Cậu Vania, Ba chị em, Vườn anh đào,... Sự nghiệp sáng tạo và hoạt động xã hội đã khiến uy tín ông vang dội. Năm 1900, vị trí viện sĩ danh dự Viện hàn lâm Nga đã được trao cho Chekhov nhưng năm 1902, ông từ bỏ danh hiệu đó để phản đối việc Nga Hoàng không thừa nhận Gorki vào Viện hàn lâm.

Chekhov lừng danh với hàng loạt truyện ngắn. Phòng 6 là ẩn dụ về môi trường tù túng kinh hoàng của một nước Nga trì trệ, nơi con người rất dễ hóa điên và cũng rất dễ bị xem là điên. Lenin khi đọc truyện này lúc còn trẻ bỗng cảm thấy thật ghê rợn, không thể ngồi lại trong phòng mình nữa mà phải đứng dậy bước ra ngoài. Nhà tu hành vận đồ đen là câu chuyện buồn về tìnhyêu, hôn nhân và lí tưởng con người được xây dựng trên nền của không gian huyền thoại. Còn câu chuyện về Người đàn bà có con chó nhỏ là bi kịch tình yêu, áng văn xuôi tuyệt tác của muôn đời.

Chekhov là thiên tài trong lĩnh vực nắm bắt và phản ánh thực tại. Chỉ đôi dòng là ông có thể đi sâu vào bản chất sự việc. Văn ông không khoa trương mà bình lặng, đầy suy tư. Ông là bậc thầy trong nghệ thuật khai thác tâm lí, khai thác những rung động tinh tế trong hồn người. Đọc ông ta ngỡ như chạm phải một cung đàn, tuy khẽ nhưng dư âm của nó vẫn mãi vang vọng, có khi ngân suốt cả đời ta. Cách viết ấy là kết quả từ quan niệm được chính Chekhov phát biểu, “nghệ thuật viết là nghệ thuật rút gọn (...) điều gì chưa nói thì người đọc sẽ nói” và nhà văn ưu tú là người “biết nói ngắn về những chuyện dài...”. Vậy nên truyện của ông rất cô đọng. Văn ông đầy chất thơ và mạch ngầm văn bản thì vô cùng tận.

Sự nghiệp sáng tạo của Chekhov rất bền bỉ, đồ sộ về số lượng (ngoài kịch, ông viết hơn 700 truyện ngắn), và rất vĩ đại về chất. Tiếc thay, căn bệnh lao quái ác đã cướp đi tài năng đang ở độ sung sức Chekhov mất ngày 15-7-1904, thọ 44 tuổi.

Thư gửi Aleksey Suvorin

Anh phê phán tôi về tính khách quan, gọi đó là thái độ dửng dưng đối với cái tốt và cái xấu, thiếu tư tưởng này tư tưởng nọ và cứ thế. Anh hẳn muốn tôi, khi miêu tả những tên trộm ngựa, thì phải nói : “Trộm ngựa là xấu xa.” Nhưng điều đó đã được biết từ rất lâu mà chẳng cần tôi nói ra. Hãy để bồi thẩm đoàn phán xét họ; công việc của tôi đơn giản chỉ cho thấy họ thuộc loại người nào. Tôi viết: Anh đang quan hệ với những tên trộm ngựa, vậy là ý tôi muốn nói với anh rằng chúng không phải là đám ăn mày mà là những kẻ no đủ, rằng chúng là một nhóm người đặc biệt và rằng không đơn giản là chuyện trộm cắp mà còn là thái độ tức giận. Dĩ nhiên, hẳn là dễ chịu khi kết hợp nghệ thuật với giảng đạo, nhưng với cá nhân tôi, điều đó cực kì khó khăn và hầu như không thể, bởi vì các điều kiện kĩ thuật. Anh thấy đó, để miêu tả những tên trộm ngựa trong bảy trăm dòng thì lúc nào tôi cũng nói và suy nghĩ bằng giọng điệu của chúng và cảm nhận bằng tinh thần của chúng, mặt khác, nếu tôi giới thiệu một cách chủ quan thì hình tượng sẽ trở nên mờ nhạt và câu chuyện sẽ không cô đọng như cách mọi truyện ngắn nên là. Khi viết, tôi tính toán kĩ lưỡng đến độc giả và để cho tự anh ta bổ sung thêm những thành tố chủ quan mà câu chuyện đang thiếu.

Thư gửi Maxim Gorki

Khi đọc bản in thử, hãy gạch bỏ đám từ ngữ bổ nghĩa cho danh từ và động từ. Anh có rất nhiều từ ngữ như thế đến nỗi đầu óc của người đọc thấy có nhiệm vụ phải tập trung vào chúng, rồi anh ta chẳng mấy chốc sẽ trở nên mệt mỏi. Anh có thể hiểu ngay, khi tôi nói, “người đàn ông ngồi trên cỏ”; anh hiểu bởi vì điều đó rõ ràng và không đòi hỏi phải tập trung chú ý. Trái lại, sẽ không dễ hiểu và thách đố đầu óc nếu tôi viết, “Một người đàn ông tầm vóc trung bình, ngực lép, cao, có bộ râu đỏ, ngồi trên cỏ xanh, bị những người đi bộ ngang qua khinh bỉ, ngồi lặng im, rụt rè và nhút nhát nhìn về phía hắn.” Viết như thế thì tư duy chẳng thể nào nắm bắt được ngay lập tức trong khi đó, cách viết giỏi sẽ được nắm bắt ngay - trong khoảnh khắc.


(Báo Văn nghệ Trẻ)

[Nina]

Minh họa cho bài trên bằng một tấm hình hồi Chekhov còn trẻ, khá lạ

[img]http://www.chekhovworld.com/anton85.jpg[/img]

[Nina]

Minh họa cho bài trên bằng một tấm hình hồi Chekhov còn trẻ, khá lạ



Nguồn: http://www.chekhovworld.com