Chuyến đào thoát "khứ hồi" của một điệp viên Liên Xô

[phuonglh]

Thông tin về điệp viên tầm cỡ Vitaly Yurkchenko, người từng làm việc cho KGB 25 năm và đang phụ trách địa bàn Mỹ và Canada của KGB, đột nhiên đào thoát khỏi Sứ quán Liên Xô ở Rome, Italia, tiếp xúc với CIA và xin tị nạn, khiến các phương tiện thông tin đại chúng phương Tây lên “cơn sốt”. Vậy mà chỉ 3 tháng sau, Yurkchenko lại lên máy bay trở về Liên Xô trước sự ngỡ ngàng của tình báo Mỹ.


Tiết lộ đầu tiên của Yurchenko khi vừa gặp đại diện của CIA là cho họ biết có một con “chuột chũi” làm việc cho KGB trong Cơ quan tình báo Mỹ. Ông ta cho biết khá cụ thể, đó là một nhân viên CIA hiện nay đã thôi việc, nhưng trước đó đã được đào tạo dự định đưa sang hoạt động ở Moskva, tuy nhiên sau đó kế hoạch này không thực hiện được. Nhân viên đó có bí danh Robert, vào năm 1984 đã từng sang Áo tiếp xúc với KGB và đã bán cho cơ quan tình báo này nhiều thông tin quan trọng.

Món quà của Yurchenko quả thật là quý giá với CIA. Vì vào thời gian đó, CIA đang điên đầu với những thất bại liên tiếp của mạng lưới tình báo của mình hoạt động tại Liên Xô. Từ trụ sở ở Langley, CIA thường xuyên nhận được điện báo từ trạm tình báo của mình ở Moskva cho biết có một điều gì đó kinh khủng đang xảy ra vì các điệp viên nằm vùng ở đây đều bị lộ còn các thiết bị nghe lén được cài tại một số trụ sở của Liên Xô nhằm thu nhận thông tin bỗng dưng ngưng hoạt động. Sau đó, một nhân viên CIA ẩn dưới vỏ bọc bí thư thứ nhất của Sứ quán Mỹ bị vạch mặt và bị trục xuất. Nghiêm trọng hơn nữa là một số nhân viên tình báo hoặc sĩ quan quân đội Liên Xô được CIA bí mật tuyển mộ đều bị bắt. Tình hình này đã khiến cả trạm CIA ở Moksva phải ngưng hoạt động và đã khiến cho William Casey, Giám đốc CIA, phải điên đầu. Nhưng ông ta cũng hiểu rằng, chắc chắn phải có một chỗ rò rỉ nào đó ở Langley, nhưng không tài nào tìm ra được.

Bây giờ thì với chừng đó chi tiết mà Yurchenko cung cấp, Cục Liên Xô của CIA không phải mất công nhiều để rà soát, vì mọi nghi ngờ được khoanh lại vào Edward Lee Howard. Đây là một người được CIA tuyển mộ vào năm 1981, lúc 29 tuổi. Tốt nghiệp đại học ngành hành chính, Lee Howard có nhiều khả năng để trở thành một điệp viên như giỏi ngoại ngữ, biết uống rượu và thạo bắn súng. Vào thời gian đó, William Casey vừa lên nắm quyền chỉ huy CIA nên muốn tăng cường hoạt động tình báo ở Liên Xô.

Cục Liên Xô của CIA quyết định chọn Lee Howard để huấn luyện nhằm đưa sang Moskva hoạt động. Trong thời gian này, Howard được đọc rất nhiều hồ sơ mật ở Langley, đặc biệt là những tài liệu có liên quan đến mạng lưới gián điệp của CIA tại Liên Xô. Sau khi khóa huấn luyện kết thúc, theo thông lệ, Howard còn phải trải qua một cuộc xét nghiệm cuối cùng về tâm sinh lý. Chính qua cuộc xét nghiệm này, người ta phát hiện Howard có tật mê phụ nữ, nghiện ma túy và cả tật ăn cắp vặt. Thế là thay vì được gởi đi Moskva, Howard bị buộc phải thôi việc.

Lúc đó William Casey cho rằng mình đã biết chỗ rò rỉ nằm ở đâu. CIA nhờ Cục Điều tra liên bang (FBI) điều tra và biết được lúc này Howard đang sinh sống tại bang New Mexico. FBI cho người theo dõi Howard rất sát, chờ đợi có thêm chứng cứ để bắt giữ. Nhưng tai hại thay, hoặc là vì Howard đã được CIA đào tạo quá chu đáo để thi hành công tác tình báo ở Moskva, hoặc vì một lý do nào khác, anh ta đã đánh hơi được mối nguy hiểm cận kề. Và thế là, mặc dầu bị giám sát 24/24 giờ, nhưng Howard vẫn thoát mọi cái đuôi đeo bám và cuối cùng thì biến mất. Ít lâu sau, Howard xuất hiện ở Moskva và xin tị nạn chính trị.

Vì vụ này mà CIA bị Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ chỉ trích thậm tệ và đặt câu hỏi, phải chăng còn có một con “chuột chũi” khác nữa ở Langley? Và cũng chính Yurchenko đã giúp CIA tìm ra dấu vết của con “chuột chũi” này. Theo tiết lộ của Yurchenko, còn có một con “chuột chũi” khác, nhưng lần này không phải ở Langley mà tại một cơ quan tình báo khác còn quan trọng hơn cả CIA, đó là NSA. Yurchenko tiết lộ cho CIA biết về một sự kiện khi ông đang là sĩ quan an ninh của Sứ quán Liên Xô ở Washington, tức là trong thời gian từ năm 1975 đến 1980. Lúc đó KGB có chiêu mộ được một mối quan trọng nằm trong NSA.

Yurchenko cho biết, người này đã có lần gọi điện cho Sứ quán Liên Xô để báo tin một chi tiết mật về NSA. Chính Yurchenko đã trực tiếp nói chuyện với người này, tuy không biết rõ danh tánh. Từ tiết lộ của Yurchenko, CIA lập tức chuyển vụ việc cho FBI nhờ điều tra. Tiến hành lục lại tất cả các cuộn băng ghi âm lén các cuộc điện thoại gọi đến Sứ quán Liên Xô trong thời gian đó và tiến hành khoanh vùng chừng 1.000 nhân viên NSA, sau đó dùng phương pháp loại trừ, cuối cùng FBI cũng tìm ra được người cần tìm. Đó là Ronald Pelton, nhân viên NSA từ năm 1965 đến 1979, đã thôi việc.

Dù chỉ là một nhân viên cấp thấp ở NSA, nhưng Pelton lại là kẻ có điều kiện tốt nhất để nắm nhiều thông tin của NSA khi ông ta từng phụ trách về tài chính, mua sắm thiết bị, lập trình, giải mã... Ngoài ra, Pelton còn có một trí nhớ tuyệt vời. Cho nên, nếu phải tuyển mộ trong số những nhân viên của NSA, KGB không thể chọn một người nào tốt hơn thế.

Tháng 9/1985, FBI bắt và thẩm vấn Ronald Pelton. Khai báo với các nhân viên điều tra, Pelton cho biết đã bị khánh kiệt tài sản vào năm 1979, khi còn làm ở NSA, nhưng đã giấu không cho ai biết. Vì thế, vào năm 1980, ông ta tìm cách liên lạc với Sứ quán Liên Xô ở Washington để thảo luận việc bán thông tin và đã từng sang Áo để gặp gỡ trực tiếp nhân viên KGB, có lúc còn ở lại trong Sứ quán Liên Xô ở thủ đô Vienne. Cứ mỗi thông tin bán cho KGB, Pelton nhận được 35.000 USD, những thông tin mà theo giới chuyên môn thẩm định, có giá trị đến hàng chục triệu USD.

Ngoài hai món quà quý giá trên, Yurchenko còn là người duy nhất cho CIA biết về đoạn kết của điệp viên phản bội của KGB có mật danh Farewell, việc người này bị phát hiện làm điệp viên nhị trùng cho tình báo Pháp và bị hành quyết. Chính tiết lộ này đã giúp cho cả tình báo Pháp và tình báo Mỹ giải tỏa được mối nghi hoặc về việc điệp viên Farewell bỗng dưng biến mất, sau một thời gian cung cấp thông tin tình báo quan trọng về Liên Xô cho tình báo phương Tây.

Vì vậy, đối với CIA, nhất là William Casey, thì Vitaly Yurchenko quả là một kho báu trời cho. Ngoài những thông tin đã cung cấp, những tưởng rằng người điệp viên này, với vị trí quan trọng trong KGB, ắt hẳn sẽ là một nguồn thông tin lâu dài và quý giá đối với CIA. Chẳng thế mà William Casey đã đối xử với kẻ đào thoát này cực kỳ trọng hậu, thậm chí còn mời Yurchenko ăn tối chung với mình.

Ba tháng sau khi đào thoát, lại có diễn biến khác. Tháng 11/1985, Yurchenko bỗng... trốn thoát khỏi CIA và trở lại Sứ quán Liên Xô. Tại đây, ông ta tuyên bố với các phương tiện truyền thông là ba tháng vừa qua đã bị CIA... bắt cóc. Yurchenko còn tố cáo Mỹ đã vi phạm nguyên tắc ngoại giao và kể cho báo chí nghe nhiều chuyện về CIA cũng như lắm điều lố bịch về William Casey. Sau đó, Yurchenko ung dung vẫy tay chào phóng viên báo chí đáp máy bay lên đường về lại Liên Xô. Lại một lần nữa, CIA bị một vố mất mặt, còn Quốc hội Mỹ lại có dịp làm tình làm tội cơ quan tình báo có quá nhiều tai tiếng này.

Nối kết các vụ việc lại với nhau, người ta không thể không đặt ra một số câu hỏi, là tại sao một điệp viên tầm cỡ như Vitaly Yurchenko lại đánh mất niềm tin vào cơ quan tình báo mà mình từng phục vụ suốt cuộc đời để tiếp xúc với CIA rồi tiết lộ nhiều nguồn tin quan trọng như vậy, tại sao sau khi đào thoát, Yurchenko lại rời bỏ CIA để trở lại với Sứ quán Liên Xô rồi ung dung rời nước Mỹ? Vậy thì phải chăng đây chính là một kịch bản do tình báo Liên Xô dựng lên nhằm đánh vào uy tín, vốn đã xuống quá thấp, của CIA đối với Quốc hội và người dân Mỹ, nhất là khi chính trường Mỹ đang chao đảo vì liên quan đến những bê bối của chính quyền Ronald Reagan, về việc lén lút bán vũ khí cho Iran để lấy tiền tài trợ cho các chiến dịch chống phá cách mạng Nicaragua? Thế nhưng, chỉ có một sự thật, là sau sự kiện đào thoát khứ hồi của điệp viên Vitaly Yurchenko, Giám đốc CIA, William Casey đã buộc phải từ chức và chính phủ của Tổng thống Ronald Reagan buộc phải làm một cuộc thay máu cho cái cơ thể vốn đã quá bệnh hoạn và ốm yếu của CIA

Hoàng Phú (theo Global Security Archives)
http://wap.cand.com.vn/Story.aspx?SiteID=ANTG&ID=52890