Lermontov- Người kế tục Mặt Trời Thi Ca Nga

[Ta Phuong]

M. Lermontov (1814-1841) là nhà thơ Nga kiệt suất, người kế tục A. X. Puskin sau khi “Mặt trời thi ca Nga” lặng tắt. Trong cuộc đời thật ngắn ngủi (vẻn vẹn 27 tuổi) của minh, ông đã để lại một di sản văn học khổng lồ gồm cả thơ và văn xuôi. Thơ ông tràn ngập chất lãng mạn và anh hùng ca, kiểu Bairơn.
Có thể thấy trong thơ Lermontov chất bi kịch nội tâm sâu sắc. Với ông, ngay cả trong tình yêu thì sự “bình yên” gần như cũng chỉ có thể tìm thấy trong sóng giập gió vùi… Bài “Cánh buồm” là một kiệt tác của ông, một trong những bài thể hiện rõ nhất chất Lermontov trong thi ca. Kết cấu bài thơ hoàn chỉnh và sự đối nhau trong từng câu, chữ và nghĩa khiến nó rất gần với thơ Phương Đông.
Một số bản dịch thơ M. Lermontov sang tiếng Việt rất đạt, khó có thể vượt qua được, bán dịch bài Vô đề dưới đây do dịch giả lão luyện Thuý Toàn thực hiện là một ví dụ:

* * *
Không tôi nào nữa yêu em
Mộng xưa đau đớn cuồng điên qua rồi;
Nhưng nơi sâu kín lòng tôi
Hình em vẫn sống tuy vời vợi xa;
Đã say mộng mới thiết tha
Nhưng hình ảnh ấy dễ là đã quên;
Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng,
Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên miếu thờ!
1831

[Ta Phuong]

Mỗi kiệt tác VH là một viên ngọc quý, nếu nhìn vào từ các góc độ khác nhau ta sẽ thấy nó ánh lên vẻ đẹp khác nhau. Vì lẽ đó, GEOBIC không ngần ngại dịch lại những bài thơ mà biết trước đó đã có những bản dịch rất đạt rồi.
Để dịch bài Cánh buồm của Lermontov, GEOBIC đã phải tận dụng sự giúp sức cuả một nhà nghiên cứu văn học Nga ở Viện Văn học, để hiểu thêm tác giả, bối cảnh ra đời bài thơ cùng các thủ pháp nghệ thuật. Dẫu thế, vẫn không thể nào chuyển tải được hết cái hay của bài thơ. Quả “dịch là diệt” thật!


CÁNH BUỒM

Thấp thoáng trắng cánh buồm đơn chiếc
Trong mờ xanh sương sớm biển khơi!...
Buồm kiếm tìm chi ở chốn xa xôi?
Và bỏ lại gì nơi cố hương thân thiết?...

Sóng cuồn cuộn trào dâng, gió rít,
Cột buồm cót két, ngả nghiêng...
Ôi, hạnh phúc - buồm không bỏ trốn,
Cũng không tha thiết kiếm tìm!

Dưới buồm luồng biếc trong như ngọc,
Trên buồm tia nắng rực tựa vàng...
Nhưng buồm vẫn sục sôi đòi bão tố,
Dường như trong bão có bình an.

1832

ПАРУС

Белеет парус одинокой
В тумане моря голубом!..
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрыпит...
Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой...
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!

1832


* * *

Như bầu trời, ánh mắt em lấp lánh
Một màu men xanh lơ,
Như nụ hôn, giọng nói em đằm thắm
Trong trẻo và ngây thơ.

Chỉ vì một lời nói thần diệu,
Một ánh nhìn trìu mến của em thôi,
Tôi sẵn lòng dâng bảo vật của tôi
Là thanh kiếm Gruzia kiêu hãnh.

Đôi khi nó ánh lên sắc lẻm
Và vút lên thanh điệu ngọt ngào,
Âm thanh ấy khiến hồn tôi xao xuyến
Và trong tim - dòng máu sôi trào.

Nhưng tôi đâu còn an ủi được mình
Bằng cuộc đời chiến chinh dữ dội,
Từ khi được nghe dịu êm lời em nói,
Và gặp ánh nhìn quá đỗi thân thương.

1838

[hungmgmi]

Hoan hô bác Ta Phuong đã mở topic này, em cũng đã từng hô hào về đc này nhưng lại lười chưa mở, hôm nay đã có bác làm rồi, thật tuyệt.
Mời bác giới thiệu các bản dịch khác của bác.

[NguyenAnh]

[Ta Phuong]

Với Cánh buồm GEOBIC tốn khá nhiều thời gian và nghĩ bài này không thể dịch theo trào lưu "5 phút" như Bí và Nina đề xướng được. Khi dịch bài này, GEOBIC đã nghiên cứu khá kỹ nguyên bản cùng với 3 bản dịch có trước. Khi nào thư thư hơn, GEOBIC sẽ post các bản dịch đó lên để các thành viên NNN cùng tham khảo.
Rất cảm ơn bác Nguyên Anh đã “lấy đi” một chữ “kiếm” thừa và “cho” một chữ “chạy” thiếu. “Trốn chạy” rõ ràng đắt hơn so với “bỏ trốn” rồi. Nhưng về âm điệu thì hình như có "gợn" một chút thì phải.
Xin ghi nhận và tiếp thu.

PS - Sau khi phân vân về âm điệu của chữ "trốn chạy" trong bài, giở ra xem lại các phương án dịch bài Cánh buồm của mình, thì ra có đến trên 10 phương án tất cả. Trong đó cũng có phương án không có chữ "kiếm" trong cụm từ "kiếm tìm", có phương án dùng "chạy trốn" chứ không dùng "bỏ trốn" hay "trốn chạy". Vì thế ở đây quay lại dùng "chạy trốn", có lẽ nghe được hơn. Dù sao cũng rất cảm ơn bác Nguyên Anh vì những góp ý rất tinh tế.

CÁNH BUỒM

Thấp thoáng trắng cánh buồm đơn chiếc
Trong mờ xanh sương sớm biển khơi!...
Buồm tìm chi ở chốn xa xôi?
Và bỏ lại gì nơi cố hương thân thiết?...

Sóng cuồn cuộn trào dâng, gió rít,
Cột buồm cót két, ngả nghiêng...
Ôi, hạnh phúc - buồm không chạy trốn,
Cũng không tha thiết kiếm tìm!

Dưới buồm luồng biếc trong như ngọc,
Trên buồm tia nắng rực tựa vàng...
Nhưng buồm vẫn sục sôi đòi bão tố,
Dường như trong bão có bình an.

1832

[USY]

ПАРУС

Белеет парус одинокой
В тумане моря голубом!..
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрыпит...
Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой...
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!

1832

Em mạn phép đua ra bản dịch của mình, bới vì Lermontov là nhà thơ em yêu mến nhất. Em thích thơ ông, thích cả văn của ông, thích tâm hồn ông. Nét hùng vĩ trong thiên nhiên ông tả, sự phức tạp, dằn vặt và sâu sắc, tính cách mạnh mẽ đắm say cũng như nỗi bế tắc trong tâm lý nhân vật của ông làm em say mê tác phẩm Lermontov ngay từ những bài đầu tiên được học về ông. Thật ra em không thuộc một bản dịch thơ nào của Ler, vì cho rằng với Ler phải đọc và hiểu bằng nguyên bản. Hôm nay em dịch bài "Cánh buồm" chỉ là muốn xem có thể dịch 1 từ Nga ra tiếng Việt được bao nhiêu phương án mà thôi. Do đã nhiều người dịch xuất sắc bài này rồi nên rất khó chọn từ hay cách thể hiện khác đi, thế nên bản dịch của em có nhiều chỗ xa rời nguyên gốc...

Một cánh buồm bạc phếch cô đơn
Trong mờ sương biển xanh bát ngát
Buồm tìm chi nơi chân trời xa lắc?
Bỏ nhũng gì ở lại chốn quê hương?

Sóng sôi trào, gió gào thét đại dương
Khiến cột buồm cũng oằn nghiêng rền rít
Buồm, than ôi,- không kiếm tìm hoan lạc
Mà cũng đâu rời hạnh phúc trốn đi!

Bên dưới thuyền biển xanh ánh lưu ly
Trên trời cao vầng dương vàng rực rỡ
Thế mà buồm lại chỉ đòi bão tố
Như thể bình yên có trong tiếng bão gầm.

[Ta Phuong]

Xin tuân lệnh bác Hungmgm, vi post thơ dịch lên đây chỉ có lợi thôi. Có thể được các cao thủ sửa giúp vài ba câu hoặc chữ, chí ít cũng có được những độc giả quan tâm. Nhưng các bài GEOBIC tung lên lần này hơi xương đối với người đọc, v ì dài tới vài “con dao quăng”.


Tamara

Từ đáy sâu hẻm núi tối đen
Vang vọng tiếng dòng Terec đổ
Ở nơi đó có một toà tháp cổ
Bóng đen trùm trên tảng đá màu đêm.

Toà tháp nhỏ và ngất ngư cao ấy
Chính là nhà nữ chúa Tamara,
Nàng đẹp xinh như thể tiên sa
Và giảo quyệt bạo tàn như ác quỷ,

Xuyên màn sương, lúc trời xẩm tối,
Toà tháp toả ra ánh lửa rực vàng;
Thoáng thấy từ xa, lữ khách đã mơ màng
Bị cuốn hút, sau chặng đường mệt mỏi

Từ trong tháp vang ra giọng nói
Đầy quyền uy và sức mạnh vô biên:
Vừa quyến rũ, không sao tả nổi,
Vừa nồng nàn, say đắm, dịu êm

Từng đến đây mong tá túc qua đêm
Chàng lính trẻ, gã mục đồng, bác lái...
Đón họ - lão hoạn quan mặt mày u tối
Mở cánh cửa ra, rồi lặng lẽ khép liền.

Trên chăn nệm tuyết nhung êm ái
Nữ chủ nhân trong gấm vóc, ngọc ngà
Nàng đợi chờ vị khách đường xa...
Hai ly rượu sủi tăm đà rót sẵn

Riết chặt nhau những cánh tay nồng ấm
Những vành môi dán chặt vành môi
Rồi những âm thanh hoang dại, hụt hơi
Suốt đêm tối phát ra từ nơi ấy

Tưởng như trong toà tháp cao trống rỗng,
Có hàng trăm cặp trai gái, đêm nay
Vừa đến vui chung tiệc cưới cuồng say,
Vừa đau khổ tiễn đưa nhau lần cuối.

Rồi khi ánh bình minh buổi sáng
Vừa chiếu lên những ngọn núi ngất ngây
Thì lập tức bóng đen và tĩnh lặng
Lại lên ngôi ngự trị chốn này

Chỉ còn tiếng réo sôi dòng Terec
Phá tan tĩnh lặng chốn rừng xanh
Sóng từng đợt xô trắng bờ ghềnh thác
Đuổi theo nhau vật vã, vỡ tan tành...

Cùng tiếng than, chúng vội cuốn đi nhanh
Cái thi thể lặng câm đang chìm nổi;
Trong khung cửa sổ mờ khi đó hiện lên
Một bóng trắng, lời nghẹn ngào: Thứ lỗi!

Và cứ thế qua đi cuộc chia li lặng lẽ
Và cứ thế vang ngân giọng nói dịu êm
Như thể chốn này mãi là nơi hứa hẹn
Những cuộc hẹn hò say đắm, thần tiên...

1841


ТАМАРА

В глубокой теснине Дарьяла,
Где роется Терек во мгле,
Старинная башня стояла,
Чернея на черной скале.
В той башне высокой и тесной
Царица Тамара жила:
Прекрасна, как ангел небесный,
Как демон, коварна и зла.
И там сквозь туман полуночи
Блистал огонек золотой,
Кидался он путнику в очи,
Манил он на отдых ночной.

И слышался голос Тамары:
Он весь был желанье и страсть,
В нем были всесильные чары,
Была непонятная власть.
На голос невидимой пери
Шел воин, купец и пастух:
Пред ним отворялися двери,
Встречал его мрачный евнух.
На мягкой пуховой постели,
В парчу и жемчуг убрана,
Ждала она гостя... Шипели
Пред нею два кубка вина.
Сплетались горячие руки,
Уста прилипали к устам,
И странные, дикие звуки
Всю ночь раздавалися там.
Как будто в ту башню пустую
Сто юношей пылких и жен
Сошлися на свадьбу ночную,
На тризну больших похорон.
Но только что утра сиянье
Кидало свой луч по горам,
Мгновенно и мрак и молчанье
Опять воцарялися там.
Лишь Терек в теснине Дарьяла,
Гремя, нарушал тишину;

Волна на волну набегала,
Волна погоняла волну;
И с плачем безгласное тело
Спешили они унести;
В окне тогда что-то белело,
Звучало оттуда: прости.
И было так нежно прощанье,
Так сладко тот голос звучал,
Как будто восторги свиданья
И ласки любви обещал.

* * *

Trên đỉnh núi trụi trơ phương bắc
Có một chàng thông đứng cô đơn,
Tuyết phủ vai như một tấm dạ sờn,
Chàng thiếp ngủ, thân cành khẽ lắc.

Chàng mơ chốn xa xăm hoang mạc,
Nơi mỗi ngày rực rỡ mặt trời lên,
Trên mỏm đá nóng ran, buồn man mác
Có một nàng cọ mọc, đẹp như tiên.

1841

* * *

На севере диком стоит одиноко
На голой вершине сосна
И дремлет, качаясь, и снегом сыпучим
Одета, как ризой, она.
И снится ей все, что в пустыне далекой,
В том крае, где солнца восход,
Одна и грустна на утесе горючем
Прекрасная пальма растет.



Cái chết của nhà thơ

Người chết rồi, Nhà Thơ! - chết vì danh dự -
Chết trong oan nghiệt những lời đồn,
Đã gục xuống mái đầu từng ngẩng cao kiêu hãnh,
Viên đạn trong tim và khát vọng rửa hờn…

Hồn nhà thơ trắng trong không chứa nổi
Nỗi nhục ê chề trong lời xúc phạm nhỏ nhen,
Và, chống lại cường quyền, Người đã đứng lên,
Chỉ một mình, như trước… và bị giết!
Người đã chết! Nhưng những lời thổn thức,
Khúc tụng ca rỗng tuyếch lại vang lên,
Bọn sát nhân còn biện bạch đê hèn.
Khi bản án số mệnh Người đã xử.

Không phải các ngươi thì còn ai nữa
Rắp tâm đuổi xua tự do, bất khuất của thiên tài?
Và các ngươi không ngần ngại mua vui
Bằng trò thổi bùng đám lửa dần tàn lụi.

Vậy thì hãy vui đi…, giờ là cơ hội
Nhà thơ không chịu nổi nỗi đau tột cùng:
Đã tàn rồi khối thiên tài tựa đuốc sáng trưng,
Đã héo úa một vòng hoa lộng lẫy.
Kẻ sát nhân đã ra đòn vậy:
Khẩu súng trong tay hắn chẳng hề rung,
Người đã ngã rồi, giờ cứu chữa vô phương,
Trái tim hắn trống hoang vẫn đều nhịp đập.

Nhưng, có gì lạ ư?… Hắn từ xa tắp,
Giống hàng trăm tên đào tẩu đó đây,
Mong kiếm chút vinh hoa và sự đủ đầy,
Hắn bổ đến chúng ta như số kiếp,
Tập quán, ngữ ngôn xứ này hắn đều bất chấp,
Chẳng đoái hoài tới niềm kiêu hãnh của chúng ta;
Chẳng hiểu được trong phút giây bi thảm vừa qua
Súng hắn đã nhằm bắn vào chi nữa!…

Người đã chết - đã nằm sâu dưới mộ
Như chàng ca sỹ nọ đáng thương, -
Từng là con mồi của thói mù quáng ghen tuông,
Từng được Người ngợi ca bằng tài thơ trời phú,
Và như Người, chàng ngã dưới vuốt nanh bầy thú.

Cớ sao Người lánh xa niềm vui thanh bình, tình thân chất phác
Để bước vào thế giới đầy những tỵ hiềm, ngột ngạt
Trong khi trái tim Người cháy bừng khát vọng tự do?
Cớ sao Người dễ dàng đưa tay cho
Những kẻ đặt điều kém cỏi?
Sao Người lại tin lời ngọt ngào giả dối,
Khi từ thuở thiếu thời Người đã thấu hiểu nhân tâm?…

Chúng tháo vòng hoa trên đầu Người, thay bằng vòng khác -
Vòng mận gai có nguyệt quế quấn quanh
Những chiếc gai nhọn hoắt đã ngấm ngầm
Và tàn bạo chích châm vầng trán rạng.
Những giây phút cuối của Người bị dập vùi cay đắng
Bị đầu độc bởi lời xì xầm giễu cợt, xuẩn ngu
Người đã chết trong khát khao vô vọng trả thù,
Và hy vọng bị dối lừa – nỗi đau thầm lặng.
Đã bặt rồi những thanh âm của bài ca hùng tráng.
Chúng đâu còn được vang ngân:
Nơi ẩn mới của Nhà Thơ chật hẹp, u buồn
Đôi môi Người từ nay đã khép.

Còn các ngươi, lũ hậu duệ kiêu căng,
Của đám cha ông ti tiện, nhố nhăng,
Những mảnh vụn ghép từ gót chân nô lệ,
Từ trò cợt đùa trên hạnh phúc của những người lép vế.
Các ngươi, lũ tham lam chen chúc bên ngai,
Lũ đồ tể giết Tự do, Danh dự, Thiên tài!
Các ngươi, nấp dưới bóng triều đình, luật pháp,
Để bức lặng câm công lý và sự thật!
Nhưng, còn toà án của Chúa Trời, hỡi bè lũ xấu xa, xấc xược,
Toà án Kinh Hoàng đang đón đợi các ngươi
Toà án ấy trước tiếng vàng không mảy may rung động
Nhưng lại hiểu sâu xa ý nghĩ, việc đời.
Khi đó các ngươi có đặt điều nói xấu cũng uổng thôi:
Điều đó chẳng còn giúp gì được nữa,
Dùng tất cả máu đen trong tim mình chất chứa
Các ngươi rửa làm sao dòng máu đỏ chính nghĩa của Nhà Thơ!

1837

СМЕРТЬ ПОЭТА

Погиб Поэт! -- невольник чести --
Пал. оклеветанный молвой,
С свинцом в груди и жаждой мести,
Поникнув гордой головой!..
Не вынесла душа Поэта
Позора мелочных обид,
Восстал он против мнений света

Один, как прежде... и убит!
Убит!., к чему теперь рыданья,
Пустых похвал ненужный хор
И жалкий лепет оправданья?
'Судьбы свершился приговор!
Не вы ль сперва так злобно гнали
Его свободный, смелый дар
И для потехи раздували
Чуть затаившийся пожар?
Что ж? веселитесь... он мучений
Последних вынести не мог:
Угас, как светоч, дивный гений,
Увял торжественный венок.
Его убийца хладнокровно
Навел удар... спасенья нет:
Пустое сердце бьется ровно,
В руке не дрогнул пистолет.
И что за диво?., издалека,
Подобный сотням беглецов,
На ловлю счастья и чинов
Заброшен к нам по воле рока;
Смеясь, он дерзко презирал
Земли чужой язык и нравы;
Не мог щадить он нашей славы;
Не мог понять в сей миг кровавый,
На что он руку поднимал!..
И он убит -- и взят могилой,
Как тот певец, неведомый, но милый,
Добыча ревности глухой,
Воспетый им с такою чудной силой,
Сраженный, как и он, безжалостной рукой.
Зачем от мирных нег и дружбы простодушной
Вступил он в этот свет завистливый и душный
Для сердца вольного и пламенных страстей?
Зачем он руку дал клеветникам ничтожным,
Зачем поверил он словам и ласкам ложным,
Он, с юных лет постигнувший людей?..
И прежний сняв венок -- они венец терновый,,
Увитый лаврами, надели на него:
Но иглы тайные сурово
Язвили славное чело;
Отравлены его последние мгновенья
Коварным шепотом насмешливых невежд,
И умер он -- с напрасной жаждой мщенья,
С досадой тайною обманутых надежд.
Замолкли звуки чудных песен,
Не раздаваться им опять:
Приют певца угрюм и тесен,
И на устах его печать.
А вы, надменные потомки
Известной подлостью прославленных отцов,
Пятою рабскою поправшие обломки
Игрою счастия обиженных родов!
Вы, жадною толпой стоящие у трона,
Свободы, Гения и Славы палачи!
Таитесь вы под сению закона,
Пред вами суд и правда -- все молчи!..
Но есть и божий суд, наперсники разврата!
Есть грозный суд: он ждет;
Он не доступен звону злата,
И мысли и дела он знает наперед.
Тогда напрасно вы прибегнете к злословью:
Оно вам не поможет вновь,
И вы не смоете всей вашей черной кровью
Поэта праведную кровь!


Cây thánh giá trên mỏm đá

Gửi cô Souchkoff

Trong một hẻm Kapkaz, trên mỏm đá,
Nơi chỉ đại bàng bay tới được thôi,
Liêu xiêu đứng một cây thánh giá,
Gỗ mục đen trong bão dập mưa vùi.

Bao năm tháng trôi qua không dấu vết
Từ khi người ta thấy nó buổi đầu tiên,
Mỗi cánh tay của nó vươn lên
Như muốn vít những đám mây trời xuống.

Ôi, giá như có thể leo tới được,
Hẳn tôi sẽ nguyện cầu và sẽ khóc than,
Sau đó - trút đi bụi bặm trần gian,
Tôi đánh bạn cùng bão giông, sấm chớp.

1830

КРЕСТ НА СКАЛЕ

(M-lle Souchkoff)

В теснине Кавказа я знаю скалу,
Туда долететь лишь степному орлу,
Но крест деревянный чернеет над ней,
Гниет он и гнется от бурь и дождей.
И много уж лет протекло без следов
С тех пор, как он виден с далеких холмов.
И каждая кверху подъята рука,
Как будто он хочет схватить облака.
О, если б взойти удалось мне туда,
Как я бы молился и плакал тогда;
И после я сбросил бы цепь бытия,
И с бурею братом назвался бы я!
____________________________

Cảm ơn mọi sự góp ý.

[USY]

Em xin chọn bài ngắn nhất để dịch, vì những bài dài thì em chạy mất dép (Xin tự ý chuyển giới tính cho chàng Thông)

На севере диком стоит одиноко
На голой вершине сосна
И дремлет, качаясь, и снегом сыпучим
Одета, как ризой, она.
И снится ей все, что в пустыне далекой,
В том крае, где солнца восход,
Одна и грустна на утесе горючем
Прекрасная пальма растет.


Đỉnh non phương Bắc xa xôi
Cô đơn một dáng thông trời hiên ngang.
Đung đưa đội tuyết lim dim,
Phục trang như thể quân vương oai hùng.
Mơ màng nhớ dáng Kiều xinh
Tận nơi hoang mạc mênh mông xa vời.
Một nàng cọ đẹp ngời ngời,
Một mình buồn bã bên trời phương Đông.

[NguyenAnh]

Nhà em chưa kịp đọc hết mà đã mỏi cổ, đầu nghiêng rồi bác Tạ Phương ạ .

[hungmgmi]

Tamara-phải chăng đây là một cái tên ám ảnh Lermontov.
Trong trường ca Demon-Ác quỷ chúng ta cũng gặp nữ nhân vật chính là Tamara. Bác có biết tại sao không bác Ta Phuong?
Họa sĩ Vrubel nổi tiếng mà chúng ta từng bàn luận cũng có một seri tranh về đề tài Ác quỷ-Tamara chính là để minh họa cho trường ca nổi tiếng này.M.Vrubel thể hiện nhân vật Demon trông thật khỏe khoắn và như chứa đầy bão tố bên trong. Đây là bức Tamara và Ác quỷ:

[Ta Phuong]

Bác Hungmgm ơi, không biết bác đã thuộc loại cao niên chưa, dù sao cũng xin cảm phục vì có can đảm đọc hết bài dịch dài dài khúc khuỷu Tamara của GEOBIC. Lời cảm ơn cũng sẽ được gửi tới bác Nguyên Anh sau khi Bác điều trị xong cái chứng “mỏi cổ, nghiêng đầu”.
Tamara thực ra là tên một nhân vật trong truyện cổ Nga, nói về một công nương quyền quý có cái thú quái đản là mỗi đêm chỉ ngủ với 1 người đàn ông rồi giết ngay sáng hôm sau, ném xác xuống sông. Bị ám ảnh bởi điều này, nên trong cuộc đời địa chất của mình, khi lang thang trong rừng, lúc chiều muộn, GEOBIC cấm có dám bén mảng đển những chỗ có ánh đèn quyến rũ. Đây cũng là lời khuyên của GEOBIC đối với Hungmgm đấy. Typ người như Tamara nhưng khác giới chính là ông vua trong “Nghìn lẻ một đêm” của xứ sở Ba Tư.
Gần 90 năm sau, bà chúa thơ tình Nga đi đến vùng Zakapkaz, nơi từng đày ải Puskin và Lermontov, còn thương cảm viết nên bài thơ sau đây:

Anna Akhmatova

ZAKAPKAZ

Nơi bắt đầu cuộc đầy ải Puskin
Và kết thúc cuộc lưu đầy Lermontov.
Nơi cỏ núi dâng hương man mác
Có một lần tôi chợt thấy, ngạc nhiên:
Bên hồ nước trong, dưới bóng tiêu huyền
Lúc chạng vạng trời chiều nghiệt ngã -
Vầng hào quang từ cặp mắt còn chưa đã
Của người tình bất tử của Tamara1.

1927
Kislobodsk
------------
1 Tamara - nhân vật trong bai thơ “Tamara” của Lermontov (GEOBIC)

Кавказское

Здесь Пушкина изгнанье началось
И Лермонтова кончилось изгнанье.
Здесь горных трав легко благоуханье, h­ng thm
И только раз мне видеть удалось
У озера, в густой тени чинары,
В тот предвечерний и жестокий час –
Сияние неутоленных глаз
Бессмертного любовника Тамары.
1927
Кисловодск

[Ta Phuong]

M. Iu. LERMONTOV

1 - CÁNH BUỒM

Buồm trắng dần xa mờ lẻ chiếc
Trùng dương mặt biển lạt màu sương!
Buồm hướng tìm chi nơi đất khách?
Có gì bỏ lại chốn quê hương?

Sóng cồn gió rít, thuyền lướt tới
Và cột buồm trèo trẹo vặn mình,
Chao ôi, buồm đâu tìm hạnh phúc
Cũng đâu lìa hạnh phúc tha phương!

Dưới buồm làn nước xanh như ngọc
Trên buồm vàng nắng rộm từng không...
Nhưng buồm day dứt đòi bão tố,
Dường trong bão tố có bình yên.

Thuỳ Dương dịch (= Thuý Toàn)


2 - CÁNH BUỒM

Buồm ai đó cô đơn trắng toát!
Lướt trong sương xanh ngắt biển khơi!...
Tìm chi ở chốn xa xôi?
Còn chi để lại khi rời quê hương?

Gió gầm rít, bốn phương sóng cuộn,
Cột buồm nghiêng, mình uốn triền miên...
Ôi, niềm hạnh phúc chẳng tìm
Nhưng không từ chối những niềm sướng vui!

Buồm lướt dưới mặt trời vàng chói
Biển xanh rờn vời vợi mênh mông...
Nhưng buồm khao khát cuồng phong,
Dường như trong bão mà lòng yên vui!

Quân Ngọc dịch

3 - CÁNH BUỒM

Cánh buồm trắng một mình lẻ loi
Trong sương mờ biển xanh sâu thẳm.
Nó tìm gì đất nước xa xôi?
Gì để lại quê hương đằm thắm?

Sóng nô rỡn và gió thét gào
Buồm nghiêng ngả, tròng trành như lắc
Nó đâu tìm cho mình hạnh phúc,
Hạnh phúc không chối bỏ mà đi!

Dưới cánh buồm là biển xanh rì
Còn trên đầu mặt trời rực rỡ...
Nó muốn gọi nổi lên giông tố
Như muốn tìm trong bão tình yêu!

Lê Đức Thụ dịch


4 - CÁNH BUỒM

Thấp thoáng trắng cánh buồm đơn chiếc
Trong mờ xanh sương sớm biển khơi!...
Buồm tìm chi ở chốn xa xôi?
Và bỏ lại gì nơi cố hương thân thiết?…

Sóng cuồn cuộn trào dâng, gió rít,
Cột buồm cót két, ngả nghiêng...
Ôi, hạnh phúc - buồm không chạy trốn
Cũng không tha thiết kiếm tìm.

Dưới buồm luồng biếc trong như ngọc,
Trên buồm tia nắng rực tựa vàng...
Nhưng buồm vẫn sục sôi đòi bão tố,
Dường như trong bão có bình an.

Tạ Phương dịch

5 - CÁNH BUỒM

Hiện trăng trắng một cánh buồm
Lẻ loi trong biển sương chờn vờn xanh!...
Kiếm tìm chi giữa mông mênh?
Bỏ chi lại xứ sở mình, buồm ơi?

Gió gào, sóng biển trào sôi,
Cột buồm cọt kẹt, dưới trời đảo chao...
Ôi niềm hạnh phúc ngọt ngào
Buồm không tìm, cũng không sao cách rời!

Dưới buồm luồng sáng xanh tươi,
Trên buồm vàng rực nắng ngời tầng không...
Nhưng buồm đòi hỏI bão dông,
Dường như bão tố giúp lòng bình yên!

Tạ Phương dịch (tự nhận thấy không đạt)

6 - CÁNH BUỒM

Một cánh buồm bạc phếch cô đơn
Trong mờ sương biển xanh bát ngát
Buồm tìm chi nơi chân trời xa lắc?
Bỏ những gì ở lại chốn quê hương?

Sóng sôi trào, gió gào thét đại dương
Khiến cột buồm cũng oằn nghiêng rền rít
Buồm, than ôi,- không kiếm tìm hoan lạc
Mà cũng đâu rời hạnh phúc trốn đi!

Bên dưới thuyền biển xanh ánh lưu ly
Trên trời cao vầng dương vàng rực rỡ
Thế mà buồm lại chỉ đòi bão tố
Như thể bình yên có trong tiếng bão gầm.

Ria (USY) dịch.

ПАРУС

Белеет парус одинокой
В тумане моря голубом!..
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрыпит...
Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой...
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!

1832

[Ta Phuong]

MỎM ĐÁ

Trên ngực mỏm đá khổng lồ
Mây vàng thiêm thiếp ngủ nhờ qua đêm,
Sớm rày vội vã bay lên
Lưng trời cao thẳm hồn nhiên nô đùa.

Ngẩn ngơ, mỏm đá già nua
Trán nhăn nheo vẫn ướt nhoà dấu mây,
Cô đơn ngẫm ngợi dứt day,
Khóc thầm kiếp đá đoạ đày rừng hoang.

1841

[NguyenAnh]

Các bản dịch của bác TP và USY đã bị chôm:
http://www.nuocnga.net/index.php?option=content&task=view&catid=369&id=2131&Itemid=474

[USY]