Kiến trúc - Những người mê nhà cổ

[nguyenthuhanh82]

Mỗi một ngôi nhà cổ có một nét hấp dẫn khác nhau. Giới hoạ sĩ, kiến trúc nhận thấy những ngôi nhà ấy thể hiện được lối sống, quan điểm của chủ nhân, văn hoá vùng miền, còn giới doanh nhân thì tìm đến những công trình cổ để phục vụ cho mục đích kinh doanh.

Họa sĩ Hoài Hương nhận rằng mình là người mê kiến trúc cổ Việt Nam. Từ hơn 4 năm về trước, anh và một số người bạn chủ trương tái tạo hình ảnh một làng Việt cổ trên một mảnh đất ở quận 2, TP HCM. Ban đầu, đó là ý tưởng làm một khu nhà sáng tác cho các họa sĩ. Không gian được tái hiện phải có nét kiến trúc cổ Việt Nam nhưng mang hơi thở của đời sống hiện đại. Những ngôi nhà cổ được mang về, dựng lên kết hợp với vườn cây, bình, lọ, tượng... nhanh chóng hình thành hình dáng ra một ngôi làng Việt Nam. Có nhiều người bảo là nó giống như khu bảo tàng nhà cổ.

"Coi nó như bảo tàng là sự nhầm lẫn", họa sĩ Hoài Hương nói. Thật ra cái mà các họa sĩ muốn dựng lên là một không gian sống, sáng tác mang đậm nét kiến trúc cổ Việt Nam với những công năng của đời sống hiện đại.

Theo họa sĩ Hoài Hương, nhà cổ miền Bắc đa phần thấp, tường dày, đường nét còn thô. Những cây cột chỉ dài chừng 2,2 đến 2,4 mét. Nhà rường xứ Huế thì kích cỡ cột nhỏ hơn, thanh tao hơn, chạm trổ tinh xảo hơn. Nhà cổ miền Nam thì thường là có cột gỗ vuông, chạm trổ ở gian giữa. Ngoài ra còn nhà sàn của các dân tộc theo kiểu dân tộc của đồng bào Tây Nguyên…

Mỗi ngôi nhà ở một vùng đất đều mang trong mình nó đặc điểm về khí hậu, thời tiết, đặc điểm sinh hoạt, lối sống, quan điểm và tất nhiên, cả hoàn cảnh kinh tế của chủ nhà nữa.

Không phải ngôi nhà nào mang về cũng dùng ngay được. Họa sĩ Hoài Hương cho biết, thông thường với ngôi nhà tốt nhất, anh cũng phải phục chế 50%. Có một nhóm thợ ở Huế được thuê để làm việc này. Đến nay, mục đích tái tạo một ngôi với đầy đủ không gian sống và làm việc đang dần trở thành hiện thực.

Năm ngoái, nữ họa sĩ Kim Nguyễn, Việt kiều ở Pháp hay tin có chủ một ngôi nhà cổ khoảng 100 năm tuổi ở Tri Thủy, huyện Ninh Hải, Ninh Thuận muốn bán 40 triệu đồng. Được tin, bà khởi hành ngay trong đêm. Mục đích mua nhà của bà là đưa đến khu nghỉ mát mà bà định xây. Số là, có mảnh đất khá lớn ở vùng biển Ninh Hòa, nơi bà định tổ chức một khu nghỉ mát với phong cách thuần túy Việt Nam. Dù chưa hình thành nhưng tại đây cũng đã có gần chục căn nhà rường, nhà cổ được góp nhặt từ khắp các nơi trong nước.

Ngôi nhà có mái ngói âm dương rêu phong, vênh vẹo, có khoảng được chắp vá. Cửa nẻo còn nguyên, dù chỉ mới hở mộng; các ngàm ở vì kèo, cột... đều chốt bằng con sẻ, không một cây đinh đóng; các trám lộng hoa văn, vách ván vẫn còn đến 90%. Nhìn ngôi nhà, bà Kim không chần chừ ngã giá, đặt cọc ngay. Ba ngày sau, bà quay lại nhờ thợ ở địa phương dỡ nhà chở về Ninh Hòa, quê ngoại của bà.

Nữ chủ nhân resort Sea Horse ở Mũi Né, PhanThiết cũng đã dùng nhà cổ ứng dụng ngay vào khu du lịch của mình. Trên đường vào Mũi Né, đi qua hàng chục resort với đủ hình, đủ kiểu kiến trúc, người ta sẽ thấy Sea Horse có nét lạ với hai căn nhà cổ ở phía trước. Một trong hai căn được dùng làm phòng tiếp tân với nguyên bản gần như nhà cũ. Nhờ người mách mối, bà đã tìm hai căn nhà này ở quê ngoại của bà là vùng Lại Yên, cách Phan Thiết mấy chục cây số.

Họa sĩ Hoài Hương cho rằng vấn đề không phải là sựu tập, đưa những ngôi nhà cổ về trưng bày một cách máy móc mà phải thổi vào đó hơi thở của đời sống hiện đại, tổ chức lại không gian, đưa vào đó công năng thích hợp với người dùng. Bản thân họa sĩ từng thiết kế những ngôi nhà theo "lối Tây" với bàn ghế kiểu Louis, chỉ này chóp nọ nhưng theo thời gian mới "vỡ” dần ra là kiến trúc Việt cổ rất hay. Họa sĩ đã ứng dụng điều này vào nhiều công trình nhà ở, nhà hàng, cửa hàng, các resort. Từ những căn nhà, mái nhà đến những món đồ nhỏ như cái giường, bàn, ghế, tủ đều có thể ứng dụng đường nét cổ và được khách hàng chấp nhận. Đời sống khá lên, con người sau thời gian lo được chỗ đáp ứng nhu cầu ở sẽ tiến đển chỗ tìm cách ở như thế nào cho tiện nghi và xa hơn là vừa tiện nghi vừa đẹp và xa hơn nữa là độc đáo.

Chủ nhân của resort Sea Horse tâm sự, nhiều căn nhà cổ do không được sửa chữa, nâng cấp nên ở quê có nhiều nơi có những ngôi nhà xuống cấp, đang bị thay thế dần. Nếu được gom lại, dùng cho đúng mục đích, đặt đúng chỗ thì nhà cổ vẫn có giá trị. Hiện nay, bà vẫn đang đặt mua những căn nhà rường cũ, tận dụng để dùng được cái nào hay cái nấy. Một số bungalow trong resort của bà có những cây cột lấy từ trong các nhà rường cũ và du khách rất thích khi biết điều này.

Bản thân họa sĩ Hoài Hương đang sống trong ngôi nhà có nhiều chi tiết cổ tự anh thiết kế. Họa sĩ khẳng định, giá trị của nét kiến trúc cổ trước hết là ở tính thẩm mỹ vì bản thân nó rất đẹp, càng theo đuổi anh càng thấy đam mê.

[nguyenthuhanh82]

Các cuộc khai quật khảo cổ học ở Hoàng Thành Thăng Long: Chưa đủ cơ sở để đánh giá về giá trị kiến trúc

Kể từ khi phế tích Hoàng thành được phát lộ đến nay đã có nhiều hội thảo bàn về giá trị của nó và phương cách bảo tồn. Mới đây nhất là hội thảo khoa học "Xác định giá trị kiến trúc, xây dựng của khu di tích Hoàng thành Thăng Long tại 18 Hoàng Diệu". Tiến sĩ-kiến trúc sư Nguyễn Đình Toàn - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết những ý kiến của mình về việc xác định giá trị kiến trúc của di tích này.

Tôi chỉ được tiếp xúc các tài liệu thông qua một số tham luận và cũng đã được xem xét tại thực địa, nhưng phải thành thực mà nói, với những gì tìm được tại di tích, có thể thấy rõ chúng ta vẫn còn thiếu các cơ sở để có thể hình dung một công trình kiến trúc thời Lý, Trần, Lê... xây dựng ở 18 Hoàng Diệu (Hà Nội) ra sao.


Những phế tích đã phát lộ là những tư liệu quý bổ sung cho những tư liệu về lịch sử kiến trúc đã có, để có thể tiếp tục nghiên cứu kiểm chứng tính logic của tiến trình phát triển kiến trúc cổ Việt Nam.


Tuy nhiên, để đánh giá một cách khoa học về phế tích này cần phải có điều kiện tiếp xúc với hồ sơ gốc, với hiện vật cụ thể và đọc nhật ký quá trình khai quật khảo cổ.


* Nhưng các thông tin công bố đã cho thấy ở phế tích Hoàng thành có những dấu tích đáng kể để được coi là di sản...


- Cần phải cẩn trọng khi tập hợp những tư liệu liên quan để được coi là di sản, trong khi đến nay chúng tôi vẫn chưa được đọc hồ sơ khoa học về nó. Để lập được hồ sơ khoa học ở phế tích Hoàng thành, điều quan trọng đầu tiên là phải tìm ở những hiện vật được khai quật dấu tích hệ thống kết cấu bộ vì của kiến trúc Lý, Trần, chứ không chỉ căn cứ vào những hoa văn ở bệ chân tảng và một số chi tiết mỹ thuật khác.


Hiện nay, chúng ta không có tư liệu kiến trúc thời Lý, Trần trên toàn quốc và có chăng chỉ có một chút dấu ấn ở kiến trúc chùa Dạm tại Bắc Ninh. Những gì chúng ta đang có là quá ít ỏi.


Theo tôi, để xác định kiến trúc Hoàng thành cần phải có một tiêu chí (về tính tiêu biểu, tính niên đại, tính duy nhất…) nếu không, sẽ có ý kiến mỗi người một phách và không biết bao giờ mới có tiếng nói chung. Còn sau khi xác định tiêu chí, cần phải có sự đối chiếu, so sánh các chi tiết kiến trúc, mỹ thuật giữa các di vật tìm được ở Hoàng thành Hà Nội và các nơi khác mà được coi là cùng niên đại. Đồng thời, có thể đối chiếu cả với kiến trúc các vùng lân cận - nơi mà kiến trúc ở Hoàng thành không nằm ngoài tầm ảnh hưởng.


* Được biết, tại Ban Quản lý khu khai quật 18 Hoàng Diệu có treo bản vẽ công trình kiến trúc đình Đình Bảng (Bắc Ninh), có gắn một số hoa văn đã khai quật tại Hoàng thành để minh chứng...


- Tôi xin nói ngay, công trình kiến trúc đình Đình Bảng đã đi vào giáo khoa của bộ môn lịch sử kiến trúc Việt Nam, trong giới kiến trúc không ai không biết. Trong một lần tới Hoàng thành, tôi được xem hình vẽ kiến trúc đình Đình Bảng đã lược bớt mái, đầu đao rồi gắn thay vào đó những hiện vật tìm thấy ở Hoàng thành. Khi chúng tôi hỏi, những người có trách nhiệm ở đây cho biết đó là "mô hình giả định kiến trúc thời Lý-Trần". Làm như vậy là sai, là không có cơ sở.


* Chả lẽ, giới kiến trúc không biết rằng kiến trúc đình Đình Bảng mang tính "dân gian", còn kiến trúc ở Hoàng thành mang tính "cung đình"?


- Kiến trúc đình Đình Bảng được xây dựng thời hậu Lê, rất xa nhau về niên đại, thời gian của kiến trúc Lý - Trần. Nhiều kiến trúc sư cũng rất ngạc nhiên vì việc làm này. Nếu bản vẽ đó được đông đảo công chúng biết đến, đặc biệt là những vị có thẩm quyền quyết định về tương lai di tích này thì thật nguy hiểm khi tạo dựng trong xã hội những nhận thức sai lầm lâu dài.


* Theo ông, nên khai thác di tích này sao cho hiệu quả?


- Có lẽ chúng ta nên áp dụng mô hình trưng bày của bảo tàng ở nhiều nước đã làm (như Pháp, Trung Quốc...). Theo phương thức đó, tại Hoàng thành, cần lưu giữ ở hiện trường những di tích kiến trúc đã được khẳng định, còn các hiện vật khảo cổ tìm được ở hiện trường có thể bày trong bảo tàng xây dựng ngay tại 18 Hoàng Diệu.


Chúng ta không nên hình dung một công trình bảo tàng là phải có bốn bức tường có cửa sổ, có tường, có mái, mà phải là một công trình kiến trúc mở.


Hiện tại, nên mở cửa di tích Hoàng thành cho nhân dân tham quan thường xuyên chứ không nên chỉ dành riêng cho một số nhà khoa học tiếp xúc. Tôi tin công chúng sẽ có nhiều ý kiến tốt để chúng ta xây dựng được giải pháp thích hợp trình lên cơ quan có thẩm quyền để quyết định chính xác về tương lai di tích.


* Vừa qua, chủ yếu việc khảo sát, khai quật Hoàng thành được nhà nước giao cho Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, nhưng dường như hiệu quả chưa thuyết phục được dư luận nói chung và giới khoa học nói riêng về giá trị kiến trúc của phế tích Hoàng thành. Liệu tương lai, "nhạc trưởng" của vấn đề này sẽ do ai "cầm đũa"?


- Đến nay, giới kiến trúc chưa có cơ sở để đánh giá về giá trị những dấu tích kiến trúc đã khai quật ở Hoàng thành, bởi lẽ chỉ đánh giá chung chung thông qua một số hiện vật của phế tích thì không đủ khẳng định giá trị di sản kiến trúc. Dù đã và sẽ có nhiều phương án để bảo tồn di tích này thì theo tôi, cần phải xây dựng một hồ sơ khoa học rất tỉ mỉ về di tích đã được khai quật, trong đó ngôn ngữ bản vẽ với kích thước đầy đủ phải đóng vai trò quan trọng. Nếu chỉ viết mô tả không thôi sẽ không mang tính thuyết phục...


- Xin cảm ơn ông.

* Thông tin kết quả khai quật mới chỉ là phán đoán


KTS Nguyễn Trực Luyện: Một hồ sơ, ngoài phần mô tả bằng chữ viết (trong đó ghi nhận rõ các hiện vật được phát hiện nằm tại vị trí nào, mối quan hệ giữa nó và chung quanh ra sao), cần phải có những hình vẽ, bản đồ có tính thuyết phục. Những kết quả bảo tồn vừa qua tại Hoàng thành mới chỉ bị động theo kế hoạch. Các vấn đề liên quan tới việc bảo tồn di tích vừa qua được bàn thảo chỉ mang tính định hướng, nhưng không thể gọi là phương án được vì chỉ mới đạt về mặt khảo cổ học mà thôi. Còn vấn đề kiến trúc tại khu vực này lại chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo.


PGS-TS Tôn Đại: Yếu tố chính xác là yêu cầu cao nhất của một hồ sơ, gồm các chứng cứ ảnh, văn bản, biên bản, những đánh giá của giới khảo cổ học, kiến trúc mỹ thuật và những ngành khoa học khác như thủy lợi, giao thông; ý kiến của chuyên gia và ý kiến chủ quan của các tiểu ban - nhưng chỉ mang tính tham khảo, tính niên đại đã qua thí nghiệm khoa học. Những thông tin kết quả khai quật ở Hoàng thành vừa qua mới chỉ là phán đoán. Hiện Chính phủ đã có ý kiến cho phép mở rộng việc khai quật ở khu vực này với mục tiêu cuối: Vẽ được bản đồ kinh thành Thăng Long. Nhưng trong thực tế, kinh thành Thăng Long đã trải qua nhiều giai đoạn, vậy ta cần xác định rõ bản đồ này nên được vẽ vào giai đoạn nào. Ta cũng không nên nói Hoàng thành là cái gì vì chưa có đủ tư liệu để xác định rõ...


* Tiêu chí xác định di sản văn hóa


Theo Công ước của UNESCO năm 1972 thì một di tích, quần thể các công trình hoặc một di chỉ trước hết phải được coi là có giá trị nổi bật toàn cầu, đáp ứng một hoặc vài tiêu chí dưới đây: 1 - Là một kiệt tác về tài năng sáng tạo của con người; hoặc 2- Thể hiện sự giao lưu quan trọng giữa các giá trị của nhân loại trong một khoảng thời gian hoặc trong một phạm vi một vùng văn hóa của thế giới về các bước phát triển trong kiến trúc hoặc công nghệ, nghệ thuật tạo hình, quy hoạch đô thị hoặc thiết kế cảnh quan; hoặc 3- Là một bằng chứng độc đáo hoặc ít nhất cũng là một bằng chứng ngoại hạng về một truyền thống văn hóa hoặc một nền văn minh đang tồn tại hoặc đã biến mất; hoặc 4- Là một thí dụ nổi bật về một kiểu nhà hoặc một quần thể kiến trúc, hoặc công nghệ, hoặc một cảnh quan minh hoạ cho một hay nhiều giai đoạn có ý nghĩa trong lịch sử nhân loại; hoặc 5 -Là một thí dụ nổi bật về một kiểu định cư truyền thống của con người hoặc một phương pháp sử dụng đất truyền thống, đại diện cho một nền văn hóa (hoặc các nền văn hóa), nhất là khi nó trở nên dễ bị tổn thương dưới tác động của những biến động không thể đảo ngược được; hoặc 6- Gắn bó trực tiếp hoặc cụ thể với những sự kiện hoặc truyền thống sinh hoạt với các ý tưởng hoặc các tín ngưỡng, các tác phẩm văn hóa nghệ thuật có ý nghĩa nổi bật toàn cầu.





Theo Lao động