Bà chúa thơ tình Anna Akhmatova

[Nina]

Em thì em thích nhất là bản dịch "Bắc Qua" của chị USY, suýt nữa em cũng cho ra một bản ... gần giống, mà em thề danh dự là không có đạo thơ đâu nhá.

[Phanhoamay]

Để bày tỏ sự cảm phục và ngưỡng mộ với ba dịch giả Râu, Rừng và Nhí (Nina), tôi xin gửi đến các bạn mấy câu thơ Bút Tre:

Cô Râu, cô Nhí, cô Rừng
Dịch thơ hay quá, thơm lừng Phố ta
Phục lăn sang phía mấy "bà"
Dịch sơ một tý, lộ ra ngời ngời!
Khen đi khen lại. Xin mời:
- Dịch thêm tý nữa cho đời nở hoa!

[Nina]

Thế gian lắm chuyện lạ thường
Vì thơ nên phải ... đánh đường tìm thơ

Em xin cho ra thêm một bản dich hơi hướng bản "Bắc Qua" của chị USY nhé

Đây không thèm trói buộc
Ấy muốn thì cứ đi
Người tự do như gió
Hạnh phúc có thiếu gì

Đây không thèm than khóc
Hạnh phúc mà làm chi
Đừng hôn, đây đang mệt
Ngon hôn cái chết đi

Mùa đông đang trắng xóa
Ngày qua tựa ngựa phi
Nhưng sao ấy lại tốt
Hơn lão ấy làm chi

[conghedoinghieng]

Gửi Anna Akhơmatôva
(A. Blôc)

“Cái đẹp thật khủng khiếp”- Họ bảo chị thế
Tay chị hất lên lơ đãng
Chiếc khăn san Tây Ban Nha trên vai
Bông hồng nhung- trên mái tóc.

“Cái đẹp thật giản đơn”- Họ bảo chị thế
Tay chị lóng ngóng
Bọc đứa trẻ bằng chiếc khăn hoa
Bông hồng nhung - giữa sàn nhà.

Nhưng rồi suy xét miên man
Những lời vang từ xung quanh
Chị lại rầu rầu nghĩ ngợi
Và lẩm bẩm một mình:

“Tôi không khủng khiếp, tôi cũng chẳng giản đơn;
Tôi không khủng khiếp đến mức chỉ đơn giản giết;
Tôi không giản đơn đến mức
Chẳng biết rằng cuộc sống khủng khiếp sao”
1913
Đăng Bẩy dịch

[rung_bach_duong]

Anna Akhmatova những năm 20

Lần chạm cốc cuối cùng

Tôi uống vì ngôi nhà đã hoá tan hoang
Uống vì cuộc đời tôi đầy khắc nghiệt
Uống vì nỗi cô đơn không còn ai lấp hết
Uống vì còn một mình anh đối ẩm hôm nay !

Uống vì những đôi môi dối lừa đã bán đứng tôi
Vì cái hạnh phúc giá băng khi nhìn soi tận mắt
Cũng uống cho luôn, vì thế giới này bạo tàn, bất lực
Cũng uống cho luôn, vì Chúa Trời cũng không cứu nổi ta !

Bằng Việt

Mình lục tung hoành mà không tài nào tìm ra cái bản gốc bài thơ này của Bà. Nhờ mọi người cùng tìm giúp với.

[Raiva]

[Nina]

Raiva ơi, тост thì có lẽ theo từ điển

ТОСТ м. англ. заздравное, более застольное пожелание, величание; кубок вина, на пиру, с речами или приговором, в честь кому; заздравие, исполатие.

Tức là lời chúc ngay trước khi nâng cốc uống, dịch là chạm cốc cũng khá đúng ý đấy chứ nhỉ.

[USY]

Sử theo góp ý cuỉa bác Phan

Lần nâng côc cuối cùng

Tôi nâng cốc
Chúc cho căn nhà tan hoang
Chúc cho đời tôi nghiệt ngã
Chúc cho nỗi cô đơn dù chúng ta đang ở đây hai đứa
Tôi uống - cả vì anh.
Vì sự giả dối của đôi môi đã phản bội tôi
Vì ánh mắt giá băng chết chóc
Vì lẽ, thế giới này thật tàn nhẫn và thô bạo
Đến mức Chúa cũng không cứu nổi.

[rung_bach_duong]

Lần nâng cốc cuối cùng

Em đã uống bởi căn nhà hoang vắng
Em đã uống bởi cuộc đời cay đắng
Bởi nỗi cô đơn trong hai đứa chúng mình

Em uống – vì anh
Bởi làn môi giả dối
Bởi sắc mắt lạnh chết người
Bởi đến Ông Trời cũng không tài cứu nổi
Thế giới tàn nhẫn này còn nhuốm cả bỉ thô.

P/S: Con xin lỗi bà (tác giả bài thơ) vì con đã làm hỏng tứ thơ của Bà.

Nhân dịp tóm đựơc Bác USY ở đây RBD xin phép spam một chút: Em xin báo cáo Bác cuốn lịch Nga của Bác tặng đã được anh trai em trân trọng treo giữa phòng khách. Em rất cảm ơn Bác, hôm nào cho em cờ nữa nhé. Em là cứ kém miếng bọn Hungmgmi và lão RW là em khó chịu lắm. Bác cứ chuẩn bị tinh thần hôm nào bọn em kéo sang Bác ăn vạ tất niên một thể.

[USY]

Xin phép spam: anh trai Rừng rất khôn, ý muốn nhắc Rừng ngày ngày nấu món ăn Nga cho ảnh xơi. Tớ cũng muốn thưởng thức mùi xào nấu ở bếp nhà Rừng nữa nữa... Выпел thì không thể, vì đã hứa chia sẻ cho chú RW rồi, mà chú ấy cũng chưa đến lấy vì còn mải ọp ẹp với em Panda và hội южане - "Thà rằng được sẻ trên tay/ Còn hơn lời hứa trên mây hạc vàng" mà lỵ.
Về ý tưởng tất niên chỗ tớ, xin hào hứng hưởng ứng. Có điều tớ ngại vào bếp lắm, chúng ta làm kiểu đánh nhanh dọn gọn vậy được không?

[Phanhoamay]

Tạm sơ kết cuộc dịch như sau:
- Cụ Bằng Việt phóng tác nhiều quá, bịa thêm rất nhiều so với nguyên bản. Tuy nhiên nếu không biết tiếng Nga thì ắt hẳn ta sẽ khen là dịch hay. Nhưng "груб" mà cụ phang là "bất lực" thì quả là quá đáng! Chỗ này bà Rừng dịch đúng hơn (bỉ thô).

- Bà USY cố bám sát nguyên bản hơn, nhưng cũng lại rơi vào cái tội bịa ở câu cuối, bà cho thêm cái "tình ta" vào cho nó bi ai, nhưng trong nguyên bản không có. (Chăc bà này lắm cái "tình ta" lắm đây?!)

- Một số câu khó:
+ За одиночество вдвоем: Vì sự cô đơn (tuy hai người ngồi với nhau)
+ За ложь меня предавших губ: Vì sự giả dối của cặp môi đã phản lại tôi, nên hiểu ngầm là tôi đã bị đôi môi của mình vạch trần tình cảm mà tôi muốn che dấu. Câu này Bằng Việt dịch đúng nhất trong 3 vị: "Uống vì những đôi môi dối lừa đã bán đứng tôi", nhưng vẫn chưa đúng hẳn.
+ За то, что Бог не спас: Vì Chúa đã không cứu (cái thế giới tàn nhẫn và thô bạo này), chứ không phải cứu cái gì khác. Cái hay và mai mỉa của câu thơ là ở chỗ đó - cuộc đời là thế mà, ta phải chấp nhận thôi!

Nói thế cho vui và để góp phần hiểu bài thơ của bà chúa thơ tình, chứ thú thực, dịch được bài này tôi e rằng đó là một việc bất khả.

[rung_bach_duong]

Kính chào Thày Giáo Phan Hoa May,

Vâng, chính vì thế một khi không biết bản Tiếng Việt thì thôi, khi đã biết rồi thì em hay có thói xấu là cố phải moi xem cái bản original xem nó ở đâu để coi chơi. Hôm qua em không tìm ra, may quá có em Raiva tìm hộ (chị rung_bach_duong rất cảm ơn Raiva nhé). Em hỏi thày cái, vậy cái câu За одиночество вдвоем em cũng cố nắn nó vào thành Bởi nỗi cô đơn trong hai đứa chúng mình cũng không được hả thày. Em cũng hiểu câu này tuy rằng là hai người bên nhau thật đấy mà họ vẫn tràn nỗi cô đơn, không hạnh phúc. Làm sao có câu nào hay hơn nhỉ, em cũng đang nghĩ Em công nhận Bác Bằng Việt liến thoắng thật... (bài này thôi)

[USY]

Sửa theo góp ý của bác Phan (tuy nhiên em vẫn muốn tranh luận với bác ở đây là môi em hay môi anh. Nếu là "môi mình", thì chữ ложь ở đây không logic lắm. Em hình dung đây là cảnh 2 người ngồi bên nhau - lạnh lùng xa cách đầy nỗi hận và cô đơn. Và bà chúa đã nâng chén tiễn đưa mối tình đã cạn (chứ không phải là "nâng chén tình dốc cạn". Không hiểu ý bác Phan ra sao?)

Lần nâng côc cuối cùng

Tôi nâng cốc
Chúc cho căn nhà tan hoang
Chúc cho đời tôi nghiệt ngã
Chúc cho nỗi cô đơn dù chúng ta đang ở đây hai đứa
Tôi uống - cả vì anh.
Vì sự giả dối của đôi môi kia đã phản bội tôi
Vì ánh mắt kia giá băng chết chóc
Vì lẽ, thế giới này thật tàn nhẫn và thô bạo
Đến mức Chúa cũng không cứu nổi.

[Phanhoamay]

Hoan hô USY, bản dịch lần sau của USY hay lắm!
Đúng là có trao qua đổi lại vẫn thú vị hơn, làm cho việc dịch thơ trên diễn đàn này trở nên sinh động và bổ ích nhiều hơn. Trong trường hợp bài thơ này, tôi chỉ dám đóng vai trò "bình luận viên", không dám dịch vi khó quá.


Последний тост Lần nâng côc cuối cùng

Я пью за разоренный дом, Tôi nâng cốc, Chúc cho căn nhà tan hoang
За злую жизнь мою, Chúc cho đời tôi nghiệt ngã
За одиночество вдвоем, Chúc cho nỗi cô đơn dù chúng ta đang ở đây hai đứa
И за тебя я пью,– Tôi uống - cả vì anh.
За ложь меня предавших губ, Vì sự giả dối của đôi môi kia đã phản bội tôi
За мертвый холод глаз, Vì ánh mắt kia giá băng chết chóc
За то, что мир жесток и груб, Vì lẽ, thế giới này thật tàn nhẫn và thô bạo
За то, что Бог не спас. Đến mức Chúa cũng không cứu nổi
(Bản dịch của USY)

USY viết "...tuy nhiên em vẫn muốn tranh luận với bác ở đây là môi em hay môi anh. Nếu là "môi mình", thì chữ ложь ở đây không logic lắm. Em hình dung đây là cảnh 2 người ngồi bên nhau - lạnh lùng xa cách đầy nỗi hận và cô đơn. Và bà chúa đã nâng chén tiễn đưa mối tình đã cạn, chứ không phải là "nâng chén tình dốc cạn"".

Tôi nhất trí là không phải "nâng chén tình dốc cạn", vả lại cũng chưa thấy ai dịch như vậy cả, ít nhất là trong mạch bài này. Còn vấn đề "môi ai" thì quả là khó xác định, nếu chỉ căn cứ vào ngữ nghĩa, vì bà chúa thơ tình viết cô đọng quá. Có vẻ như là bà không quy trách nhiệm về sự chia ly cho bạn tình, mà có thể bà nghĩ do lỗi của cả "tôi" trong bài thơ nữa chăng? Ta thấy chỉ có "đời tôi nghiệt ngã" là có xác định rõ chủ sở hữu, còn lại "căn nhà tan hoang", "ánh mắt giá băng chết chóc" và "đôi môi đã phản bội tôi" thì đều không nêu rõ là của ai. Tôi cho rằng bài thơ đã hay lên rất nhiều nhờ điều này: tác giả không thù hận, không trách móc người tình mà bà trách cuộc đời "thế giới này thật tàn nhẫn và thô bạo","đời tôi nghiệt ngã". Tự trọng và cao thượng ngay chính lúc bị mất mát, bị hắt hủi, đó là gía trị thẩm mỹ của bài thơ.

Hôm trước tôi viết
"За ложь меня предавших губ: Vì sự giả dối của cặp môi đã phản lại tôi, nên hiểu ngầm là tôi đã bị đôi môi của mình vạch trần tình cảm mà tôi muốn che dấu"
là xuất phát từ việc mình hiểu bài thơ như trình bày ở trên (không biết liệu có đúng không?), còn nếu cho rằng tác gỉa muốn nói đến đôi môi của "anh ta" thì chắc rằng vẫn không sai. Chỗ này hoàn toàn là do cảm nhận của mỗi người, nó không thuộc lĩnh vực dich thuật nữa rồi.

Tôi muốn chia sẻ thêm một chút nữa suy nghĩ về câu cuối của bài thơ. Tất cả mọi người đều dịch đúng: Бог не спас là Chúa đã không cứu.
Trong khi dịch thơ ta có thể gặp những trường hợp tuy đã thấy dịch đúng rồi nhưng vẫn còn cái gì đó chưa hoàn tòan thanh thoát, rất khó tả.
Ngày nay trong tiếng Nga "cпасать" chỉ còn dùng với nghĩa "cứu", nhưng trước đây, khi câu chuyện liên quan đến Trời hay Chúa thì động từ này còn có nghĩa phù hộ, cứu rỗi, ví dụ:
- Cпаси, Бог! là "Trời phù hộ anh (chị)"
lâu dần câu này biến tướng thành Cпасибо và mang nghĩa "cảm ơn" như ngày nay.

Bởi vậy tôi vẫn hơi lăn tăn không rõ tác gỉa muốn nói "Trời không cứu" hay "Trời không phù hộ"? Nếu cho là cứu thì cứu cái gì? Tác gỉa không nói rõ và ta đành phải suy đóan là "cứu mối tình" đã mất, nhưng suy đóan thì chắc gì đã đúng? Còn nếu chấp nhận phương án "Trời không phù hộ" thì có lẽ ổn hơn chăng?

Tôi muốn nói thêm: xúm nhau vào dịich một bài thơ quả là thú vị!

_________________________
To Rừng: Có nhớ câu "Xin đừng gọi anh bằng chú!"? Tôi muốn nói: "Xin đừng gọi tôi bằng thầy!"

[Tykva]

Tớ xin được ngả mũ bái phục các bản dịch thơ "đọc tại chợ Bắc Qua" của các bác.