Thơ của Vladimir Nabokov

[FORYTCHIA]

Chào các bạn!
Bài thơ Đàn chim di trú đã được nhiều bạn dịch rất hay. Tôi nhờ thêm Nina và NA cho thêm bản dịch bài này của chính hai bạn nữa , được không nhỉ? Cảm ơn nhiều!
Còn để làm gì .. thì hồi sau sẽ rõ.

[NguyenAnh]

[Nina]

Rừng vàng khẽ rung xào xạc
Biển xa nhắc lại bồi hồi
Đàn sếu bay đi tránh rét
Tiếng kêu nức nở ngang trời

Tiếng sếu dịu dần rồi tắt
Trên bầu trời mệt thẫn thờ
Hai con cuối đàn kể chuyện
Nơi xa em nhớ ... bây giờ

[FORYTCHIA]

Cảm ơn Nina trước nhé, Nina cứ âm thầm dịch thơ mà không cần gì.
Còn NA thì có vẻ " cơ chế TT" hơn 1 chút nói thật ra là không dám giục vì để cho NA cứ tự nhiên nuôi cảm hứng , khi nào dịch thì dịch nhé "Giục tốc bất đạt" mà.
Vụ này chưa hứa câu nào đâu đấy, còn vụ trước kia có hứa rồi chỉ tội chưa có lúc nào thực thi thôi.Thông cảm đi mà!
Bài thơ Đàn sếu rất ấn tượng với tôi và vì thế.

[NguyenAnh]

[Geobic]

@ Các bác PHM @ For:
Vài lời thưa lại với các bác về vài chi tiết trong tiểu sử Nabokov:

Ông sinh ở Saint Petersburg 1899 (Nga)
1917 cùng gia đình đ ến Krưm (Crimê) thuộc Ucraina, lánh cuộc nội chiến, rồi trở thành Bộ trưởng Tư pháp của Chính phủ lâm thời Krưm.
15-4-1919 ông rời cảng Sevastopol trên con tàu nhỏ của Hy Lạp, để vĩnh viễn xa rời nước Nga.
Như vậy, bài “Đàn sếu” được viết n ăm 1918, khi ông đã ở Krưm. Xét về góc độ quê hương thì Krưm thuộc Ucraina, không phải là Nga nữa, tuy vẫn thuộc CCCP trước đây. (Saint Petersburg ở bên biển Baltic, bắc Nga, còn Krưm ở bên biển Hắc Hải, nam Ucraina). Như vậy hiểu bài “Đàn sếu” được viết trong nỗi niềm xa quê hương có lẽ là chính xác. Tuy nhiên về phương diện Tổ quốc thì khi đó ông chưa phải dân lưu vong.

Dưới đây là đoạn trích trong tiểu sử của nhà văn này:

Осенью 1917 Владимир Дмитриевич отправил семью подальше от гражданской смуты в Крым, а позднее и сам, чудом избежав ареста, присоединился к ней. Он стал министром юстиции Крымского Временного правительства. В это время Владимир Набоков-младший познакомился с Андреем Белым и Максимилианом Волошиным. Он продолжал писать стихи и ловить бабочек, а однажды его чуть не арестовал бдительный часовой, вообразивший, что тот подает сачком знаки английским военным судам. Весной 1919 года красные ворвались в Крым, и 15 апреля под грохот артиллерийского обстрела Набоковы отплыли из Севастополя на небольшом греческом пароходе, чтобы навсегда оставить Россию.

Nhân đây xin mời dịch mấy bài Nabokov làm sau khi đã rời nước Nga (1919), trong đó có 2 bài viết về Tổ quốc và Nước Nga.

x x x


...И все, что было, все, что будет,
и золотую жажду жить,
и то бессонное, что нудит
на звуки душу разложить,

все объясняли, вызывали
глаза возлюбленной земной,
когда из сумрака всплывали
они, как царство, предо мной.

18. 1. 23.

Снег

О, этот звук! По снегу --
скрип, скрип, скрип --
в валенках кто-то идет.

Толстый крученый лед
остриями вниз с крыши повис.
Снег скрипуч и блестящ.
(О, этот звук!)

Салазки сзади не тащатся --
сами бегут, в пятки бьют.

Сяду и съеду
по крутому, по ровному:
валенки врозь,
держусь за веревочку.

Отходя ко сну,
всякий раз думаю;
может быть, удосужится
меня посетить
тепло одетое, неуклюжее
детство мое.

1930, Берлин

Родина


Как весною мой север призывен!
О, мятежная свежесть его!
Золотой, распевающий ливень,
а потом -- торжество... торжество...

Облака восклицают невнятно.
Вся черемуха в звонких шмелях.
Тают бледно-лиловые пятна
на березовых светлых стволах.

Над шумливой рекою,-- тяжелой
от лазури влекомых небес,--
раскачнулся и замер веселый,
но еще неуверенный лес.

В глубине изумрудной есть место,
где мне пальцы трава леденит,
где, как в сумерках храма невеста,
первый ландыш, сияя, стоит...

Неподвижен, задумчиво-дивен
ослепительный, тонкий цветок...
Как весною мой север призывен)
Как весною мой север далек!

<1921>
России


Не предаюсь пустому гневу,
не проклинаю, не молю;
как изменившую мне деву,
отчизну прежнюю люблю.

Но как я одинок, Россия!
Как далеко ты отошла!
А были дни ведь и другие:
ты сострадательной была.

Какою нежностью щемящей,
какою страстью молодой
звенел в светло-зеленой чаще
смех приближающийся твой!

Я целовал фиалки мая,--
глаза невинные твои,--
и лепестки, все понимая,
чуть искрились росой любви...

И потому, моя Россия,
не смею гневаться, грустить...
Я говорю: глаза такие
у грешницы не могут быть!

1921?

[Geobic]

[NguyenAnh]

[FORYTCHIA]

Những cảm xúc mặn mòi sâu lắng cùng” Đàn sếu” của nhà thơ Nga V.Nabokov.
Ông sáng tác bài thơ vào một ngày tháng mười mùa đông năm 1918, gần một thế kỷ đã qua mà những gì tác giả gửi gắm ở “Đàn sếu” vẫn có tác dụng rất đúng hợp với mọi thời.
ЖУРАВЛИ
( Nguyên bản bài thơ của V.Nabokov)
Шумела роща золотая,
ей море вторило вдали,
и всхлипывали, пролетая,
кочующие журавли

и в небе томном исчезали,
все тише, все нежней звеня.
Мне два последних рассказали,
что вспоминаешь ты меня...
24 октября 1918

ĐÀN SẾU

Xào xạc cánh rừng vàng
Biển xa vang tiếng dội,
Đàn sếu nức nở bay
Tới miền cư trú mới.

Trên bầu trời mệt mỏi
Tiếng chim lịm tắt dần,
Hai con sếu sau chót
Nhủ: em còn nhớ anh.
(Bản dịch của Geo)
-----------
P/án 1.Cánh rừng vàng xào xạc
Biển cùng hát ngân nga
Đàn sếu bay tránh rét
Thổn thức gọi bạn yêu

Trên bầu trời ảm đạm
Tiếng sếu xa lịm dần
Hai con cuối chào khẽ
Nhớ nơi này mãi thôi!

P/án 2.Cánh rừng vàng xào xạc
Biển cũng hát rì rào
Đàn sếu bay mê mải
Tha thiết gọi bạn yêu

Bầu trời như thể mất
Đàn sếu và bài ca
Hai con cuối kể lại
Em vẫn thường nhớ anh !
(Trăng Quê)



------------------------
Rừng thưa lấp lánh vàng xào xạc
Phía xa kia biển hoà giọng hát cùng
Và nghẹn ngào kêu những tiếng não nùng
Bay ngang trời những con sếu bạc.


Dần mất dạng trên bầu trời mệt mỏi
Vệt sếu bay và tiếng sếu trong ngân
Hai con sếu rốt đàn kể cho anh biết
Ngày ngày em vẫn nhớ tới anh.
(Tykva)
------------

Cánh rừng thưa xào xạc lá vàng,
Biển xa xăm hoà đồng tiếng hát.
Trên trời cao đàn sếu bay ngang,
Văng vẳng tiếng gọi đàn thê thiết.

Bóng chim khuất trong mây lững thững
Tiếng sếu ngân nhỏ bớt, dịu dần
Có hai con cuối đàn kể lại:
Nơi quê nhà em vẫn nhắc tới anh.
(USY)
---------------

Cánh rừng vàng xào xạc
Biển xa vọng ngân nga
Những con sếu di trú
Thổn thức bay ngang qua

Xa mờ trên trời nhạt
Tiếng chúng dịu lắng dần
Hai con cuối đàn kể
Rằng em hằng nhớ anh ...
(Phan Hoa May)
---------------
Rừng vàng khẽ rung xào xạc
Biển xa nhắc lại bồi hồi
Đàn sếu bay đi tránh rét
Tiếng kêu nức nở ngang trời

Tiếng sếu dịu dần rồi tắt
Trên bầu trời mệt thẫn thờ
Hai con cuối đàn kể chuyện
Nơi xa em nhớ ... bây giờ
(Nina)
----------
Rừng thưa xào xạc lá vàng
Xa xa sóng biển rộn ràng ngân nga
Lưng trời đàn sếu bay qua
Tiếng kêu giã bạn thiết tha, cháy nồng

Bóng chim tan giữa thinh không
Lời yêu dần nhỏ, lắng trong tim này
Đôi chim sau rốt giãi bày:
Rằng em vẫn thế, hằng ngày nhớ anh.
(Nguyen Anh)
--------
Khi đọc các bản dịch của 7 bạn ở trên, mỗi người bằng giọng văn riêng và cảm xúc của mình cho ta thấy nhiều góc nhìn về bài thơ nhưng điểm chung là đều toát lên được tình cảm nhớ nhung quê hương của tác giả thông qua hình tượng đàn sếu di trú.

Để hiểu sâu sắc một bài văn, bài thơ nào đến tận cùng cội rễ ta đều nên tìm hiểu hoàn cảnh xuất xứ ra đời của nó.
Ở bài thơ Đàn sếu cũng không là một ngoại lệ. Tác giả bài thơ sáng tác vào thời điểm tháng mười – khi ấy mùa đông đang lạnh lẽo tràn về; những đàn chim di trú mắt nhắm nghiền từng đàn theo quy luật của tự nhiên bay từ miền bắc về phương nam ấm áp hơn, bắt đầu rủ nhau đi tránh rét. Tác giả mượn hình ảnh đàn chim này chính là nói lên nỗi lòng mình khi ( sẽ) biết là rồi mình cũng như đàn chim kia: bay đi nhưng sẽ trở về dù có thể chỉ là trong tâm khảm, tuy phải tạm xa mảnh đất quê hương nhưng quê hương vẫn nhớ khắc sâu trong tim.
Đàn chim sếu hay chính là bản thân tác giả trước khi ra đi chuẩn bị thật sự rời xa Tổ quốc như tự nhủ với chính lòng mình “ Ra đi nhưng lòng vẫn mãi nhớ về cố hương”.
Một nhà văn LX cũ ( sống lưu vong ở Italia tôi không nhớ rõ tên) cũng đã từng thốt lên những lời yêu thương dành cho tổ quốc của mình, đại ý:” Dưới đế giày của tôi luôn luôn có những hạt đất của nước Nga”- dù có ở đâu hay đi bất cứ nơi nào thì tổ quốc vẫn sẽ ở mãi trong tâm trí.
Ở khổ thơ đầu, hình ảnh “cánh rừng thưa xào xạc lá vàng” và” tiếng biển ngân vang “ hoà với nhau thành bài ca ca ngợi mảnh đất quê hương ở Nga rất đặc trưng. Thời tiết vào mùa đông thường hay ảm đạm nhưng với tác giả thì hai hình ảnh ấy vẫn ngời ngời trong tâm tưởng vì chẳng đâu đẹp hơn quê mình, tổ quốc mình. Hình ảnh siêu thần ấy chỉ ở nơi quê hương là đẹp đẽ nhất bởi hai chữ Quê Hương viết hoa luôn ngự trị trong trái tim một ngừơi con khi sắp phải rời ra nơi đó. Tác giả nhân cách hoá “đàn sếu” cũng biết “ thẫn thờ” lưu luyến đầy vơi như tình cảm con người khi biết mình sắp phải tạm biệt những điều yêu thương gần gũi từ thuở nào. Trạng thái này xảy ra khi đàn chim đang chuyển động dần xa, tác giả dùng hai từ này quả là quá tuyệt.Bạn ơi, hãy cho tôi mượn chiếc khăn màu thời gian để thấm những giọt tâm hồn như đang ngây ngất khi nghe cách thể hiện tình cảm của V. Nabokov với quê hương mình.
Khi hiểu xuất xứ bài thơ, đứng trên góc độ cách cảm nhận đồng điệu ấy - các bạn dịch thơ và các bạn đọc thơ sẽ thấy được những điều ẩn chứa trong hình ảnh đàn sếu, và nhất là ở hình ảnh 2 con rốt đàn, vô cùng cảm động ! Hình ảnh cực kỳ đắt là khi Hai chú chim ( trước khi bay khuất vào làn mây) đã có một cái gì đấy ngoái lại đầy quyến luyến để gửi gắm nhắn nhủ lần cuối “ Em sẽ mãi hằng nhớ anh( có nghĩa là) nhớ mãi mảnh đất này”. Tác giả sử dụng phương pháp nhân cách hoá quá tuyệt vời ở 2 câu kết, lời của chim sếu băng qua muôn trùng mây, muôn ngàn gió vọng đến vẫn ấm nồng gửi lại mảnh đất thân quen ấy một lời khắc ghi.
Chính sự hiểu rõ xuất xứ bài thơ ta càng cảm nhận cái hay
, cái hồn mà tác giả muốn nói lên.
Nhân đọc và nghiền ngẫm dễ có mấy chục lần bàithơ này, tôi thêm vài dòng tản mạn.
Những năm tháng xa quê hương có lẽ ai cũng cảm thấy tình cảm của mình rất gắn bó luôn nhớ về nơi ấy, nơi quê hương xứ sở.Chỉ cần chạm khẽ đến thôi là trực trào cảm xúc và bùng lên mạnh mẽ như nham thạch.
Mỗi một hình ảnh nào liên quan gợi nhắc đến quê hương, là mỗi lần trái tim chúng ta bồi hồi là lòng ta lại rưng rưng nhớ, thử hỏi có ai là không.
Mỗi dịch giả của NNN với chất giọng riêng của mình không ai giống ai vẫn bám chắc theo nguyên gốc để truyền tải đến bạn đọc bằng sự rung cảm chân thành.
Cảm ơn những vần thơ làm tôi ấn tượng. Các bạn hãy nhận lấy sự trân trọng mà tôi có dịp chia sẻ khi quá nâng niu “Đàn sếu”.
Mượn lời bài hát của một nhạc sỹ Việt nam, tôi muốn viết dòng kết
“ Hãy nhắn giùm tôi về nơi góc biển.
Ở phương trời này, ta vẫn ngóng trông!
Chảy đi sông ơi!Chảy đi …., Kìa, Sông ơi…!
_____________

Cảm ơn tất cả các bạn!

[Tykva]

[Geobic]

[Tykva]

[Geobic]

Geo xin gửi bài dịch sau đây, chắc chắn được sáng tác sau khi Nabokôv đã rời Tổ quốc, để hiểu về tình cảm của ông với quê hương mà bác For đã rất dày công phân tích về bài Đàn Sếu. Rất mong mọi người hưởng ứng dịch tiếp các bài khác. Những Nina, Usy dạo này đi đâu mất tăm ấy nhỉ?

Gửi nước Nga

Ta chẳng ngợp trong giận hờn vô nghĩa,
Rủa nguyền, van vỉ cũng không;
Ta vẫn yêu Tổ quốc mình sau trước,
Như yêu ai đã đổi dạ, thay lòng.

Nhưng, ơi nước Nga, ta cô độc quá chừng!
Người với ta giờ ngàn trùng cách trở!
Vậy mà từng có những ngày quá khứ:
Người cùng ta chia sẻ, bao dung!

Ta cảm nhận nỗi đau êm dịu
Niềm đam mê rất đỗi trẻ trung
Khi từ cánh rừng xanh tươi vọng lại
Tiếng Người cười tựa nhạc ngân rung.

Ta từng hôn đoá hoa đồng thảo tháng năm, -
Những con mắt Nga ngây thơ, trong trắng, -
Và những cánh hoa, chừng hiểu lòng ta,
Những giọt lệ-sương yêu lấp lánh…

Và vậy đó, ơi nước Nga của ta,
Ta đâu dám giận hờn, sầu tủi…
Ta biết rằng ánh mắt sáng trong kia
Chẳng thể có ở người lầm lỗi.

1921?

России

Не предаюсь пустому гневу,
не проклинаю, не молю;
как изменившую мне деву,
отчизну прежнюю люблю.

Но как я одинок, Россия!
Как далеко ты отошла!
А были дни ведь и другие:
ты сострадательной была.

Какою нежностью щемящей,
какою страстью молодой
звенел в светло-зеленой чаще
смех приближающийся твой!

Я целовал фиалки мая,--
глаза невинные твои,--
и лепестки, все понимая,
чуть искрились росой любви...

И потому, моя Россия,
не смею гневаться, грустить...
Я говорю: глаза такие
у грешницы не могут быть!

1921?

[LEN]

Em chưa hề đọc thơ của Cụ này bao giờ. Nhờ có công chị GEO sưu tầm nên giờ mới có dịp tiếp xúc với thơ của Cụ Nabokov.
Trước kia em là không mặn mà với thơ lắm nhưng không hiểu thế nào từ ngày tham gia nuocnga.net lại đâm tơ tưởng đến nó mới thú chứ.
Em phải cám ơn anh chị trên diễn đàn này lắm đấy. Em nghe nói những người yêu thơ đều hay đa cảm, lãng mạn có phải thế không ạ.

[FORYTCHIA]