Nước Nga thẩm xét lại lịch sử

[hungmgmi]

Một bài báo khá thú vị:

Nước Nga thẩm xét lại lịch sử
Thứ hai, 9/7/2007, 15:42 GMT+7

(VieTimes) - Thời gian gần đây cuốn sách giáo khoa lịch sử mới được tổng thống Putin ủng hộ đang gây nên nhiều lo lắng về việc liệu lịch sử quá khứ nước Nga có bị sửa đổi?

Cuốn giáo trình mới dành cho giáo viên lịch sử ở Nga có thể được coi như một biểu hiện ngắn gọn và súc tích cho những nỗ lực của thống Putin trong việc khôi phục chủ nghĩa yêu nước. Cuốn sách có đề cập đến những sự kiện xảy ra trong khoảng 60 năm gần đây và rất phù hợp với luận thuyết yêu thích của Kremlin : Nước Nga là một cường quốc và không có lý do gì để phải xấu hổ về quá khứ của mình.


Việc cuốn giáo trình có nội dung vạch trần sự lãnh đạo độc quyền của Mỹ nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Putin đã khiến nhiều nhà sử học lo lắng, liệu có phải Kremli đang có ý định viết lại lịch sử, vả lại còn theo phương pháp khuyến khích chủ nghĩa dân tộc cực đoan, và sửa đổi những trang lịch sử buồn thảm nhất của nước Nga.


Tháng 6 vừa qua trong cuộc gặp các tác giả cuốn sách và rất nhiều nhà sử học cũng như những giáo viên tại dinh thự của mình để thảo luận về đề tài lịch sử, Tổng thống Putin đã tỏ ý khen ngợi cuốn giáo trình mới này. Mặc dù ông nói rằng học sinh có quyền được đưa ra những kết luận của riêng mình nhưng ông cũng tỏ ý nên giới thiệu về các sự kiện dưới hình thức cổ vũ niềm tự hào của người dân về đất nước của mình.


Những điều này như một cách để bổ sung cho chính sách đối ngoại cứng rắn của Kremli và kiên quyết bác bỏ những ý kiến phê bình của phương Tây khi các nước này tuyên bố rằng Matxcơva đang từng bước phá huỷ chế độ dân chủ. Việc phát hành cuốn giáo trình này có thể được coi như dấu hiệu rõ ràng nhất cho nỗ lực đưa thế giới quan của Kremli đến với hàng triệu học sinh Nga.


“Chúng tôi đang cố gắng thiết lập một thế giới quan dân tộc, hình thành cách nhìn nhận của những người Nga về chính mình, cũng như thế giới xung quanh chúng tôi” – ông Leonid Polyakov – tác giả cuốn giáo trình mới - đã nói với tổng thống Putin trong cuộc gặp hồi tháng 6.


Cuốn giáo trình dành cho giáo viên các lớp cuối cấp phổ thông cũng được coi như bài ca chính thức cho thời đại Putin. Cuốn sách này về mặt nguyên tắc hoàn toàn không có ý đưa ra những diễn giải khác nhau. Ngược lại, cuốn giáo trình đang được tiến hành trên quan điểm của Kremli: lời tuyên bố của Tổng thống Putin rằng sự tan rã của Liên bang Xô viết là: “Một thảm hoạ chính trị to lớn của thế kỉ XX” , không phải chỉ như một lời khẳng định đơn thuần mà như một chân lý lịch sử.


Trong cuốn giáo trình cũng đã khẳng định chứng điên rồ (mất trí) của Mỹ và Anh trong cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố và đã biến những nước này thành những nước độc tài, còn Washington thì bị buộc tội là đã cố tình thiết lập một đế chế toàn cầu dưới hình thức “xuất khẩu” dân chủ.


Cuốn sách còn đề cập đến việc bảo vệ có hệ thống nền chính trị “Putin” với những chính sách đang gây nhiều tranh cãi ở các nước phương Tây - ví dụ như việc hạn chế hoạt động của các tổ chức phi chính phủ và xoá bỏ bầu của trực tiếp tại địa phương.


Cũng trong thời gian đó, Kremli đã ủng hộ cho một ban chỉ đạo gồm những giáo viên đang tập trung xem xét lại mối quan hệ với những yếu tố then chốt trong lịch sử nước Nga. Stalin lại đựơc mô tả như “một nhà lãnh đạo kiệt xuất nhất trong lịch sử Liên Xô”, vì đã có công phát triển nền công nghiệp và đưa đất nước giành chiến thắng trong chiến tranh thế giới lần II.


Theo nhận định của nhà sử học Irina Sherbakova – chuyên gia tổ chức An ninh Nga “Memorial” – thì những gì đang diễn ra hiện nay - chủ nghĩa tu chính (chủ nghĩa xét lại) lịch sử – là quá nguy hiểm và tai hại.


Nhà khoa học uy tín của Viện Hàn lâm Khoa học Nga Alexandre Stipko cũng đồng ý với quan điểm này. Trong một cuộc phỏng vấn qua đài phát thanh Nga ông đã nói :“Nếu bạn tước mất của ai đó những tư liệu hoàn chỉnh về lịch sử thì cũng có nghĩa là bạn đã không tôn trọng người đó”.


Chính Kremli cũng đã khẳng định rằng họ hoàn toàn không có ý viết lại lịch sử, mà chỉ là sự sửa lại giọng điệu của những cuốn sách giáo khoa đã được xuất bản trong những năm 1990 – giai đoạn suy yếu của nước Nga và việc phê bình chính quyền Xô viet đang được xem như là mốt thời thượng của giới quý tộc cầm quyền.


“Ở bất kỳ đất nước tự tôn nào, những quan điểm về lịch sử thông thường nhất đều được hình thành từ sự tôn trọng bản thân và tôn trọng dân tộc” - trợ lý Văn phòng tổng thống Vladislav Surkov phát biều tại hội nghị với các giáo viên vào tháng 6. Thuật ngữ mà Surkov dùng để chỉ nền dân chủ kiểu Nga “nền dân chủ tự chủ” cũng xuất hiện ở vị trí trang trọng trong cuốn sách giáo khoa của Polyakov.


Giảng viên đại học Polyakov trong cuộc gặp với Tổng thống Putin đã cho biết rằng những cuốn sách giáo khoa được viết vào những năm 1990 đã quá lạc hậu. Ông nói “ Trong những năm 1990-1991 chúng tôi đã có ý định giải trừ quân bị. Và thay vào đó chúng tôi đã nhận được một công thức trừu tượng: hãy trở thành những nhà dân chủ hay những nhà tư bản, ... và chúng tôi sẽ kiểm soát bạn”.


Kremli hiện chưa đưa ra quy định phải sử dụng cuốn sách giáo khoa nào trong hệ thống giáo dục phân quyền của Nga: Kremli tiến cử một số sách giáo khoa nhất định nào đó nhưng vẫn để cho các trường tự do lựa chọn. Tuy nhiên những cuốn giáo trình mới rõ ràng đã nhận được sự ủng hộ của giới lãnh đạo. Nhà xuất bản quốc gia - đơn vị chịu trách nhiệm in ấn những cuốn giáo trình này - cho biết phần lớn các giáo viên Nga sẽ được nhận giáo trình mới vào cuối năm và đây cũng sẽ là những cuốn sách giáo khoa chính dành cho học sinh.


Trong cuộc gặp với Polyakov và các nhà giáo, Tổng thống Putin đã phê bình kịch liệt những cuốn sách giáo khoa có sự tài trợ của các tổ chức nước ngoài (mà phần lớn đã được xuất bản trong những năm 1990), vì theo lời ông, những cuốn sách này đã xuyên tạc lịch sử.


Pavel Danilin - đồng tác giả cuốn giáo trình dành cho giáo viên đã khẳng định rằng dự án này không có gì là xấu : “Hãy thử tưởng tượng, giả như ở Mỹ người ta cũng nói với các bạn rằng toàn bộ quá trình lịch sử của các bạn thật sự quá kinh khủng và tang thương. Tôi tin rằng các bạn cũng sẽ thay đổi cung cách giảng dạy lịch sử”.


Bộ trưởng bộ Giáo dục Andrei Fursenko trong bài trả lời phỏng vấn do tờ “Tin tức” thực hiện cũng cho biết rằng ông hoàn toàn đồng ý với quan điểm là không thể nào quay trở lại thực tế thời Liên Xô khi sử dụng một quyển sách giáo khoa cơ sở duy nhất, nhưng việc sẽ chuẩn hoá ở một cấp độ nhất định là cần thiết.


Đỗ Thu Trang (Dịch từ The Wall StreetJournal)
Nguồn:http://www.vietimes.com.vn/vn/thegioi/3219/index.viet

[USY]

Tôi cũng đã đọc bài này hôm qua, và thấy rõ Wall Street Journal phê phán chính quyèn Kremli hiện nay "muốn xét lại lịch sử" là không đúng. Tôi nghĩ TT Putin chỉ đang làm cái việc "trả lại tên cho em" - cái gì đáng phê phán thì phê phán, cái gì đáng ca ngợi thì ca ngợi. Không có lịch sử nước này tốt hơn lịch sử nước khác. Người thời nay cũng không thể phán xét người thời xưa, chỉ có thể lấy bài học lịch sử làm kinh nghiệm để xây dựng tương lai cho tốt hơn mà thôi. Bài này bạn Hùngmgmi post lên để tham khảo thì tốt, nhưng đề nghị Ban BT đừng đưa lên trang chủ nhé
Nếu 4rum của chúng ta không nói chuyện chính trị, thì đề nghị BBT nên khóa chủ đề này lại.

[danngoc]

Quý vị nào có khả năng tranh luận về đề tài, xin mời vào đây. http://www9.ttvnol.com/forum/f_533/938759/trang-5.ttvn

Nếu NNN trở thành nơi pro Nga mất cả suy xét thì thật đáng buồn.

[Nina]

Xin lỗi danngoc, nhưng bạn hiểu thế nào là "NNN trở thành nơi pro Nga mất cả suy xét thì thật đáng buồn"? Nina chưa có điều kiện tìm hiểu sơ qua về vấn đề này, nhưng sẽ cố gắng sắp xếp thời gian để xem xét nhiều nguồn thông tin hơn trước khi trả lời các bạn

[danngoc]

Chị mến của em, em thực sự thấy thế nào thì phát biểu như vậy, mà có lẽ đúng một phần. Bằng chứng là nhận xét của em chưa gì đã bị phản đối!

"NNN trở thành nơi pro Nga mất cả suy xét thì thật đáng buồn" : nếu thực sự như thế này thì có đáng buồn không? Có quá đi chứ! Trước hết mình là người VN chứ! Cũng mời các bác qua xem ttvnol người ta bình luận thế nào, rồi hãy trách em...

[Nina]

Em yêu quý, nhưng chị cảm thấy nhận xét của em hơi võ đoán . Chị mới yêu cầu em trình bày rõ hơn quan điểm của em cùng các minh chứng thôi, chứ chưa phản đối nhé

Nếu NNN như thế thì có lẽ đáng buồn, nhưng NNN đã như thế chưa? và quan điểm của em về việc "thẩm xét lịch sử" còn chưa trình bày, thế thì tại sao chị lại phải phản đối nhỉ, em yêu quý

[admin]

[TLV]

Vẫn đọc được đấy. Hay thử đọc từ trang đầu xem...

http://www9.ttvnol.com/forum/f_533/938759.ttvn

[Nina]

Được chiều hôm qua hơi rỗi rãi, Nina tìm thử các thông tin trên mạng về việc "thẩm xét lại lịch sử này". Thì Google chỉ ra rất nhiều nguồn, nhưng hầu hết là những bài ... cảm tưởng từ những trang web không chính thức. Tìm mãi thì thấy được bài này, là bài tạp chí Ogoniok phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Khoa học Nga. Trong lúc chờ Nina dịch (cũng hơi lâu) thì các bác có thể xem trước nhé

http://www.ogoniok.com/5002/11/

История — это инструмент
Андрей Фурсенко: «История России — это очень сложный предмет»

Владимир ТИХОМИРОВ

На прошлой неделе президент Владимир Путин вместе с участниками проходившей в Москве Всероссийской конференции преподавателей общественных наук обсуждал, какими будут учебники истории нового поколения. О том же шел разговор и среди 250 учителей из всех регионов России. Что может измениться в преподавании истории, «Огоньку» рассказал министр образования и науки России Андрей ФУРСЕНКО

Андрей Александрович, зачем потребовалось собирать учителей со всей России на столь масштабное совещание?

Считаю, что такие встречи очень полезны, поскольку они дают нам возможность пообщаться с коллегами, поделиться в свободном режиме мнениями по самым актуальным вопросам реформирования образования. Сейчас в российской школе наступает важнейший момент — мы переходим к принятию образовательных стандартов второго поколения. Проще говоря, образование превращается из такой «вещи в себе» в открытую модель, нацеленную на внешний общественный заказ. При чем здесь преподаватели общественных наук? Я уверен, что наступивший XXI век будет веком расцвета гуманитарных технологий, в отличие, скажем, от ХХ века, который был веком физики и точных наук. Сегодня же на первый план выступают гуманитарии, которые и определят лицо новой России. А история, образно выражаясь, и является тем камнем, на котором строится все государство. История — это инструмент развития государственности.

Именно из-за этого историю у нас так часто и переписывали…

Да, история России — это очень сложный предмет, который долгое время был заложником нашей политики. Но, с другой стороны, государство должно заниматься своей историей. Перефразируя один известный афоризм, можно сказать, если государство не будет заниматься своей историей, то историей будут заниматься чужие государства. И попытки этого уже были в самое недавнее время. Но Россия — это самодостаточная страна, которая может и должна сама разобраться со своей сложной историей.

Речь вовсе не идет о том, чтобы в очередной раз переписать историю, замолчав неудобные факты, или написать единственно верный учебник с единственно правильным толкованием исторических событий. Я уверен, что сегодня уже никому нельзя навязывать позиции по оценкам собственной новейшей истории, в том числе и ту точку зрения, которая кажется сегодняшней власти правильной. Нет, прежде всего нам необходимы максимально объективные факты. Мы должны осознавать себя, осознавать страну, в которой мы живем. Мы имеем все основания гордиться своей страной, и я думаю, что очень важно, чтобы учебники давали объективные знания и школьникам, и учителям, и, что очень важно, чтобы эти знания, оставляя свободу мышления, тем не менее воспитывали граждан страны.

И чему же должна воспитывать новая отечественная история?

Во-первых, история должна давать нравственную основу. Если человек знает и понимает историю своего народа, то он способен самостоятельно выстроить нравственную базу своего поведения.

Во-вторых, история должна воспитывать толерантность. Россия имеет многовековой опыт мирного сосуществования людей разных наций и разных религий, и недавний опыт ХХ века должен ясно показывать всем, какими страшными последствиями может обернуться отказ от принципов толерантности.

Наконец, мы должны учить людей историзму, привести человека к осознанию того факта, что твой личный успех всегда зависит от успеха страны.

Вы сказали, что Министерство образования не заинтересовано в том, чтобы выпустить единственный учебник с правильной версией истории. Тогда как же добиться того, чтобы все многочисленные авторы школьных учебников и пособий действовали в нужном — государственном — русле?

Министерство образования России уже сейчас ужесточает требования к учебникам. Я уверен, что их может и должно быть несколько, но все они должны отвечать жестким стандартам — прежде всего стандарту объективности. Сейчас мы привлекаем к экспертизе учебников лучших представителей исторической науки страны, которые должны убрать из учебных пособий вопиющие фактические ошибки и сделать их неполитизированными. Пусть ученики сами дают оценки прошлому страны.

ПРАВДА УЧИТЕЛЯ

«Для детей история Отечества — это какой-то сплошной ужас и трагедия, как будто абсолютно ничего хорошего за все 100 лет не было. Это неправильно, поэтому они все хотят гордиться своей страной».
Владислав Голованов, учитель, Якутия

«Нам сказали: вы отказались от коммунизма и строите демократию. А мы будем судить вас, когда и как вы ее построите. Но в каждой стране есть своя политическая культура, она есть и в России, и без вот такой пригонки ничего не получится!»
Леонид Поляков, заведующий кафедрой общей политологии ВШЭ

«Кто контролирует прошлое, тот контролирует настоящее и будущее».
Оксана Гаман-Голутвина, профессор РАГС

«Несмотря на все мрачные страницы из начального периода Великой Отечественной войны, все же мы можем иметь консенсус, чтобы написать об этом событии в духе патриотизма, гражданственности».
Александр Чубарьян, директор Института всеобщей истории РАН

«Словно выполняя заказ о ликвидации чувства вины, сегодня из истории выбрасывается все, что не имеет отношения к череде великих побед».
Ирина Щербакова, руководитель Центра устной истории и биографии общества «Мемориал»

Фото ЛИЛИИ ЗЛАКАЗОВОЙ/ИТАР-ТАСС

---
Lịch sử – đó là công cụ
Andrei Fursenko: "Lịch sử nước Nga – đó là một môn học rất phức tạp"

Vladimir Tikhomirov (Ogoniok)

Vào tháng 6/2007 tổng thống Nga Vladimir Putin cùng với các thành viên tham dự Hội nghị các giảng viên các môn khoa học xã hội toàn Nga diễn ra ở Matxcơva đã thảo luận về sách giáo khoa lịch sử thế hệ mới sẽ ra sao.

[sunstar]

Hix, bác Nina ơi , bác post toàn tiếng Nga thế này thì ... cháu bó tay , chẳng thể theo đọc tiếp Topic này rồi hic hic ...

[Nina]

Thì cũng phải để người dịch có thời gian dịch chứ , làm gì mà nóng vội thế , nhưng phải đưa lên để tạm thời ai không cần dịch thì tham khảo trước.

[matador]

Bài tạp chí Ogoniok phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Khoa học Nga với nguồn dẫn tin cậy trên này của chị Nina tôi thấy rất nên đọc và dịch cho mọi người . Tuy không mới nhưng ngắn gọn và rõ ràng quan điểm của BGD Nga về sách lịch sử . Nghĩ lại VN chúng ta chắc còn lâu mới có tư duy thẳng thắn như vậy . Do trình độ ngoại ngữ hạn chế nên tôi chỉ đọc = Tiếng Nga thôi , không dịch chuẩn ra tiếng Việt được .Mong các bác giỏi Р.Я ra tay .
Cám ơn chị Nina đã post lên bài này

[Nina]

Để cho sunstar đỡ nóng ruột , dịch đến đâu Nina sẽ đưa lên đến đó nhé
Đây là câu trả lời thứ nhất của ngài Bộ trưởng

http://www.ogoniok.com/5002/11/

Lịch sử – đó là công cụ
Andrei Fursenko: "Lịch sử nước Nga – đó là một môn học rất phức tạp"

Vladimir Tikhomirov (Ogoniok)

Vào tháng 6/2007 tổng thống Nga Vladimir Putin cùng với các thành viên tham dự Hội nghị các giảng viên các môn khoa học xã hội toàn Nga diễn ra ở Matxcơva đã thảo luận về sách giáo khoa lịch sử thế hệ mới sẽ ra sao. Điều gì có thể thay đổi trong việc giảng dạy môn lịch sử? Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Khoa học Nga, ông Andrei Fursenko chia sẻ với tạp chí Ogoniok.

- Thưa ông Andrei Aleksandrovich, chúng ta tập hợp các thầy giáo từ khắp nước Nga tới một cuộc hội thảo to lớn như thế để làm gì?

- Tôi cho rằng những cuộc gặp gỡ như thế là rất bổ ích, vì những cuộc gặp gỡ này cho chúng tôi khả năng giao lưu với các đồng nghiệp, chia sẻ tự do những ý kiến về các vấn đề nóng hổi trong cải cách giáo dục. Hiện nay trong các trường học Nga là một thời điểm quan trọng bậc nhất – chúng ta chuẩn bị thông qua các chuẩn mực đào tạo thế hệ thứ hai. Nói một cách đơn giản, giáo dục đang chuyển biến từ "một thứ đóng kín" thành một mô hình mở nhằm hướng tới nhu cầu xã hội bên ngoài. Thế thì các thầy giáo giảng dạy các môn khoa học xã hội có liên quan gì ở đây ư? Tôi tin tưởng rằng thế kỷ XXI của chúng ta sẽ là thế kỷ phát triển rực rỡ của các công nghệ nhân văn, điều này khác với thế kỷ XX – thế kỷ của vật lý và các khoa học chính xác. Ngày nay các nhà nhân văn đang đóng vai trò nổi bật xác định gương mặt của nước Nga mới. Mà nếu nói một cách hình ảnh thì lịch sử chính là hòn đá nền móng để xây dựng nhà nước trên đó. Lịch sử - đó là công cụ phát triển hệ thống nhà nước

- Chính vì thế mà người ta hay viết lại lịch sử của chúng ta quá …

- Vâng, lịch sử nước Nga – đó là một môn học rất phức tạp. Một thời gian dài môn học này giống như là con tin của nền chính trị nước Nga. Nhưng mặt khác, quốc gia phải chăm lo đến lịch sử của mình. Có thể nhại theo một câu ngạn ngữ để nói rằng, nếu như một quốc gia mà không chăm lo đến lịch sử của mình thì các nước khác sẽ chăm lo đến lịch sử ấy. Và đã có những cố gắng làm điều đó trong thời gian gần đây nhất. Nhưng nước Nga – đó là một đất nước tự nó đã đầy đủ, và nước Nga hoàn toàn có thể và phải tự mình giải quyết với lịch sử phức tạp của mình.

Ở đây hoàn toàn không có nghĩa là lại một lần nữa viết lại lịch sử, im lặng bỏ qua những sự kiện không phù hợp, hay là viết một cuốn sách duy nhất đúng với cách giải thích duy nhất đúng cho các sự kiện lịch sử. Tôi tin tưởng rằng ngày nay không thể áp đặt quan điểm đánh giá lịch sử hiện đại cho bất kỳ ai, trong đó có cả những quan điểm mà chính quyền hiện nay cho là đúng đắn. Không, trước hết chúng ta cần những sự kiện khách quan tối đa. Chúng ta cần phải nhận thức được chính mình, nhận thức được đất nước mà chúng ta đang sống trong đó. Chúng ta có mọi cơ sở để tự hào bởi đất nước của mình, và tôi nghĩ rằng điều rất quan trọng để cho sách giáo khoa phải cung cấp những tri thức khách quan cho cả học sinh lẫn thầy giáo. Và cũng rất quan trọng – để cho những tri thức ấy phải giáo dục công dân của đất nước, mặc dù vẫn để cho họ tự do tư tưởng.

[Nina]

- Vậy thì lịch sử nước Nga mới cần phải giáo dục điều gì?

- Trước hết, lịch sử cần phải cung cấp nền tảng đạo đức. Nếu như con người ta biết và hiểu lịch sử dân tộc mình, thì anh ta sẽ có khả năng tự mình xây dựng nền tảng đạo đức cho cách cư xử của mình.

Thứ hai, lịch sử phải giáo dục sự khoan dung, tha thứ (толерантность). Nước Nga có nhiều thế kỷ kinh nghiệm chung sống hòa bình của những người thuộc các dân tộc và tôn giáo khác nhau. Và kinh nghiệm gần đây của thế kỷ XX phải cho tất cả thấy rõ, sự từ chối những nguyên tắc này có thể dẫn đến những hậu quả khủng khiếp như thế nào.

Và cuối cùng, chúng ta phải dạy cho học sinh phương pháp lịch sử, cách tiếp cận lịch sử (историзм), đưa đến nhận thức sự kiện rằng, thành công cá nhân của anh luôn luôn phụ thuộc vào thành công của đất nước.

[Nina]

- Bộ trưởng nói rằng, Bộ Giáo dục không quan tâm đến việc xuất bản một cuốn sách giáo khoa duy nhất với phương án đúng của lịch sử. Vậy thì làm sao đạt được mục đích để cho bao nhiêu tác giả của các cuốn sách giáo khoa và giáo trình dùng trong trường phổ thông hành động theo hướng cần thiết (hay là hướng nhà nước thì cũng thế)?

Bộ Giáo dục Nga hiện tại đã xiết chặt hơn nữa các yêu cầu đối với sách giáo khoa. Tôi tin tưởng rằng số lượng sách giáo khoa có thể và phải là vài cuốn khác nhau, nhưng chúng phải đáp ứng các tiêu chuẩn chặt chẽ, mà trước hết là tiêu chuẩn khách quan. Hiện nay chúng tôi đang mời các đại diện tốt nhất của nền khoa học lịch sử nước nhà làm công tác thẩm định sách giáo khoa. Những học giả này cần phải cắt bỏ khỏi các tài liệu giảng dạy những sai sót thực tế khủng khiếp, và phải làm cho sách giáo khoa không bị chính trị hóa. Hãy để cho các học sinh tự đánh giá quá khứ của đất nước mình.
-----------
Thế là hết phần ông Bộ trưởng trả lời phỏng vấn. Phần sau là ý kiến các thầy, để tối dịch tiếp nhé. Dịch giả mệt quá rồi