Tình yêu trong thơ Nga

[iamivan]

Tình yêu trong thơ Nga vài cảm nhận nhỏ
(Anh Ngọc)

Liệu có thể đúc kết thành một câu thế này chăng: Hãy xem một người yêu ra sao, sẽ biết người đó là người như thế nào.
Tôi đã cảm thấy điều này qua khá nhiều năm tiếp xúc với văn học, nhất là với thơ ca Nga.
Vào đầu những năm 60, với một vốn tiếng Nga tự học, tôi bắt đầu cầm trên tay Puskin và Lermontop - hai đại biểu hàng đầu của nền thơ cổ điển Nga. Kỷ niệm đầu tiên về Puskin mà tôi còn nhớ được là tiểu thuyết thơ Epghenhi Onheghin với nhân vật nữ tuyệt vời Tachiana. Tôi thích nhân vật này đến nỗi gần như ngay lập tức bắt tay dịch một trích đoạn vốn rất nổi tiếng : Thư Tachiana gửi Onheghin. Gần 40 năm đã trôi qua tôi vẫn nhớ nguyên vẹn từng câu từng chữ của bản dịch, mặc dù chính nó đã thất lạc từ lâu. Tachiana là con gái một điền chủ ở miền thôn dã, ngay lần đầu gặp chàng trai hào hoa phong nhã Onheghin ở nhà mình, nàng đã đem lòng yêu tha thiết.
Tachiana đã dám chủ động viết thư cho chàng trai, mặc dù nàng vừa viết vừa run rẩy, vừa e sợ, vừa xấu hổ:
Em viết thư cho anh. Còn gì hơn thế nữa
Em còn mong nói được gì đây?
Trong tim anh, em biết, giờ này
Sẽ trừng phạt tình em bằng khinh bỉ...
Táo tợn hơn, ít bị xiềng xích hơn phụ nữ Phương Đông, nhưng Tachiana vẫn bị giằng xé ghê gớm giữa nhu cầu tình cảm tự nhiên của con người và những giáo lý, ràng buộc của xã hội phong kiến Nga.
Nhưng đến đây thì câu chuyện đi theo một hướng khác: Chàng Onheghin, biểu tượng của con người thừa, khủng hoảng lý tưởng sống, không đáp lại tình yêu say đắm, thơ ngây của nàng Tachiana, bởi còn chạy theo những con đường vô định ở phía trước. Câu chuyện về chàng còn dài và phải nói trong một dịp khác. Chỉ biết rằng đến đoạn kết của tác phẩm, Onheghin sau những thất bại trên con đường vô vọng đi tìm lý tưởng mới cảm thấy tình cảm mà Tachiana đã dành cho mình là vô cùng quý giá, là cái đích có thực của hạnh phúc ở trên đời.
Kế tục "Mặt trời của thi ca Nga" thi sĩ trẻ Lermontop mà tài năng và số phận gần như một Puskin thứ hai, đã tiếp tục truyền thống thơ Nga một cách rất nhất quán, rất Nga. Nếu Puskin đường bệ, hoành tráng, có cái chừng mực của người từng trải, thì Lermontop, tuy chỉ đến sau chừng đâu nửa thế hệ, lại mang vẻ cay đắng, dằn vặt trước tuổi bởi một ngoại cảnh đang lún nhanh vào bế tắc không lối thoát. Thơ tình Lermontop cũng do đó mà sớm nhuốm màu bi phẫn:
Anh buồn vì thấy em vui...Lermontop còn lặp lại nhiều lần chất bi phẫn, gần như tuyệt vọng ấy trong thơ ông:
Yêu ư? Mà yêu ai?
Yêu cho qua ngày thì chẳng bõ công
Mà yêu mãi mãi thì không thể được...
Đấy là một nỗi buồn to lớn, có thật, không hề làm dáng. Bởi nhà thi sĩ kế nghiệp Puskin đã ngã xuống y như Puskin, trong một cuộc đấu súng vào thời gian bị lưu đày, khi vừa 27 tuổi nghĩa là hạn sống trên đời còn ít hơn Puskin 11 năm.
Ngẫu nhiên chăng khi cả hai thi sĩ hàng đầu của thi ca Nga lại có số phận giống nhau đến thế, những con sơn ca của tình yêu đều chết trẻ. Lại càng ngẫu nhiên hơn khi thi sĩ thứ ba mà bài báo này không thể không đề cập đến cũng có một số phận chẳng hơn gì thế: Xergay Exenhin, người có tuổi thọ nằm vào khoảng giữa Puskin và Lermontop: 30 tuổi. Có điều, thi sĩ thứ ba này không bị ai bắn chết, ông chỉ tự thắt cổ mà thôi. Về X. Exenhin, chỉ với thơ tình thôi, cũng đã có thể viết đến hàng cuốn sách, mấy dòng này thật chẳng đi đến đâu. Tuy nhiên, để nói gọn một câu, thì ấy là: Exenhin là thì sĩ của đồng quê nước Nga, một hồn thơ quê kiểng bị bứt ra khỏi gốc gác, lưu lạc xa xứ chốn thị thành - tất cả buồn, vui, yêu, ghét gì của ông rốt cuộc cũng diễn ra trên một cái nền chung ấy.
Trong thơ Exenhin, đã có cả một câu chuyện tình liên quan đến một cô láng giềng và một con chó:
Lại hiện về những năm tháng xa xăm
Như bãi cỏ xạc xào hoa cúc dại
Chợt hình dung về một con chó cái
Đã một thời là bạn của tôi

Tuổi trẻ tôi nay đã tắt rồi
Như cây phong mục tàn vì mưa nắng
Tôi nhớ lại một cô áo trắng
Mà con chó kia là người đưa thư...
Mà thi sĩ tương lai đã gửi bao nhiêu bức thư buộc vào cổ con chó, nhưng vẫn bặt vô âm tín...
Tôi khổ đau... Tôi mong đợi hồi âm
Không chờ được... Tôi ra đi... Và thế
Tháng năm qua tôi trở thành thi sĩ
Lại về đây bên khung cửa quen thân...
Cảnh xưa còn đó, mà con người xưa đã xa, nhưng kìa, lại một con cho xuất hiện - không, không phải, không thể là con chó của ngày xưa, mà chính là "con nó đấy, màu lông quen đã nhạt"... Và thế cũng đủ cho tất cả sống lại, bởi tất cả thật ra chưa bao giờ chết.
Tôi còn muốn nói đến những Bloc, Akhomatova, Eptusaco, Codonhexinxki, Sipatrop v.v. và v.v... những tên tuổi đã làm nên cả một dòng thơ tình độc đáo, nhưng thôi, xin được kết thúc bài viết kiểu cưỡi ngựa xem hoa này bằng mấy câu thơ của thi sĩ Xchepan Sipatrop, con chim họa mi của thơ ca Nga Xô viết:
Hãy biết giữ gìn trân trọng lấy tình yêu
Năm tháng càng xa càng quý giá hơn nhiều
Tình yêu đâu chỉ là tiếng thở dài trên ghế đá
Đâu chỉ cuộc dạo chơi trong đêm trăng yên ả
Tình yêu còn là đây - tuyết giá với bùn lầy.
(AN)

http://hufs.org/forum/index.php?act=Print& client=printer&f=52&t=378