Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn thăm và làm việc tại Ucraina

[thanhnam]

Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn
Phó Chủ tịch Viện khoa học và công nghệ Việt Nam trả lời phỏng vấn báo Tuần tin Quê hương

Tù ngày mùng 6 đến 10-10-2004, đoàn đại biểu Viện khoa học và công nghệ Việt Nam do Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Nguyễn Khoa Sơn, Phó Chủ tịch Viện dẫn đầu sang thăm Ucraina và làm việc với Viện hàn lâm khoa học Ucraina. Tham gia thành phần đoàn có: Giáo sư Tiến sĩ khoa học Nguyễn ái Việt - Viện trưởng Viện vật lý và điện tử; Tiến sĩ Lê Hữu Diện - Giám đốc điều hành Trung tâm hợp tác chuyển giao công nghệ Việt Nam - Ucraina; Tiến sĩ Hoàng Viết Giao - Trợ lý Giám đốc Trung tâm hợp tác chuyển giao công nghệ Việt Nam - Ucraina; ông Chu Văn Chung - Đại diện Tổng công ty NEWTATCO tại Ucraina. Sau chương trình làm việc tại Kiev, đoàn đã dành thời gian về thăm Kharkov. Tại Trường đại học tổng hợp Kharkov mang tên Karazin, chiều 8-10, Hội đồng khoa học nhà trường đã trao Bằng "Tiến sĩ danh dự" cho Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn.
Được biết, Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn là người Việt Nam đầu tiên được Trường đại học Tổng hợp Kharkov trao tặng danh hiệu cao quý này.
Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn và đoàn đại biểu Viện khoa học, công nghệ Việt Nam đã ghé thăm Tập đoàn Technocom và Hội người Việt Nam tỉnh Kharkov. Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn đã có cuộc phỏng vấn dành riêng cho báo TTQH.

- Xin Giáo sư vui lòng cho biết, mục đích chính của chuyến thăm Ucraina lần này và một vài kết quả đạt được!


- Việt Nam và Ucraina những năm gần đây không ngừng tăng cường hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực khoa học, kỹ thuật. Chuyến thăm Ucraina lần này của đoàn chúng tôi nhằm mục đích cụ thể hóa các dự án hợp tác đã được phác thảo và ký kết văn bản ghi nhớ trong chuyến thăm Việt Nam của Viện sĩ Platon - Viện trưởng Viện hàn lâm khoa học Ucraina và chuyến thăm Ucraina của Viện chúng tôi năm ngoái. Như vậy là, từ các vấn đề nguyên tắc chuyển sang những thỏa thuận cụ thể, chúng tôi đã ký thỏa thuận gồm 12 điểm hợp tác trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Trong chuyến thăm lần này chúng tôi cũng đã đạt được thỏa thuận về việc thành lập Trung tâm chuyển giao công nghệ Ucraina cho Việt Nam tại Kiev. Đầu năm nay, Giáo sư Đặng Vũ Minh - Chủ tịch Viện khoa học và công nghệ Việt Nam đã ký quyết định thành lập Trung tâm này tại Hà Nội. Như vậy, từ nay sẽ có hai Trung tâm hoạt động tại hai đầu, đều nhằm mục đích phục vụ cho việc hợp tác về công nghệ giữa hai nước.
Cũng nhân chuyến thăm lần này, tôi trở về Kharkov, nơi tôi đã từng học tập và nghiên cứu tại đây, để nhận Bằng "Tiến sĩ danh dự" của Trường đại học Tổng hợp Kharkov mang tên Karazin - người sáng lập ra Trường cách đây gần 200 năm (1805).

- Thưa Giáo sư, việc hợp tác về công nghệ là một vấn đề nhạy cảm, vậy Giáo sư có thể cho biết thêm, tại sao Ucraina lại "dễ dàng" chuyển giao công nghệ cho ta vậy?

- Đúng, việc hợp tác về công nghệ là một vấn đề nhạy cảm, nhưng mặt khác, đây cũng chính là sự nâng cao hợp tác kinh tế trên cơ sở hai bên cùng có lợi. Đương nhiên, phía bạn chuyển giao công nghệ không phải với giá bằng 0 và Việt Nam sau khi tiếp nhận công nghệ này phải sản xuất ra hàng hóa và đem lại lợi ích cho nước nhà. Như vậy, tôi xin nhấn mạnh, cả hai bên đều có lợi.
Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường thì công nghệ cũng là hàng hóa và thị trường công nghệ đã được mở ra. Cả Việt Nam và Ucraina đều rất quan tâm đến thị trường này. Chúng ta được biết là Ucraina sở hữu nhiều công nghệ tiên tiến bậc nhất trên thế giới. Viện khoa học và công nghệ Việt Nam có nhiệm vụ là cầu nối giữa các nhà khoa học Ucraina và các nhà sản xuất Việt Nam. Để công nghệ tiến tiến của Ucraina ứng dụng tại Việt Nam thì chúng ta phải có các đơn vị tiếp nhận. Những đơn vị đó sản xuất ra hàng hóa, tiêu thụ được sản phẩm thì mới có tiền trả cho người nắm giữ bản quyền công nghệ đó.


- Xin Giáo sư kể một vài thế mạnh công nghệ của Ucraina mà Việt Nam muốn hợp tác!
- Từ thời còn là nước cộng hòa trong Liên bang Xô viết cũ thì Ucraina luôn là nòng cốt của nền khoa học toàn Liên bang. Ngày nay, các nhà khoa học Ucraina vẫn phát huy tốt tiềm năng đó và kiến tạo ra nhiều công nghệ tiên tiến, điển hình là trong các lĩnh vực: điện tử, sinh học, vật liệu và vũ trụ. Một số công nghệ tiên tiến của Ucraina được ứng dụng trong công nghiệp quốc phòng, trước đây không mở cửa nhưng ngày nay đã mở cửa vì kinh tế thế giới đang có xu thế toàn cầu hóa. Ngoài ra, phía bạn cũng dành cho Việt Nam những tình cảm và sự ưu ái đặc biệt. Việt Nam rất quan tâm đến công nghệ hàn của Ucraina mà Viện sĩ Platon là cha đẻ của công nghệ này. Có thể nói, công nghệ hàn của Ucraina hiện đang dẫn đầu thế giới. Công nghệ này cho phép hàn trong mọi điều kiện: trên bờ, dưới nước, trong vũ trụ v.v.. Việt Nam cũng rất quan tâm đến công nghệ điện tử quốc phòng của Ucraina và công nghệ liên quan đến sinh học, tức là công nghệ sản xuất ra các vắc-sin phòng bệnh. Tôi tin tưởng rằng, việc tăng cường hợp tác về khoa học, công nghệ sẽ đem lại nhiều lợi ích cho hai nước và củng cố tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

- Với tư cách là Phó Chủ tịch Viện khoa học và công nghệ Việt Nam, xin Giáo sư đánh giá đôi nét về sự phát triển của khoa học Việt Nam hiện nay. Có một số ý kiến cho rằng, ở Việt Nam điều kiện và môi trường làm việc của các nhà khoa học không được tốt nên nhiều người giỏi đã ra nước ngoài làm việc và nhiều học sinh chúng ta đạt giải cao tại các kỳ thi Quốc tế nhưng sau này đã không phát huy được khả năng như mong muốn. Vậy, ý kiến của Giáo sư về vấn đề này như thế nào?


- ý kiến trên đây vừa có khía cạnh đúng mà cũng có khía cạnh chưa đúng. Đúng là hiện nay, tình hình kinh tế nước nhà vẫn còn nhiều khó khăn nên kinh phí cho sự phát triển khoa học kỹ thuật còn eo hẹp; phương tiện, thiết bị cho nghiên cứu còn thiếu thốn; đồng lương cho người làm khoa học chưa cao và môi trường để đưa sản phẩm trí tuệ vào sản xuất chưa thật thuận lợi. Tuy nhiên, phải khẳng định rằng, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến sự phát triển của nền khoa học nước nhà và tìm mọi cách tạo điều kiện hỗ trợ cho khoa học. Chúng tôi - những người làm việc ở Viện khoa học và công nghệ Việt Nam cảm nhận điều này rõ nhất. Cụ thể, Nghị quyết Trung ương 2, khóa 8 đã đề ra mục tiêu là ưu tiên phát triển khoa học và công nghệ. 5 năm gần đây, kinh phí nhà nước đầu tư cho khoa học ngày càng tăng, mỗi năm tăng gấp rưỡi. Năm ngoái kinh phí nhà nước dành cho khoa học đạt 15 triệu USD - một con số không phải là nhỏ, và lần đầu tiên đạt mức 2% ngân sách nhà nước.
Viện khoa học và công nghệ Việt Nam là đơn vị làm khoa học lớn nhất, gồm 20 viên nghiên cứu từ lý thuyết, phát triển công nghệ đến triển khai ứng dụng vào sản xuất. Chúng tôi hiện có gần 3.000 người làm việc, theo biên chế và hợp đồng. Cánh cửa của Viện luôn rộng mở chào đón sức sống mới - các tài năng trẻ của đất nước. Nhà nước ta ngày càng tạo nhiều điều kiện tốt hơn cho những người làm khoa học, từ đồng lương đến môi trường nghiên cứu để thu hút tài năng. Cụ thể, hàng năm nhà nước cấp kinh phí từ 3,5 đến 4 tỷ đồng cho các chuyến công tác nước ngoài của các nàh khoa học. Mỗi năm, chúng tôi cử trên 700 người đi nước ngoài công tác, giảng dạy, tham dự hội thảo khoa học Quốc tế, đi học ngắn hạn và dài hạn, làm nghiên cứu sinh, thực tập sinh... Tôi tin rằng, một ngày không xa nữa, nhiều tài năng Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài cũng sẽ về nước làm việc và ngày càng có nhiều tài tăng trẻ kế tiếp sự nghiệp của chúng tôi.

- Thưa Giáo sư, thời gian gần đây, một số nhà khoa học danh tiếng Việt kiều đã về nước làm việc, vậy họ đã có những cống hiến cụ thể nào cho Tổ quốc?


- Chúng tôi rất hoan nghênh các nhà khoa học là Việt kiều về nước làm việc và phục vụ Tổ quốc. Họ đã hợp tác rất tốt với Viện chúng tôi và có những cống hiến đáng kể, như đã mở các lớp giảng dạy, tổ chức các cuộc hội thảo khoa học Quốc tế và mang về Việt Nam nhiều thiết bị phục vụ nghiên cứu quý hiếm. Qua báo TTQH và các anh chị em cộng đồng Việt Nam tại đây, chúng tôi kêu gọi các nhà khoa học Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài đóng góp nhiều hơn nữa cho công cuộc xây dựng đất nước, nếu về Việt Nam làm việc thì càng tốt và đất nước luôn giang tay rộng mở chào đón họ.

- Xin Giáo sư kể một vài thành tựu khoa học nổi bật của Việt Nam những năm gần đây!

- Với đội ngũ khoa học hùng hậu, Viện khoa học và công nghệ chúng tôi cũng như ngành khoa học Việt Nam nói chung, những năm gần đây đã có những đóng góp đáng kể cho đất nước. Tôi xin đơn cử một số thành tựu nổi bật sau đây:
* Thứ nhất, tôi muốn nhắc đến thành tựu nghiên cứu về sự sống. Chúng ta đã sớm ứng dụng công nghệ gien vào việc ngăn chặn một số bệnh dịch, trong đó nổi bật là việc xác định được gien vi rút gây ra bệnh cúm gà. Như các bạn đã biết, Việt Nam là nước đầu tiên ngăn chặn được bệnh dịch này. Các nhà sinh học Việt Nam cũng dựa trên những nghiên cứu về gien để tạo ra giống lúa mới, có khả năng chịu hạn và rét rất tốt. Đây là những thành tựu có ý nghĩa rất quan trọng đối với nền kinh tế nước nhà.
* Thứ hai, về công nghệ thông tin, chúng ta cũng tiếp nhận rất nhanh với thế giới, như công nghệ mạng và công nghệ nhận dạng tiếng Việt. Viện công nghệ thông tin đã chế ra phần mềm nhận dạng văn bản bằng tiếng Việt rất hiệu quả và hiện bán rất chạy tại thị trường trong nước. Việt Nam còn là một nước xuất khẩu phần mềm trong khu vực và đem lại nguồn thu nhập ngoại tệ cho đất nước.
* Thứ ba, Việt Nam cũng rất thành công trong công nghệ vật liệu. Xin đơn cử đó là việc chúng ta đã chế tạo được kính nhìn đêm. Đây là một thiết bị rất quan trọng dành cho quốc phòng mà chúng ta tự chế được mà không phải mua bản quyền của nước ngoài.
* Thứ tư, dựa trên nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú của đất nước, chúng ta đã chế ra những vị thuốc độc đáo, chữa bệnh rất hiệu quả. Viện khoa học và công nghệ Việt Nam đã chế ra những bài thuốc chữa những căn bệnh nan y như ung thư và gần đây là thuốc cai nghiện. Có thể nói rằng đây là thành tựu rất lớn của khoa học Việt Nam vì để chế biến thành những con nhộng còn đủ hoạt tính chữa bệnh từ nguồn nguyên liệu tự nhiên (lá, rễ, thân cây...) là cả một công nghệ rất phức tạp. Thuốc chữa cai nghiện của Việt Nam rất hiệu quả, người nghiện dùng xong không chỉ cắt cơn nghiện mà sau này sợ luôn ma tuý và bỏ hẳn, không tái nghiện. Tổng thư ký Liên hợp quốc Kofi Anan rất quan tâm đến bài thuốc này của Việt Nam và hứa sẽ viện trợ cho Việt Nam để nghiên cứu và tổ chức sản xuất hàng loạt. Tuy nhiên, tôi cũng nhấn mạnh rằng, rất nhiều nơi quan tâm đến sáng chế này của chúng ta, kể cả về mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực (không loại trừ có những thế lực muốn tiêu diệt bài thuốc này). Vì vậy, hiện nay bài thuốc vẫn đang được tiến hành thử nghiệm trong điều kiện bí mật, dù có nhiều người nước ngoài tình nguyện xin được đến Việt Nam để được chữa trị thử nghiệm trên cơ thể họ.
Trên đây tôi chỉ nêu những thành tựu điển hình, thực tế các nhà khoa học Việt Nam còn có nhiều đóng góp khác cho sự phát triển của đất nước mà tôi không thể kể hết được.
- Giáo sư là người Việt Nam đầu tiên được nhận danh hiệu "Tiến sĩ danh dự" của Trường đại học Tổng hợp Kharkov mang tên Karazin. Vậy, xin Giáo sư phát biểu một vài cảm nghĩ của mình!
- Đây là vinh dự rất lớn đối với cá nhân tôi và cũng là một vinh dự đối với khoa học Việt Nam. Thực ra, tôi cũng khá bất ngờ về phần thưởng cao quý này, bởi vì như tôi được biết, Bằng "Tiến sĩ danh dự" của Trường đại học Tổng hợp Kharkov đã được tặng cho những người nổi tiếng như đại văn hào Lev Tolstoi, Ivan Franko... Tại buổi lễ trao Bằng, Hội đồng khoa học nhà trường cũng đã nhắc lại thành tích học tập của tôi khi còn là sinh viên khoa Toán Cơ của trường từ năm 1967 đến 1972, (đạt toàn điểm 5 - điểm cao nhất) và thành tích nghiên cứu khi tôi làm luận án phó tiến sĩ từ 1975 đến 1978. Tôi cũng đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học tại Ba Lan năm 1990 và năm 1996 được phong hàm giáo sư. Phía bạn đã đánh giá tôi là một nhà khoa học có đà phát triển và có nhiều thành tích nghiên cứu. Hiện tôi là Tổng biên tập tạp chí Toán học, nguyên Phó Chủ tịch Hội toán học Việt Nam, tôi cũng thường xuyên được mời đi giảng dạy ở nước ngoài, như ở Đức, Anh và có nhiều bài báo đăng ở các tạp chí toán học quốc tế. Tôi cũng đã hướng dẫn nhiều người làm luận án tiến sĩ thành công và còn tham gia các hội đồng khoa học.
Một khía cạnh nữa rất quan trọng, là phía bạn đã đánh giá cao những đóng góp của tôi cho việc phát triển, tăng cường hợp tác khoa học kỹ thuật giữa hai nước. Cá nhân tôi nhận thấy, mình đã có nhiều nỗ lực và cảm thấy xứng đáng với phần thưởng cao quý này.
- Xin Giáo sư kể về một số tấm gương người Việt Nam thành đạt mà đã từng học tập tại Kharkov!
- Có rất nhiều tấm gương trước đây từng học tập ở Kharkov sau này rất thành đạt trên con đường công danh. Tôi xin nêu một vài trường hợp điển hình. Anh Trương Quang Được trước đây học ở Trường ĐH Bách khoa Kharkov đã trở thành Phó Chủ tịch Quốc hội; Anh Vũ Quốc Phóng đã từng học tập ở Trường ĐH Tổng hợp Kharkov hiện đang giảng dạy tại Đại học Ohio (Mỹ). Anh là một trong những nhà toán học có tiếng tăm; Anh Phạm Kỳ Anh là nhà toán học nổi tiếng của Việt Nam, cũng tốt nghiệp ở ĐH Tổng hợp Kharkov, hiện là Chủ nhiệm bộ môn toán của ĐH Tổng hợp Hà Nội. Anh Kỳ Anh còn là một nhà sư phạm giỏi; Chị Trần Thị Lệ là Phó giáo sư, Phó Chủ tịch Hội toán học ứng dụng Việt Nam; Anh Nguyễn Đình Dĩ, tốt nghiệp khoa địa chất ĐH Tổng hợp trở thành Phó Viện trưởng Viện địa chất Việt Nam; Anh Nguyễn Thiên Trưởng - tốt nghiệp ĐH Kinh tế Kharkov trở thành Phó Chủ nhiệm Uỷ ban dân số, hàm Thứ trưởng. Còn rất nhiều tấm gương khác nữa... Nếu chúng ta mà thống kê hết được những ai đã từng học ở Kharkov và sau này làm gì thì thật là thú vị, phải không các bạn? (cười...). Tôi cho rằng, những năm học ở đại học là vô cùng quan trọng. Đó chính là những năm mang tính quyết định, sau này anh có là người thành đạt hay không, có nghề nghiệp vững vàng hay không. Do vậy, tôi mong mỏi, các bạn trẻ sinh viên cần chú trọng việc học tập cho thật tốt, có như vậy mới trở thành những chuyên gia, những nhà khoa học giỏi được, mà đất nước ta đang rất cần.


- Sau khi thăm Tập đoàn Technocom và Hội người Việt Nam tỉnh Kharkov, Giáo sư có những nhận xét như thế nào về cộng đồng Việt Nam tại đây?

- Tôi được đi nhiều nước trên thế giới nhưng chủ yếu là đi công tác và làm việc với các nhà khoa học chứ ít được tiếp xúc với các kiều bào ta tại đó. Tuy nhiên, tôi cũng được nghe kể nhiều về cộng đồng ta ở nước ngoài. Đối với cộng đồng Việt Nam tại Kharkov, tôi cho rằng, đây là một trường hợp điển hình. Các bạn rất thành công cả trên lĩnh vực kinh doanh, tổ chức sản xuất và xây dựng cộng đồng. Tôi đánh giá cao việc các bạn tranh thủ được sự ủng hộ của chính quyền địa phương mà không phải nơi nào trên thế giới cộng đồng ta cũng làm được. Có như vậy, bà con mới được yên ổn làm ăn, sinh sống và ngày càng có nhiều đóng góp cho Tổ quốc.
Thay mặt đoàn, cho tôi gửi lời cảm ơn sâu sắc tới ĐSQ Việt Nam tại Ucraina, BLĐ Tập đoàn Technocom, Hội người Việt Nam tỉnh Kharkov đã đón tiếp nồng hậu và sự giúp đỡ quý báu dành cho đoàn công tác chúng tôi. Xin chúc cộng đồng Việt Nam tại Ucraina ngày càng phát triển và thành đạt.
- Xin cảm ơn Giáo sư!
Thành Nam