Êxênhin- Đời và thơ

[Ta Phuong]

Đúng là Nina đã trả được nợ cho Eve thật, và là một bản dịch khá hay. Tuy nhiên có một câu này "Trên cốc bia phủ bọt nhẹ thướt tha " gợi nhớ đến "Tung bay tà áo tung bay..." (khéo Geobic lại bị liệt vào hạng "khó tính" như bác Nguyên Anh thôi!)
Lại một "tuy nhiên" nữa: Nina trả chưa đúng nợ. Eve hỏi có ai biết bài thơ nào của Exenin có cấu

Thà tôi cháy vèo trong gió
Còn hơn thối rữa trên cành

phải nói là đôi câu dịch rất hay, không biết của ai. Và 2 câu này hoàn toàn không thấy "anh em ruột" ở trong bài dịch của Nina, có nghĩa là câu hỏi của Eve vẫn chưa có lời giải. Phải vậy không Eve???

[Ta Phuong]

(Chuyển tranh luận từ "Ý kiến của các bậc thầy dịch văn thơ" sang đây)

Nina thân mến,

Một ông bạn của tôi sau khi xem 4rum về cơ bản đã đồng ý với cách hiểu của Nina về bài “Trái tim chó…” của Exenin, cụ thể là trong đoạn.

“Thôi cứ mặc cho người đời tán nhảm
Rằng ước mơ đó gặm nát sườn ta
Nếu trên đời còn có điều gì đó -
Thì đó hẳn là sự trống vắng thôi mà.”

Ông ấy viết: “Như thế là sát và đúng theo cảm nhận của tôi, vì tôi nghĩ tác giả thơ chẳng quan tâm đến việc mộng mơ có thể gặm nát kẻ khác, mà đây là “những kẻ ngu đần bàn tán”: Tại sao ngực (các xương sườn) thằng cha kia bị nát vậy? Chắc mơ mộng hão huyền nên đã vỡ tim, “bị ước mơ gặm nát” (Cái từ загрызла là rất mạnh, liên tưởng tới hổ, sói, chó cắn xé), và như thế mạch cảm xúc là thuần nhất, rất đúng với con người thấy trước mặt là khoảng xa mục rữa, anh ta không thể (và rõ ràng) không muốn lao tới đó, anh ta tự kết liễu mình vì không nhìn thấy tương lai. Do đó anh ta không nghĩ đến việc của người khác”.

Sau khi đọc được đoạn phân tích trên, tôi thấy bị thuyết phục hoàn toàn, Và có lẽ là (быть может!!!) tôi cũng phải nghiêng về phía Nina và bác ấy thôi!!!

Tam dịch lạI như sau:

* * *

Này hỡi trái tim chó má
Trái tim vô dụng của ta.
Ta giấu trong ống tay dao sắc
Phục ngươi như phục kẻ gian tà.

Ta biết sớm muộn gi lưỡi thép
Cũng sẽ đâm xuyên thủng mạng sườn.
Không, ta không thể khát khao lao đến
Cõi vĩnh hằng xa tắp đã nát bươm.

Mặc miệng thế cứ xì xầm nhảm nhí
Rằng sườn ta bị bầm giập bởi mộng mơ.
Nếu còn có trên thế gian gì đó -
Thì chẳng thể hơn: một khoảng trống hoang vu.

* * *
Слушай, поганое сердце,
Сердце собачье моё.
Я на тебя, как на вора,
Спрятал в рукав лезвиё.
Рано ли поздно всажу я
В рёбра холодную сталь.
Нет, не могу я стремиться
В вечную сгнившую даль.
Пусть поглупее болтают,
Что их загрызла мечта;
Если и есть что на свете -
Это одна пустота.
1916

[Nina]

Thưa bác Tạ Phương

Em rất thú vị khi có người đồng quan điểm với mình , em cũng nghĩ hơi gần với bạn của bác , nhưng không diễn đạt được sâu sắc như thế. Em chỉ thấy đơn giản rằng - làm sao ước mơ có thể gặm nát những kẻ rỗi hơi đang bàn tán tào lao được.

Còn về bài thơ mà Eve hỏi - bản dịch có hai câu được dịch rất hay ấy

Thà tôi cháy vèo trong gió
Còn hơn thối rữa trên cành

thì em chỉ đoán mò thôi - tìm mãi mới thấy được hai câu cũng có cái chết và sự úa tàn nên vội vàng nhận vơ

Em cũng đoán mò nữa - có thể một nhà thơ hay dịch giả nào với phong cách phóng khoáng đã dịch hai câu

Увядающая сила!
Умирать так умирать!

thành hai câu rất hay trên kia chăng

[Eve]

[Ta Phuong]

Thà tôi cháy vèo trong lửa
Còn hơn thối rữa trên cành

Đúng là sửa đi một chữ thì câu thơ có “lửa” hơn, nhưng vì thế “nóng” hơn. Về vần điệu thì rõ ràng chuẩn và hay hơn Eve ạ. Nhưng còn về ý thì “Thà tôi cháy vèo trong gió” tuyệt hơn, ít ra là được chết “mát mẻ” hơn, lại phù hợp với 1 chiếc lá cây mùa thu của xứ sở bạch dương. Lá cây rực vàng hoặc đỏ lên như cháy, sẵn sàng để gió cuốn đi. Cho “lửa” vào đây thì có vẻ hỏa hoạn mất rồi… Vậy nên cứ để

Thà tôi cháy vèo trong gió
Còn hơn thối rữa trên cành

thì hơn. Và tôi cũng cho đó không thể à 2 câu dịch từ 2 câu tiếng Nga sau được, dù có là dịch “thoáng” đến mức như bác Bằng Việt:

Увядающая сила!
Умирать так умирать!

Tôi đã xem nhiều thơ Exenin (dịch và nguyên tác), nhưng chưa bắt gặp 2 câu này ở đâu, nên đồ răng Eve đoán đó là của Exenin thôi, chứ không biết chắc chắn? Nếu có cơ sở, Eve nói cho cho biết???

Nhân đây chép gửi tặng Eve một bài thơ Exenin làm năm ông mới 15 tuổi, có nói về đám lá bạch dương cháy lên trong đêm trăng. Đây là bài thơ sớm nhất của ông mà tôi thích và dịch. Có thể đây là bài mở đầu cho chương trình “MỖI NGÀY MỘT BÀI THƠ EXENIN” mà tôi dự định khởi đầu, rất mong mọi người hưởng ứng. Còn tôi, hứa sẽ tích cực, song cũng không lượng sức mình có thể “trụ được” đến bao giờ. Và mỗi khi post thơ dịch lên NNN, tôi luôn mong nhận được mọi sự góp ý và hưởng ứng của mọi người.

* * *

Bóng tối dần dần buông
Sương láng trên lá cỏ
Tôi đứng lặng bên đường
Nương vào cây liễu rủ.

Ánh trăng vàng quyến rũ
Tràn ngập mái nhà tôi,
Từ đâu đó xa xôi
Tiếng hoạ mi vọng tới.

Thật êm đềm, ấm cúng
Như bên bếp đêm đông,
Hàng bạch dương thắp sáng
Như nến to giữa đồng.

Xa xa, sau cánh rừng,
Phía bờ sông mờ tỏ
Người gác mơ màng gõ
Những tiếng mõ cầm canh.

1910

* * *

Вот уж вечер. Роса
Блестит на крапиве.
Я стою у дороги,
Прислонившись к иве.

От луны свет большой
Прямо на нашу крышу.
Где-то песнь соловья
Вдалеке я слышу.

Хорошо и тепло,
Как зимой у печки.
И березы стоят,
Как большие свечки.

И вдали за рекой,
Видно, за опушкой,
Сонный сторож стучит
Мертвой колотушкой.

1910

[Ta Phuong]

NHÀ THƠ

Mặt tái nhợt trước con đường nguy hiểm,
Trong hồn anh ngập ảo ảnh sầu bi.
Những chiếc gậy đời thọc sâu vào lồng ngực,
Trên mặt anh còn đậm nét hoài nghi.

Mớ tóc xé thành từng lọn nhỏ,
Vầng trán cao hằn những vết nhăn,
Nhưng sắc đẹp anh trong đắm say mộng ảo
Cứ bừng lên như trong những bức tranh.

Anh ngồi giữa lửng lơ căn gác chật,
Mẩu nến lụi tàn ánh mắt tinh anh,
Cây chì trong tay cùng anh trò chuyện
Về những điều thầm kín, mong manh.

Anh viết những lời ca đầy suy tư buồn thảm,
Bằng trái tim, anh săn tìm quá vãng mông lung,
Và tiếng vọng tâm hồn - tiếng rì rào sâu thẳm,
Ngay ngày mai sẽ đổi lấy mấy đồng.

1910-1912

ПОЭТ

Он бледен. Мыслит страшный путь.
В его душе живут виденья.
Ударом жизни вбита грудь,
А щеки выпили сомненья.

Клоками сбиты волоса,
Чело высокое в морщинах,
Но ясных грез его краса
Горит в продуманных картинах.

Сидит он в тесном чердаке,
Огарок свечки режет взоры,
А карандаш в его руке
Ведет с ним тайно разговоры.

Он пишет песню грустных дум,
Он ловит сердцем тень былого.
И этот шум, душевный шум...
Снесет он завтра за целковый.

<1910-1912>

[Eve]

[NguyenAnh]

[Ta Phuong]

Bác NA ơi, sau khi post cái tin trả lời cho Nina lên NNN, biết là sau Nina thế nào bác cũng lên tiếng. Quả vậy!...
Sang ngay thứ 3 rồi, cái "Mỗi ngày 1 bài..." chưa được ai hưởng ứng, nên Geobic vẫn phải è cổ gánh đây... Chúc bác một ĐÊM MƠ...

ĐÊM

Dòng sông thiu thiu ngủ,
Rừng thông tối ngưng reo,
Họa mi không hót nữa,
Muông thú cũng ngừng kêu.

Đêm. Bốn bề tĩnh lặng
Còn suối róc rách thôi,
Và vầng trăng vằng vặc
Rắc bạc khắp nơi nơi.

Bạc lấp lánh dòng sông,
Bạc long lanh bờ suối,
Bạc láng trên cỏ cây
Thảo nguyên thành đắm đuối.

Đêm. Bốn bề tĩnh lặng.
Vạn vật ngủ say rồi.
Riêng vầng trăng vằng vặc
Vẫn rắc bạc nơi nơi.

1911-1912

НОЧЬ


Тихо дремлет река.
Темный бор не шумит.
Соловей не поет,
И дергач не кричит.

Ночь. Вокруг тишина.
Ручеек лишь журчит.
Своим блеском луна
Все вокруг серебрит.

Серебрится река.
Серебрится ручей.
Серебрится трава
Орошенных степей.

Ночь. Вокруг тишина.
В природе все спит.
Своим блеском луна
Все вокруг серебрит.

1911-1912

[rung_bach_duong]

[NguyenAnh]

Đêm
....

Bạc lấp lánh dòng sông,
Bạc long lanh bờ suối,
Bạc láng trên cỏ cây
Rừng dương thành đắm đuối...

1911-1912

НОЧЬ
...
Серебрится река.
Серебрится ручей.
Серебрится трава
Орошенных степей.

[NguyenAnh]

[USY]

Em xin tặng bác Tạ Phương một "dị bản" bài thơ "ĐÊM" mà bắc đã dịch rất sát ý và rất hay.

ĐÊM

Sông thiu thiu ngủ.
Rừng đêm lặng thinh,
Họa mi ngưng hót,
Thú hoang thôi gầm.

Đêm. Trời im ắng,
Suối nhỏ rì rầm
Trăng vàng lấp lánh
Ánh bạc xa gần.

Tãi bạc trên sông,
Rắc bạc xuống suối,
Dát bạc cỏ cây
Đồng trăng mát rượi.

Đêm dài tĩnh lặng.
Đất trời dang mơ,
Trăng ngân đêm vắng
Trải mình trong thơ.

(Câu cuối dành riêng tặng bác TP )
(Đã sửa "thinh không" theo lời góp ý của bác TP)

[Nina]

Bác Ta Phuong ơi, em thấy cái ý Mỗi ngày một bài thì rất hay, nhưng thực hiện được thì cũng khí là khó đấy.

Mà bác Nguyên Anh này, bác viết cái gì em không hiểu!

[Tykva]

Bác Phương cho phép em đứng ngoài nhé. Em không thích Exenin, thật đấy. Đọc đã khó, dịch còn khó hơn. Mà sao chẳng bác nào làm ơn giải giúp em câu hỏi: Tại sao chàng lại căm ghét bản thân mình đến thế chứ?