Những "bài học máu" từ công cuộc tư nhân hoá ở Nga

[tieuboingoan]

Những "bài học máu" từ công cuộc tư nhân hoá ở Nga:

Kỳ I: Berezovsky - Trùm tài phiệt muốn tư nhân hoá cả... chính phủ



(Lanhdao.net) - Ngày 21/8 vừa qua, Nga công khai xét xử vắng mặt trùm tài phiệt Boris Berezovsky. Lại một lần nữa dư luận xôn xao không chỉ bởi nhân vật cộm cán này tiếp tục công khai tuyên bố muốn lật đổ Putin mà còn bởi Berezovsky là sản phẩm điển hình của quá trình “Privatizasia” - “tư nhân hóa”: cuộc chuyển giao công sản thành tư sản ở Nga những năm đầu sau khi Liên Xô tan rã.


Tư nhân hóa ở Nga - lò ấp các nhà tài phiệt

Vài nét tiểu sử Boris Berezovsky:

- Sinh: 23/1/1946 tại Mátxcơva

- Năm 1967, tốt nghiệp Đại học Nông lâm. Học tiếp khoa Toán Đại học Tổng hợp Quốc gia Mátxcơva, nhận bằng Tiến sĩ năm 37 tuổi, công tác tại Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô.

- Năm 1989, thành lập Công ty AvtoVaz và trở thành Tổng giám đốc Công ty liên danh Ô tô toàn Nga năm 1994.

- Năm 1995 và 1996: Thành viên Hội đồng Quản trị của các hãng truyền hình ORT và Tập đoàn dầu mỏ Sibneft.

- Năm 1996 - 1998: Giữ chức Phó chủ tịch Hội đồng An ninh quốc gia Nga, Tổng thư ký Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) trước khi bị Boris Yeltsin cách chức vào năm 1999.

- Năm 2000: Đại biểu Đuma Quốc gia Nga, tự thoái nhiệm và đào tẩu khỏi Nga vì bất đồng chính kiến, bị Nga tuyên bố truy nã quốc tế nhưng được Anh cấp quy chế tị nạn chính trị vào năm 2003.

------------------------------

Xuất thân từ một gia đình công nhân gốc Do Thái ở đất nước Xô-viết, lẽ ra Boris Berezovsky sẽ chỉ là một cán bộ khoa học bình thường, nếu không có sự xoay vần ghê gớm của thời cuộc.

Nhưng năm 1989, khi nước Nga ở trong tình cảnh “tranh tối tranh sáng”, Boris Berezovsky đã nhanh chóng trở thành một ông trùm, có trong tay cả “đế chế tài chính riêng” hùng mạnh.

Đây là thời kì nước Nga theo sau Ba Lan tiến hành cải cách nền kinh tế cả ở tầm vi mô và vĩ mô, nhưng đồng loạt và ồ ạt. Các hãng, công ty, cơ quan truyền thông-báo chí, các nguồn tài nguyên và dịch vụ công, bao lâu nay là tài sản quốc gia, bỗng chốc rơi vào tay một nhóm nhân vật có quan hệ mật thiết với Tổng thống Nga Boris Yeltsin, và số này nghiễm nhiên trở thành những đại gia tài phiệt.

Về thực chất, có thể gọi cuộc cải cách doanh nghiệp nhà nước Nga thời bấy giờ là một cuộc "thôn tính", biển thủ tài sản XHCN với giá rẻ, dưới vỏ ngoài tư nhân hóa.

Những năm đầu thập niên 1990, tiền chảy vào túi Berezovsky nhiều và dễ dàng cứ như... tuyết mùa đông xứ Nga.

Nhờ thế lực từ mối quan hệ gần gũi với Tổng thống Yeltsin, Berezovsky phất lên như diều gặp gió, từ buôn bán xe hơi rồi thành lập đại lý độc quyền sản phẩm AutoVAZ. Nhu cầu cao, trong khi sản xuất đình trệ, xe khan hiếm, hiển nhiên lợi nhuận của nhà buôn càng kếch xù. Berezovsky đã mua trọn cổ phần của các xí nghiệp quốc doanh chuyên sản xuất xe hơi.

Nhưng những vòi bạch tuộc Berezovsky cũng không hạn chế chỉ trong ngành ô tô, mà còn vươn tới cả hãng hàng không Aeroflot và nhiều xí nghiệp dầu thô, cũng như hợp tác với Abramovich thành lập tập đoàn Sibneft. Sau đó, một loạt các ngân hàng, cơ quan truyền thông, trong đó có tờ Kommersant, các kênh truyền hình ORT và TV-6 đều nằm trong tay Berezovsky.

Đã có lúc, Berezovsky sửa soạn "xơi" nốt cả kênh "Một" của truyền hình quốc gia Nga.

Phải thừa nhận rằng, Berezovsky là con người có đầu óc làm ăn sắc sảo, biết chớp thời cơ để trở thành chính trị gia có ảnh hưởng lớn trong chính quyền cố Tổng thống Boris Yeltsin.

Cũng chính đây là một trong những nhân vật “góp sức” cho những sai lầm lớn trong di sản chính trị của ông Yeltsin. Nói đầy đủ hơn, Berezovsky đã thu lợi khổng lồ từ những sai lầm của Yeltsin và sau đó cũng chính nhân vật này lại kéo vị Tổng thống này vào những sai lầm mới.

Năm 1996, Yeltsin đã cho bán đấu giá thế chấp, tạo điều kiện cho các triệu phú mua các xí nghiệp và trở thành những nhà tài phiệt.

Sau một đêm, nước Nga thức giấc với hàng loạt các nhà tài phiệt mới. Trong giới phất lên nhờ mua lại các doanh nghiệp quốc doanh với giá bèo, dường như Berezovsky kiếm được nhiều nhất.

Những chiếc vòi bạch tuộc: Không chỉ dừng lại ở làm giàu

Điều này dễ xảy ra bởi một khi đã có quyền lực kinh tế, lực hút tiếp theo sẽ là ham muốn quyền lực chính trị, rồi tiền bạc lại cũng là phương tiện lát con đường lên cao theo bậc thang danh vọng, để sẽ kiếm nhiều tiền hơn nữa.

Ở Nga, vòng xoáy tiền bạc và chính trị đã cuốn vào đó vô khối các đầu sỏ tài chính. Nhưng trong số những nhân vật tài phiệt nuôi tham vọng muốn “tư nhân hóa” cả nền chính trị Nga ở giai đoạn đó, thì Berezovsky nổi bật hơn cả.

Trước năm 1996, thế lực chính trị lẫn thể trạng sức khỏe cá nhân của ông Yeltsin ở vào thời điểm nguy ngập nhất. Kể từ khi Liên Xô sụp đổ, Yeltsin bước vào cuộc bầu cử Tổng thống với tỷ lệ ủng hộ ở mức sụt giảm bởi việc tiến hành cuộc chiến tranh ở Chechnya, gây bất hòa nội bộ vì độc quyền lãnh đạo. Hơn nữa, cuộc cải cách kinh tế không cân xứng và thiếu kiểm tra của ông đã đẩy hàng triệu người dân lao động tới sự nghèo khổ cùng cực.

Giả như Yeltsin thất bại trong cuộc bầu cử lần đó, giới tài phiệt Nga mới nổi lên hẳn sẽ chao đảo. Berezovsky và một số tài phiệt đã dốc tiền ủng hộ cho chiến dịch tranh cử của Yeltsin, sử dụng ngay các cơ quan truyền thông mà Berezovsky thôn tính được để tuyên truyền, giúp cho Yeltsin tái đắc cử năm 1996.

Bù lại, Berezovsky sau đó bước chân được vào nghị trường với một ghế trong Hội đồng An ninh Quốc gia nhờ sự sắp đặt của Yeltsin. Berezovsky lần lượt leo lên làm Tổng thư ký Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS), có lúc là đại biểu của Viện Đuma Quốc gia, tức là Hạ nghị viện Quốc hội Nga.

Trong những năm giao thời của thập niên 1990, việc Berezovsky cấu kết với các quan chức chính phủ và cả thế giới ngầm của các băng đảng xã hội khiến nhiều người tự hỏi rằng, không hiểu nên gọi vị tiến sĩ khoa học này là chính khách hay thương gia, bàn tay tham vọng của tỷ phú giữ chức vụ Phó chủ tịch Hội đồng an ninh quốc gia, cách làm ăn mafia của ông ta liệu sẽ xáo trộn chính trường Nga đến thế nào? Con đường thủ đoạn lát bằng tài lực và quyền lực sẽ đưa nhà tài phiệt này đi tới đâu?

Kim Hồng Thiên
(Còn nữa)

[tieuboingoan]

Những "bài học máu" từ công cuộc tư nhân hoá ở Nga:

Phần II: Tư nhân hóa kiểu Nga và di sản hôm nay



(Lanhdao.net) - Đã có một thời, nhiều nhà quan sát và phân tích trên thế giới muốn tìm hiểu thế giới ngầm trong chính giới Nga và chân dung các thương gia - chính khách Nga. Và Berezovsky là một tiêu điểm. Ông ta có biệt tài sử dụng tiền trục lợi được từ những cuộc tư nhân hóa tài sản nhà nước để quay lại bôi trơn cho chính guồng máy chính quyền đó.


Tư nhân hóa - thực chất và thực tế

Ở Nga, việc thực hiện tư nhân hóa nhằm giúp tăng ngân sách cho chính phủ, huy động vốn cho doanh nghiệp và tạo ra hiệu quả kinh tế cùng động lực làm việc trong quá trình tự hoạch toán kinh doanh. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 5 năm, quá trình tư nhân hóa đã đưa Nga vào thảm kịch. Tài sản quốc gia tan thành tiền chảy vào túi những kẻ đầu cơ trục lợi. Và Berezovsky là một sản phẩm của quá trình ấy.

Có tiền, Berezovsky bắt đầu muốn trở thành ông trùm điện Kremlin, muốn khống chế các đạo luật dân sự, thương mại và chứng khoán. Phần đông những kẻ vơ vét của chung mà trở nên giàu có thường muốn biến luật pháp thành công cụ duy trì vị thế độc quyền tài chính cá nhân để dần tiến tới thế độc tôn về chính trị.

Chính Chubai- cựu Phó thủ tướng Nga - từng nói về giới trọc phú Nga như sau: “Họ toàn ăn cắp, ăn cắp và ăn cắp. Cái gì cũng ăn cắp cả. Song, hãy cứ để cho họ vơ vét. Đến khi trở thành chủ nhân, may chăng họ sẽ biết thế nào là quản lý cho đàng hoàng”. Nhưng có một điều Chubai dường như quên không tính đến, là trong khi có một nhóm “ăn cắp, ăn cắp và ăn cắp” như thế, thì nhân dân và đất nước ra sao?

Dễ nhận thấy ở Nga một thời hình thành hai xu hướng rõ nét. Những nhân vật cộm cán từng có quan hệ thân mật với chính giới đang nắm trong tay những ngành kinh tế dịch vụ chủ chốt của đất nước, song song với đó, những trùm tài phiệt kinh tế lại bắt đầu quay trở lại thao túng chính trị. Bằng chứng là Berezovsky đã chi tiền không tiếc tay để thành lập các đảng, muốn làm “cuộc cách mạng mang màu hoa” để lật đổ Putin.

Nhà tài phiệt trẻ tuổi gốc Do Thái Khodokovski cũng nhờ chính sách cổ phần này mà bỗng chốc thành giầu nhất Nga đã tuyên bố sẽ tranh cử Tổng thống (nhưng giờ thì đang ngồi bóc lịch trong tù). Rồi tỷ phú Abramovich hiện vẫn đang là Thống đốc vùng Chucotka mênh mông - mỏ vàng của nước Nga.

Giờ đây, từ một tỉ phú đầu tiên trong thời kì kinh tế Nga ở giai đoạn bát nháo những năm 1990, Berezovsky đã trở thành tỉ phú nguy hiểm nhất của chính quyền Nga.


Đầu năm 2000, khi Putin lên cầm quyền Tổng thống, khôi phục lại nền dân chủ, vực dậy nền kinh tế và chính trị Nga, cũng là lúc các tỉ phú Nga bị “soi” dưới ánh sáng pháp luật. Không ít kẻ bị truy tố về các hoạt động kinh doanh mờ ám, bất hợp pháp và trốn thuế trong thời gian “tư nhân hóa” những năm 1990.

Đến lúc này, khi quyền lợi bị đe dọa, người bảo trợ là Yeltsin không còn hiện diện trên chính trường, Berezovsky bắt đầu trở mặt chống đối Tổng thống Putin. Sau khi Viện Công tố Nga khởi tố Berezovsky về tội trốn thuế và thâm lạm công quỹ (13 triệu USD) thì Berezovsky chạy sang London xin cư trú chính trị.

7 năm qua sống lưu vong ở London là 7 năm Berezovsky mơ làm đảo chính. Với một người coi tiền là "công cụ chính trị" và "là nghệ thuật tạo ra cái có thể" như Berezovsky, thì việc vạch ra các kế hoạch dành 1,5 tỉ đến 2 tỉ USD để lật đổ Putin là hoàn toàn có thể.

Ngày 2/7, Berezovsky bị cáo buộc phạm ít nhất 5 tội hình sự, trong đó có tội biển thủ 214 triệu rúp (hơn 8 triệu USD) của Hãng Hàng không Nga Aeroflot; âm mưu chiếm chính quyền bằng bạo lực tại Nga; gian lận thương mại và mua bán bất động sản bất hợp pháp.

Mới đây, Tòa án Liên bang Brazil đã tống đạt lệnh bắt Boris Berezovsky, bị nghi đã cấu kết với lãnh đạo Câu lạc bộ bóng đá Corinthians để rửa tiền và lập cả nhóm tội phạm phục vụ cho mục đích này.

Những con số biết nói:

+ Kiểm tra quá trình cổ phần Công ty dầu khí Orenburg đã mang lại cho ngân sách Nga 654 triệu đô la Mỹ

+ Từ 1993-2003 nhà nước Nga thu được 10 tỷ đô la Mỹ từ tư nhân hóa 145 nghìn doanh nghiệp, trong khi giá trị vốn hóa chỉ 1 doanh nghiệp lớn - Gazprom (năm 1996) là 275 tỷ đô la Mỹ.

Cũng trong những ngày này, ở một cuộc trả lời phỏng vấn báo chí, Berezovsky đã lên tiếng phiền trách, thậm chí dọa kiện ra tòa, vì những cộng sự của Tổng thống Ukraina đã lờ đi không “cộng số” những khoản tiền mà Quỹ của nhà tài phiệt Nga chạy trốn này đã qua nhiều kênh rót vào Kiev cho “cách mạng Cam”.

Berezovsky cũng không ít lần rêu rao ông ta đã tài trợ cho các tổ chức đối lập trong nước Nga, chẳng hạn như gần đây là đảng “Một nước Nga khác”.

Một tuyên bố giật gân nữa của Berezovsky, là về nhân vật kế nhiệm Putin ở nước Nga. Ngày 14/7, phát biểu trên truyền hình, Berezovsky đã phô trương những ảnh hưởng nào đó của ông với nền chính trị tương lai của Nga như sau: theo nguồn tin mật của Berezovsky từ Kremlin, thì sau khi Putin rời đi, chức vụ Tổng thống Nga sẽ về tay Thủ tướng đương nhiệm Mikhail Fradkov!

Thậm chí nhà tài phiệt còn nói chắc như đinh đóng cột về những chuyện “động trời” sẽ đến ở nước Nga mai sau: ”Ngay sau bầu cử Tổng thống, sẽ có sự thay đổi Hiến pháp từng phần, nhất là ở những điều khoản quy định về thời hạn nhiệm kỳ Tổng thống. Sẽ là hai nhiệm kỳ 7 năm. Còn Fradkov làm Tổng thống Nga sau từ một năm đến năm rưỡi thì sẽ từ chức, để Putin trở lại thêm 14 năm nữa”…

Rõ ràng, ở đây Berezovsky đã không còn chỉ đơn thuần chỉ là một đại gia lắm tiền nhiều của, mà đã là một tài phiệt chính trị gia, vung tiền cho những tham vọng quyền lực vô biên, không hạn chế ở phạm vi một quốc gia.

Những day dứt từ "tư nhân hóa kiểu Nga"

Mặc dù, dưới sự nghiêm khắc của Putin, lần lượt những tài phiệt có âm mưu chống đối và lật đổ chính quyền đã bị bắt hoặc bị xét xử, nhưng những nguy cơ tư nhân hóa chính trị ở nước Nga vẫn chưa thực sự chấm dứt.

Đến nay, kinh tế Nga đã hồi phục mạnh mẽ hơn hẳn so với tình trạng hỗn loạn sau “tư nhân hóa” ồ ạt, chính trị cũng vượt qua thời kì vô chính phủ để đi vào bình ổn. Trong nền kinh tế thị trường nói chung, tư nhân hóa là con đường khó tránh khỏi, nhưng vấn đề là tư nhân hóa được tiến hành như thế nào. Tư nhân hóa, nếu không đúng cách sẽ mở đường cho tham nhũng chiếm đoạt tập trung tài sản công vào tay một nhúm người có mưu đồ và lộng hành chính trị, còn phần lớn người lao động vẫn “trắng tay”, mà “tư nhân hóa” kiểu Nga là một bài học quý giá.

Các công ty, nhà máy, xí nghiệp, công trình… chẳng những là tài sản chung mà còn là thành tựu của công cuộc xây dựng CNXH và niềm tự hào của toàn dân. Nếu được tư nhân hóa một cách minh bạch, công bằng và hợp lý, nếu tài sản quốc gia được gia tăng và tất cả những người lao động đều có cơ hội trở thành chủ nhân - đó hẳn là điều mỗi người dân hằng mong muốn.

Kim Hồng Thiên