Bà chúa thơ tình Anna Akhmatova

[iamivan]

Anna Akhmatova -Bà chúa thơ tình
Đào Tuấn Ảnh

Akhmatova (1889-1996) là nhà thơ viết về nhiều đề tài, song dù có viết về đề tài gì thì tình yêu luôn là những đốm sáng lấp lánh trong từng câu thơ của bà. Akhmatova được tôn vinh là “bà chúa thơ tình” trong thơ Nga thế kỷ XX.


http://www.somebuddy.ca/goodwomen/mostwanted/images/anna_a_250.jpg

[...]Chuyên san Thơ số 5 tháng 11-2003 đăng bài Akhmatova kể về Blok, trong đó có đoạn hai nhà thơ tình cờ gặp nhau trên một buổi dạ hội. Trước lúc Akhmatova lên phát biểu và đọc thơ Blok đã khuyên bà đọc bài “Chúng ta là lũ anh hùng rơm”. Akhmatova từ chối với lý do trong bài thơ có những chi tiết quá “văn xuôi”, “đời thường”. Bà nói với Blok: “Đọc đến câu “Tôi mặc váy bó”, người ta cười chết”. Blok “trấn an” bà, trả lời: “Khi tôi đọc câu “Và kẻ nát rượu với đôi mắt cá chày” người ta cũng cười tôi đấy thôi”…


Người đọc dễ bỏ qua chi tiết này nếu không biết xuất xứ của bài thơ, tên gọi chính xác, cũng như không được đọc toàn bộ bài thơ đó. Đây là một trong những bài thơ của Akhmatova được nhiều người đương thời rất thích, bản thân Blok, như chúng ta thấy, cũng thuộc lòng nó. Bài thơ thể hiện nét độc đáo trong phong cách thơ Akhmatova nói chung và thơ tình của bà nói riêng, đó là sự hoà hợp tuyệt diệu những yếu tố dường như không thể kết hợp được trong thơ: tính trữ tình xen lẫn tính sử thi, chất thơ được chiết từ những chi tiết, tình huống cụ thể của đời thường, những tính cách tâm lý tinh tế, sâu sắc, sự biến đổi kỳ ảo từ nhân vật kể chuyện sang nhân vật trữ tình và ngược lại… Đây là một trong nhiều bài thơ của Akhmatova giống như cảnh kịch, trong đó, trên nền sự kiện chung, diễn ra tình huống kịch, hành động kịch, những đối thoại ngầm giữa các nhân vật xen lẫn độc thoại nội tâm của người kể chuyện hay nhân vật trữ tình.

Chúng ta hãy đọc bài thơ có đầu đề rất ngộ Quán chó hoang, mà Blok nói tới.

Tất cả chúng ta - lũ say mèm, phóng đãng
Tụ tập nơi này nào vui thú gì đâu!
Trên tường kia hoa và chim lử lả
Dưới đám mây phiêu lãng nát nhàu.


Anh ngậm chiếc tẩu đen lặng thinh
Trên tẩu thuốc khói vẽ hình kỳ quặc.
Chiếc váy bó sát người em mặc
Muốn tôn thêm vẻ kiều diễm thân hình.



Ô cửa sổ từ lâu rồi khép chặt:
ở đằng kia giông bão, giá băng?
Cặp mắt anh - mắt chú mèo hoang
Rất cẩn trọng, so đo và tính toán


Ôi, trái tim em sao buồn tới vậy
Phải chăng giờ chết đã tới gần?
Còn cô ấy say sưa trong điệu nhảy
Có biết rằng địa ngục ở dưới chân?
(Đào Tuấn ảnh dịch)

Bài thơ này có xuất xứ như sau: Vào những năm 1912-1915 ở Peterburg có một quán rượu tên là “Quán Chó hoang” rất nổi tiếng vì là nơi giao du của giới văn nghệ sĩ. Các hoạ sĩ thời thượng vẽ tranh trên khắp các bức tường, những bức tranh phong cảnh Nga với những cánh rừng, cây cối, chim chóc và những đám mây theo phong cách hiện đại chủ nghĩa. Các nhà văn, nhà thơ thuộc đủ các trường phái, các nhạc sĩ, ca sĩ đọc và biểu diễn những tác phẩm của mình ở đó. Những buổi “sinh hoạt văn học nghệ thuật” như vậy diễn ra hàng đêm. Có một lần Akhmatova đọc thơ của mình trong quán đó. Sau này bà lấy tên Quán chó hoang làm đầu đề cho bài thơ.

Trong bài thơ Akhmatova đã sử dụng những hình tượng, cụm từ, câu và ý đối chọi để mô tả một không gian căng thẳng đầy kịch tính: khung cảnh ồn ào của quán rượu, không khí bị nén chặt của đêm trước thế chiến và sự im lặng của cặp trai gái. Thật ra họ không im lặng mà đang đối thoại ngầm với nhau, đúng hơn, chỉ có nhân vật nữ “nói”, trách cứ, giãi bày nỗi đau khổ vì tình yêu sắp mất, sự ghen tuông, ngờ vực đang cấu xé, hành hạ nàng. Còn chàng thì im lặng đốt thuốc. Khói thuốc vẽ những hình thù kỳ quặc, khó hiểu, cũng giống như những tâm trạng khó hiểu mà chàng đã thôi không chia sẻ cùng nàng. Người đàn bà cảm nhận được tình yêu nơi người đàn ông đã hết. Để vớt vát tình thế, nàng cố tình “diện” chiếc váy bó sát để tôn thêm vẻ kiều diễm của thân hình, hòng mong chàng vì thế mà quay lại. Một hy vọng mỏng manh. Một chi tiết rất đàn bà! Nhưng mà sao? Người đàn ông đâu có để ý, tâm hồn anh ta, giống như khuôn cửa sổ nhỏ, đã vĩnh viễn khép chặt trước nàng. Thật ra thì anh ta, giống như chú mèo hoang cẩn trọng, đang cố lựa lời “giải thích”, tìm cách “ra đi” cho yên ổn - ra đi theo kiểu đàn ông. Nàng thì như kẻ sắp chết. Còn cô gái kia (nhân vật thứ ba) - “đối tượng” mới của chàng Don Joan, đang hoan hỉ, vui vẻ nhảy nhót, đâu có biết anh ta chính là cái địa ngục mà cô, giống như người đàn bà đang đau khổ này, sắp sửa rơi vào (lại đối chọi “vui vẻ, nhảy nhót” với “địa ngục”).

Nét độc đáo trong nghệ thuật miêu tả tâm lý, tính cách của thi pháp Akhmatova đã được thể hiện ngay từ những bài thơ đầu tiên của bà. Bài ca về cuộc gặp gỡ cuối cùng đã làm độc giả sửng sốt bởi những ngụ ý, liên tưởng, những chi tiết vô cùng nhỏ nhặt lại chứa đầy ý tứ, truyền đạt một cách tinh tế, chính xác diễn biến tâm lý của nhân vật:

Ngực buốt lạnh vô phương cứu chữa,
Chân bước đi vẫn cứ nhẹ không.
Bàn tay em mải miết đeo găng
Tay bên phải xỏ nhầm găng tay trái
(Bài ca về cuộc gặp cuối cùng, Đào Tuấn ảnh dịch)

Một chi tiết rất Akhmatova - người đàn bà “xăm xăm băng lối” tới cuộc hẹn, hồi hộp, bối rối tới mức tay xỏ nhầm găng! Còn gì thuyết phục hơn khi miêu tả tâm trạng bấn loạn vì tình như thế! Svetaeva viết rằng chỉ bằng chi tiết: “Tay bên phải xỏ nhầm găng tay trái” Akhmatova, lúc đó còn rất trẻ, đã lột tả được trạng thái tâm lý, tình cảm của người đàn bà đang yêu, sự bấn loạn trữ tình, - toàn bộ kinh nghiệm! - Chỉ bằng một nét chấm phá ấy thôi bà đã lưu danh muôn thuở cái hành động có từ ngàn xưa nơi người phụ nữ, nơi nhà thơ, những con người trong những thời khắc trọng đại của cuộc đời thường quên mất đâu là bên trái, đâu là bên phải - không chỉ có găng tay, mà là cả thế giới, những con người bỗng nhiên đánh mất mọi tự tin nơi mình.

http://www.odessaglobe.com/russian/people/akhmatova.gif

Bằng những chi tiết cụ thể, cực kỳ chuẩn xác, một điều gì đó còn lớn lao hơn một tâm trạng đã được khẳng định và tượng trưng hoá, - đó là một tâm hồn chân thực, toàn vẹn. Tình yêu trong thơ Akhmatova không phải chỉ là dục vọng đam mê, là sự gần gũi, mà nhất thiết và trên hết phải là sự thăng hoa của tâm hồn, là mối liên hệ tinh thần giữa hai con người. Khi điều đó không xảy ra nữa thì tình yêu chỉ còn là nỗi bất hạnh đáng nguyền rủa, nó tước mất những suy nghĩ trong sạch, tách con người ra khỏi vũ trụ, nhấn chìm nó trong thế giới u ám của địa ngục:

Và trái tim ấy thôi đồng vọng
Với giọng nói em, vui sướng, u buồn
Hết cả rồi… Thơ về đêm trống,
Nơi muôn năm anh đã không còn
(Hồng Thanh Quang dịch)

Nếu tình yêu trong thơ Svetaeva luôn gắn với hình tượng dông bão, hoả diệm sơn, biển động, thì người đàn bà yêu và được yêu trong thơ Akhmatova cùng lắm cũng chỉ chân thành thỏ thẻ: “Em phát điên, chàng trai lạ lùng ơi...” và trạng thái thăng hoa của tình yêu được diễn tả bằng câu nói giản dị: “Nhìn xem này! Trên ngón út của em/ Chiếc nhẫn nhỏ xinh mượt mà óng ả” (Những bài thơ trong tập Chuỗi tràng hạt).

Tình yêu dung dị đó lại là một thứ tình yêu không gì chế ngự nổi: không “nhiệm vụ”, không “hoàn cảnh”, một thứ tình yêu không chút vị kỷ, tính toán, so đo, một tình yêu giàu có, thảo rộng bởi nó là nhu cầu tự nhiên của tâm hồn, một tâm hồn không thể yêu cách nào khác ngoài tự nguyện và dâng hiến.

Đối với Akhmatova tình yêu - đó là hiện tượng tự nhiên của tự do tinh thần. Điều đó được tuyên bố ngạo nghễ:

Vinh quang trần gian như khói sương
Tôi đâu đòi hỏi cho mình
Chỉ có hạnh phúc tôi mang lại
Cho người yêu, cho tất cả những người tình
Và vang lên như một tín điều:
Mùa thứ năm trong năm,
Là lời anh tán tụng
Hãy thở thứ Tự do cuối cùng
Bởi đó là tình yêu (Đào Tuấn ảnh dịch)

Mỗi nhà thơ đều cố gắng đưa ra “tuyên ngôn”, “định nghĩa” của mình về tình yêu. Đối với Akhmatova tình yêu - đó là Tự do cuối cùng, tức Tự do tối cao. Khi yêu thực sự con người được ban cho thứ ân sủng đó.

Tình yêu trong thơ Akhmatova - tình yêu của những đòi hỏi tinh thần cao, là lĩnh vực của tự do tối thượng và là niềm vui sướng, khả năng dâng hiến toàn vẹn của trái tim - tình yêu ấy đồng thời cũng là bi kịch. Bởi nó không được chia xẻ: khi “rơi” vào tình yêu, người thì không tiếp nhận nổi - “Đến dịu dàng anh cũng không đòi hỏi”, người thì, điều này còn cay đắng hơn, chỉ cần một chút, một vài mảnh vụn của nó - “Chén tình không uống cạn/ Chỉ nhấp môi gọi là…”.

Song tình yêu bi kịch trong thơ Akhmatova còn gần và cần cho con người hơn những thứ tình yêu “thành công”, viên mãn thường gặp trong thơ đương thời. Là bởi bi kịch trong thơ Akhmatova tạo ra một nguồn tình cảm vô tận, giấu trong nó khát vọng hướng tới tận thiện, tận mỹ. Chất bi kịch này làm tăng vẻ đẹp và sức mạnh tình cảm, khả năng bất diệt của nó - đó là sự vận động. Blok nói: “Từ đau khổ tới vui sướng là con đường thẳng, từ buồn chán tới vui sướng chẳng có con đường nào”. Loại thơ tình yêu thành đạt hạn chế tình cảm, làm nó nghèo đi bởi sự tự thoả mãn. Mà thật ra sự thành đạt nói chung không bao giờ có thể là đối tượng của thơ - vì thành đạt luôn đồng nghĩa với bất động, đứng yên. Tình yêu trong thơ Akhmatova không thành đạt, song không có nghĩa là không hạnh phúc. Chỉ cần một khả năng biết hy sinh vì tình yêu, một tình yêu không cần đền đáp, không tính toán, một tình yêu khó khăn và đau đớn - “đến tận cùng đau đớn, đến tình yêu” - chỉ cần một khả năng đó của trái tim đủ để có một hạnh phúc thực sự. Và người đọc biết ơn tình yêu đó, thứ tình yêu nuôi dưỡng tình cảm của họ, không trói buộc họ bởi bất cứ công thức nào…

Anh cấm em hát, cấm em cười
Còn cầu nguyện từ lâu anh đã cấm
Gì cũng được, miễn chúng mình bên nhau
Mọi thứ còn lại em chẳng tính vào đâu
(Đào Tuấn ảnh dịch)

Eikhenbaoum, nhà phê bình hình thức nổi tiếng của Nga, nhận xét, Akhmatova - một thi sĩ cảm nhận cuộc sống cá nhân mình như cuộc sống lịch sử, cuộc sống dân tộc. Tình yêu trong thơ bà không bao giờ tách biệt khỏi những gì diễn ra ở cuộc sống xung quanh, nó hoà quyện tinh tế với những bộ phận khác trong một chỉnh thể hữu cơ. Trong bài Quán chó hoang chỉ qua bốn câu thơ mở đầu mô tả quang cảnh quán rượu người đọc đã cảm nhận đầy đủ không khí của thời đại. Chính vì vậy mà nó thật hoà hợp với tâm trạng, tình huống đầy kịch tính cụ thể, riêng tư ở phía dưới. Chỉ cần một thuật ngữ, một khái niệm nào đó về chính trị, xã hội lọt vào thì cảm kịch phía dưới sẽ biến mất, hoặc nếu còn, thì cũng sẽ diễn ra thật gượng gạo, không còn cái logic đặc biệt của nghệ thuật đòi hỏi cảm bằng trái tim, tâm hồn, hơn hiểu bằng đầu óc, lý trí. Trên cái nền như vậy biên độ xúc cảm trong thơ tình Akhmatova rất rộng và cực kỳ phong phú, từ những bài thơ khóc chồng, nhà thơ lớn Gumiliev bị sát hại đến những bài thơ về đứa con duy nhất bị tù đầy (Hai mười bảy tháng ròng tôi khóc…) đến những bài thơ về Mandelstam hay Maiakovski, trong đó khó phân biệt đâu là tình yêu nam nữ, đâu là tình bạn, sự ngưỡng mộ của một tài năng trước những tài năng. Aleksandr Blok đối với Akhmatova vĩnh viễn là một thần tượng. Khi chết thi sĩ thiên tài đã hoá thánh trong thơ bà:

Và trào tuôn những bài hát cầu hồn
Không thê lương mà ngân vang trong trẻo
Còn nghĩa địa - sơn ca khu rừng nhỏ
Lặng chìm trong ánh sáng mặt trời.
(Và từ đây Smolensk mang tên thánh… Đào Tuấn ảnh dịch)

Thơ tình yêu là một bộ phận “máu thịt” trong toàn bộ sáng tác của Akhmatova. Và giống như một trong những bộ phận làm nên cơ thể sống, nó sẽ chết nếu bị tách lìa khỏi cơ thể ấy. Tình yêu trong thơ Akhmatova sẽ không còn, nếu tách nó khỏi tình yêu với nước Nga, thiên nhiên Nga, nhân dân Nga. Tình yêu này đã giúp bà sống trọn một đời thơ dài. Hai bài thơ rung động lòng người được viết ra lúc bà khó sống nhất: Người ta nghĩ chúng mình nghèo lắm… và Cầu nguyện, trong đó nước Nga là tình yêu lớn nhất của bà. Nước Nga đối với Akhmatova, cũng như Tự do đối với Petopi, vì sự sống còn của nó bà sẵn sàng hiến dâng tất cả, không chỉ những người mình yêu mà còn cả tài thơ của mình nữa:

Cứ để tôi sống những năm dài đói khổ
Cứ ngạt thở, mất ngủ, sốt cao
Cứ việc lấy đi đứa con và tình yêu
Cùng tài thơ mà trời đã phú
Trong Thánh lễ tôi khẩn cầu như thế,
Sau bao ngày khốn khổ đoạ đầy,
Để mây đen trên nước Nga đau khổ
Tan đi trong ánh sáng ban ngày.
(Cầu nguyện - Đào Tuấn ảnh dịch)

Cũng như nhiều nhà văn, nhà thơ tài năng khác, Akhmatova sợ người đời sau này sẽ không hiểu cuộc đời mình, không hiểu thơ mình, chính vì vậy sẽ quên lãng nó. Ngay từ năm 1913, dự cảm về số phận vinh quang đầy cay đắng sẽ dành cho mình, bà đã viết những dòng thơ này để minh chứng cho tấm lòng mình, để hậu thế phán xét:

Và em đứng đây - lạy Chúa lòng lành!-
Trên lớp phủ băng mỏng manh, dễ vỡ
Còn anh, những bức thư của em xin hãy giữ,
Cho thế hệ mai sau phán xét chúng mình.

……..

Ôi, nước uống trần gian sao ngọt quá,
Lưới tình trần gian sao dệt quá dày.
Hãy để cho tên em một khi nào đó
Lũ trẻ sẽ đọc lên trong sách lúc học bài.
(Tạ Phương dịch)

Đúng như dự cảm của nhà thơ, ngày hôm nay trường học đã giảng dạy thơ của bà cho học sinh. Thế hệ thế kỷ XXI, thế hệ của máy vi tính và quảng cáo, vẫn đọc, hiểu và yêu thơ bà, biết ơn bà - người gìn giữ, truyền lại cho họ những điều tốt đẹp nhất trong văn hoá Nga.[...]

Bài viết này trích trong "Một thế kỷ thơ Anna Akhmatova" của Đào Tuấn Ảnh, đăng trên tạp chí Nghiên Cứu Văn Học số 2/2004

[Nina]

http://sacmauvanhoa.vdcmedia.com/vanhocnuocngoai-C.asp?PostID=2307

Akhmatova kể về Blok


Akhmatova Anna Andreevna là nhà thơ lớn của Nga thế kỷ XX. Bà từng học khoa luật Đại học nữ sinh Kiev và khoa Văn - Sử Đại học Tổng hợp Smonưi. Những tập thơ thời kỳ đầu của bà như Buổi chiều (1912), Chuỗi tràng hạt (1914) được hoan nghênh nhiệt liệt. Nhà thơ Blok đặc biệt trân trọng tài năng và vẻ đẹp của Anna. Sau này nhà thơ Brotxki (Giải thưởng Nobel) cũng vô cùng thán phục thơ và nhân cách của bà. Cho dù đã từng viết sách về Pushkin (Cái chết của Pushkin), nhưng bà vẫn nói rằng: “Tôi chưa hề biết gì về văn xuôi”. Tuy vậy, những dòng tự truyện của bà vẫn có một sức cuốn hút kỳ lạ. Dưới đây là một đoạn bà kể lại kỷ niệm với Blok.


Mùa xuân năm 1913, tại một quán ăn ở Peterburg người ta tổ chức buổi dạ tiệc nhân dịp Verner đến thăm nước Nga. Cũng tối đó, các nữ sinh trường Bestujev cũng mở dạ hội nội bộ. Cả hai nơi đều mời tôi đến dự. Mặc dù yêu thơ Verner, nhưng khi hình dung ra cảnh dạ tiệc ồn ào, những lời chúc tụng, rượu sâm banh nổ lốp bốp và tiếng Pháp bồi, tôi đã chọn buổi dạ hội của các nữ sinh.

Đến dự buổi dạ hội có một số quý bà dành cả cuộc đời đấu tranh cho quyền bình đẳng của phụ nữ. Một trong số đó là nữ văn sĩ Ariadna Vladinimisnovn Tyrkova Vergejskaia vốn biết tôi từ nhỏ. Sau khi tôi lên phát biểu, bà nói: “Chà, Anna giành được quyền bình đẳng cho mình rồi đấy”.

Trong phòng hoá trang tôi gặp Blok.

Tôi hỏi ông tại sao không đến dự buổi dạ tiệc mừng Verner, Nhà thơ trả lời một cách thẳng thắn: “ở đó người ta sẽ đòi nói tiếng Pháp, mà tôi lại không biết thứ tiếng đó”.

Một nữ sinh tiến đến và báo, tôi sẽ phát biểu sau Blok. Tôi chắp tay lo lắng: “Alexandr Alexandrovich, tôi không thể lên phát biểu ngay sau anh được đâu”. Ông đáp với giọng trách móc: “Anna Andreevna, chúng ta không phải là những ca sĩ giọng cao”. Lúc này ông đã là nhà thơ rất nổi tiếng ở Nga. Đã 2 năm tôi đi đọc thơ ở Câu lạc bộ thơ, Hội những kẻ ghen ghét ngôn từ nghệ thuật, ở nhà Viacheslav Ivanov nhưng lần này lại hoàn toàn khác.

Sân khấu che giấu con người bao nhiêu thì cũng lột trần anh ta không thương tiếc bấy nhiêu. Có lẽ lần đầu tiên tôi cảm nhận được điều đó. Mọi khán giả có mặt ở dưới dường như kết lại thành một con quái vật lắm đầu. Vượt qua được cảm giác đó thật khó khăn. Zoshenko là thiên tài, còn Pasternak cũng không tồi trong việc này.

Không ai biết tôi, và khi tôi bước ra, người ta xì xào: “Ai thế nhỉ?”. Blok khuyên tôi đọc bài: “Chúng ta là một lũ anh hùng rơm”. Tôi từ chối: “Nhưng khi đọc đến câu “Tôi mặc váy ngắn”, người ta cười chết”. Ông trả lời: “Khi tôi đọc câu “Và kẻ nát rượu với đôi mắt cá chày” người ta cũng cười tôi đấy thôi”.

Tôi nhớ không rõ, nhưng hình như một lần khác trong một đêm thơ, không nghe hết Igor Severianhin, Blok đã quay về phòng hoá trang và lẩm bẩm: “Giọng thằng cha này đầy chất mỡ như của bọn luật sư”.

Vào một buổi chiều chủ nhật năm 1913 tôi mang đến nhà Blok mấy cuốn sách của ông và xin tác giả chữ ký. Trong từng quyển ông chỉ đề: “ Blok tặng Akhmatova”. Nhưng trong quyển thứ ba ông viết tặng tôi bài thơ: “Ôi sắc đẹp đáng sợ, người ta sẽ bảo em thế…”. Tôi chưa hề mang khăn san như Blok miêu tả trong bài thơ, nhưng lúc đó ông đang say Carmen và đã “Tây Ban Nha hoá” cả tôi. Dĩ nhiên tôi cũng chưa bao giờ cài hồng đỏ lên tóc. Không phải ngẫu nhiên mà bài thơ được gieo vần theo kiểu Tây Ban Nha. Trong lần gặp gỡ cuối cùng giữa hai chúng tôi sau cánh gà Nhà hát kịch nói mùa xuân năm 1912, Blok lại gần tôi và hỏi: “Thế chiếc khăn san đâu rồi?”. Đó là những lời cuối cùng mà tôi được nghe Blok nói.

Vào cái lần duy nhất đến nhà Blok, tôi đã kể cho ông biết, nhà thơ Benedict Livshits than phiền là ông, Blok chỉ bằng mỗi sự tồn tại của mình đã cản trở ông ta làm thơ. Blok không phá lên cười, mà trả lời hoàn toàn nghiêm túc: “Tôi hiểu điều đó, Lev Tolstoi cũng cản trở tôi như thế”.

Mùa hè năm 1914 tôi về thăm mẹ ở Darnitsa, một thị trấn ngoại ô Kiev. Vào đầu tháng Bảy tôi trở về nhà qua đường Moskva. Tại ga Moskva tôi đi nhờ chuyến tàu chở bưu phẩm. Trong lúc chờ tàu chạy, tôi đứng hút thuốc trên một toa trần. ở đường bên cạnh, một đoàn tàu khác vừa vào ga, người ta đang dỡ những bao thư xuống sân. Trong tầm mắt tôi bỗng mọc lên hình dáng Blok. Ngỡ mình nhìn nhầm, tôi kêu lên: “ Alexandr Alexandrovich!”. Ông ngoái nhìn sang, và không chỉ là một nhà thơ vĩ đại, mà còn là người tế nhị, ông hỏi: “Chị đi với ai vậy?”. Tôi chỉ kịp trả lời: “Tôi đi một mình” thì tàu đã chuyển bánh.

Hôm nay, sau 51 năm, lần giở lại “Nhật ký” của Blok, ở trang đề ngày 9-7-1914 tôi đọc thấy: “Hai mẹ con tôi đi xem nhà nghỉ ở Podsolnhechnaia. Quỷ đùa giỡn tôi hay sao thế này - tôi thấy Anna Akhmatova trên chuyến tàu bưu phẩm”.

Trong một đoạn khác, Blok kể lại, tôi cùng với Delmas và E.U.Kuzmina - Karahaeva đã tra tấn ông qua điện thoại như thế nào. Có lẽ tôi có thể đưa ra một vài chứng cứ về chuyện này.

Tôi có gọi cho Blok thật. Alexandr Alexandrovich hỏi một cách thẳng thắn: “Có lẽ chị gọi cho tôi vì Ariadna Vladimirovna Tưrkova đã kể lại tôi nói gì về chị, đúng không?”. Quá tò mò, tôi đến nhà Ariadna Vladimirnovna và hỏi dò Blok đã nói gì. Nhưng bà tỏ ra kiên định: “Anna, tôi không bao giờ kể cho ai biết người khác đã nói gì về anh ta”.

“Nhật ký” của Blok đã mang đến những món quà nho nhỏ, lôi từ vực sâu của sự lãng quên những sự kiện, ngày tháng tưởng chừng như không ai còn nhớ: ta lại dường như được nhìn thấy cây cầu gỗ Isaakievski bị cháy, trôi về cửa sông Neva, còn chúng tôi đứng nhìn cảnh tượng có một không hai…

Một lần nữa, lúc này đã là sau Cách mạng Tháng Mười, ngày 21-1-1919 tôi lại gặp Blok trong nhà ăn của Nhà hát kịch nói, gầy sọm, với đôi mắt điên khùng. Ông nói với tôi: “tất cả đều gặp nhau tại đây giống như ở thế giới bên kia vậy”.

Một lần, ngày 5-8-1914, vào những ngày đầu chiến tranh, ba chúng tôi gồm Blok, tôi và chồng tôi là Gumilev lúc này đã đăng lính, ăn trưa trong nhà ăn ở ga Làng hoàng cung. Blok đang đi vận động các gia đình có người ra chiến trường ủng hộ con em họ. Khi Blok đi rồi, Gumilev nói: “Không có lẽ người ta sẽ đẩy anh ta ra mặt trận? Điều đó không khác gì là nướng chim sẻ cả”.

Và sau một phần tư thế kỷ, cũng tại Nhà hát kịch nói, trong một buổi tưởng niệm Blok năm 1946, tôi lại đọc những vần thơ vừa mới viết về ông…

(Báo Văn nghệ)

Nguyễn Đức Lam

[Hoa May]

ĐỪNG VÒ NÁT THƯ EM

ANNA AKHMATOVA


Anh thân yêu, đừng vò nát thư em
Hãy kiên nhẫn đọc đến cùng, anh nhé
Em đã chán làm người xa lạ.
Chán vật vờ trên bứoc đường anh.

Đừng nghi ngờ em, đừng giận, đừng buồn.
Em là của anh, là người yêu anh đó
Không phải cô bé lọ lem, chẳng là công chúa
Em cũng không phải là TU SĨ nữa rồi

Em giản đơn mặc áo bạc màu
Em trong đời thường, đi giày vẹt gót...
Nhưng vẫn như xưa, vòng tay siết chặt.
Vẫn nổi kinh hoàng trong đôi mắt mở to.

Anh thân yêu, đừng vò nát thư em
Đừng khóc vì sự lừa đối thánh thiện
Trong hành trang nghèo, chỉ giàu kỉ niệm
Tận đáy túi mình, anh hãy giữ thư em...

Hồ Bất Khuất dịch.

[Nina]

Bản tiếng Nga của bài thơ bạn Hoa May đăng

http://www.litera.ru/stixiya/authors/axmatova/all.html#ty-pismo-moe


Ты письмо мое, милый, не комкай.
До конца его, друг, прочти.
Надоело мне быть незнакомкой,
Быть чужой на твоем пути.

Не гляди так, не хмурься гневно,
Я любимая, я твоя.
Не пастушка, не королевна
И уже не монашенка я —

В этом сером будничном платье,
На стоптанных каблуках...
Но, как прежде, жгуче объятье,
Тот же страх в огромных глазах.

Ты письмо мое, милый, не комкай
Не плачь о заветной лжи.
Ты его в твоей бедной котомке
На самое дно положи.
1912, Царское Село
Анна Ахматова. Сочинения в двух томах.
Москва, "Цитадель", 1996.

[Nina]

Chuyện tình của thi sĩ lang thang Gumilev



Akhmatova và Gumilev năm 1913
Ảnh lấy từ http://max.mmlc.northwestern.edu/

Họ làm quen với nhau vào hôm trước lễ Giáng sinh. Akhmatova hồi ấy 14 tuổi, là một cô gái cân đối, cặp mắt to màu xám nổi bật trên khuôn mặt tròn với mái tóc đen óng ả. Còn Gumilev mới 17 tuổi, khó có thể gọi là tuấn tú.

Nữ thi sĩ xuất chúng người Nga Anna Akhmatova sinh năm 1889 ở ngoại ô thành phố Odessa trong một gia đình đông con.

Năm cô bé Akhmatova chưa đầy một tuổi, gia đình chuyển đến Sant – Peterburg, nhưng mùa hè nào cô cũng trở về Odessa. Năm 10 tuổi, Akhmatova vào học trường Gimnazia ở Txarskoe Selo. Chính tại đây, Akhmatova đã gặp gỡ người chồng tương lai Nikolai Gumilev, một cuộc gặp gỡ đã để lại dấu ấn trong suốt cuộc đời của người nữ thi sĩ thiên tài.

Họ làm quen với nhau vào hôm trước lễ Giáng sinh. Akhmatova hồi ấy mới 14 tuổi... vừa nhìn thấy Akhmatova, Gumilev hiểu ngay rằng từ nay về sau, cô gái kia sẽ mãi mãi trở thành nữ thần thơ của mình, Người Phụ Nữ Tuyệt Vời của mình, người phụ nữ mà vì nàng, anh sẽ sống, sẽ làm thơ và sẽ thực hiện chiến công.

Vào hồi đó, Gumilev đang mải mê bắt chước thần tượng của anh là nhà văn Anh Oscar Wilde. Anh đội mũ chụp, uốn tóc và thậm chí còn tô nhẹ môi nữa. Nhưng để hoàn chỉnh được hình ảnh một nhân vật bí ẩn và bi thảm, anh còn thiếu một chi tiết - đó là một mối đam mê định mệnh hoặc một mối tình vô vọng, đau khổ.

Akhmatova thích hợp một cách lý tưởng với vai trò đó. Nhất là chỉ ít lâu sau đã rõ là Akhmatova chẳng hề có cảm tình gì với anh. Nhưng thái độ hờ hững đó không làm giảm nhiệt tình của chàng thi sĩ trẻ đang yêu– biết đâu đây chính là mối đam mê định mệnh và vô vọng sẽ đem lại cho anh niềm đau khổ mà anh đang mong ước.

Bởi thế, Gumilev càng khao khát chinh phục trái tim Akhmatova. Nhưng lúc đó, trái tim Akhmatova đã thuộc về người khác, một giáo viên dạy kèm nàng tên là Kutuzov, nhân vật chính trong thời con gái của nàng.

Năm 1906, Gumilev bỏ đi Paris. Tại đây, anh hy vọng sẽ quên được mối tình đơn phương của mình và sẽ trở về trong hình ảnh một nhân vật tuyệt vọng và đau khổ. Nhưng đúng lúc đó, Akhmatova cũng cảm thấy thiếu vắng Gumilev. Việc một thi sĩ trẻ đầy tài năng như Gumilev theo đuổi nàng đã phỉnh nịnh lòng tự ái của nàng và giờ đây, nàng cảm thấy thiếu thốn sự tôn thờ mù quáng của Gumilev. Nàng liền viết thư cho Gumilev than thở là nàng cảm thấy trống trải và chẳng ai cần tới nàng.

Nhận được thư Akhmatova, Gumilev trở về Nga trong tâm trạng tràn trề hy vọng. Anh đến thăm nàng và lại cầu hôn nàng. Nhưng nàng lại đỏng đảnh từ chối. Gumilev lập tức quay lại Paris, tin chắc rằng lối thoát duy nhất là tự sát. Vốn giàu tâm hồn thi sĩ, anh quyết định phải tự sát một cách “lãng mạn”.

Anh đi tới thành phố nghỉ mát Tourville định trẫm mình xuống biển, chắc hẳn vì anh hãy còn nhớ Akhmatova đã nhiều lần nói rằng nàng thích ngắm nhìn sóng biển. Nhưng anh đâu có ngờ mưu toan tự sát của anh lại biến thành trò cười. Những người đi nghỉ sang trọng thấy anh ăn mặc lôi thôi lếch thếch nên tưởng anh là dân lang thang. Họ gọi cảnh sát đến và đưa anh về đồn thẩm vấn.

Gumilev coi thất bại của anh là dấu hiệu của số phận và quyết định thử hạnh phúc trong tình yêu một lần nữa. Anh lại viết thư cầu hôn Akhmatova. Và nàng lại cự tuyệt. Gumilev quyết định tự sát lần thứ hai, lần này còn “lãng mạn” hơn lần trước. Anh uống thuốc độc rồi đi đến khu rừng Boulogne nằm chờ chết. Nhưng những người gác rừng cảnh giác đã tìm thấy anh trong tình trạng mê man và cứu sống anh.

Năm 1908, Gumilev trở về Nga. Anh vẫn chưa hết mơ mộng chinh phục được trái tim Akhmatova. Anh tiếp tục theo đuổi Akhmatova, không rời nàng một bước, luôn luôn thề nguyện trung thành với nàng và yêu nàng đến trọn đời. Và lần này, anh đã đạt được ý nguyện: Akhmatova đồng ý kết hôn với anh.

Không một người thân nào trong gia đình Gumilev đến dự hôn lễ. Họ cho rằng cuộc hôn nhân này không thể kéo dài. Và họ đã tiên đoán đúng.

Theo lời một người bạn gái của Akhmatova hồi ấy, nữ thi sĩ không chỉ có “cuộc sống riêng biệt của con tim” mà cuộc sống ấy còn hết sức phức tạp, không có chỗ nào dành cho người chồng, dù là một chỗ khiêm nhường chăng nữa.

Còn về phần Gumilev thì anh cũng không dễ dàng gì kết hợp trong tâm hồn anh hình ảnh Người Phụ Nữ Tuyệt Vời với hình ảnh người vợ và người mẹ. Bởi vậy, chỉ hai năm sau khi kết hôn với Akhmatova, Gumilev đã sa vào một mối tình say đắm khác với cô cháu gái ngoại của anh là Masa Karavaeva.

Đối với Akhmatova thì đây là một đòn đau đớn. Nàng đã quen là nữ thần thơ của Gumilev, nàng không thể ngờ rằng mình lại bị ruồng bỏ và rằng chồng nàng lại có thể có những tình cảm say đắm cũng như vậy với một phụ nữ khác.

Khi ấy, Akhmatova liền đi một bước liều lĩnh là quyết định sinh con với Gumilev. Nhưng tình hình không thể cứu vãn được nữa. Gumilev tiếp tục những cuộc phiêu lưu tình ái bên ngoài. Về sau, Akhmatova phải chua chát thừa nhận: “Gumilev luôn luôn là người độc thân. Tôi không thể hình dung nổi anh ấy có vợ”.

Không rõ có phải là để “trả thù” chồng hay không nhưng Akhmatova cũng không nhẫn nhịn là người vợ chung thủy. Năm 1914, khi Gumilev ra mặt trận, nàng lao vào mối tình mãnh liệt với thi sĩ Boris Anren. Chỉ sau khi Anren di cư sang Anh, mối quan hệ giữa hai bên mới chấm dứt.

Và khi Gumilev rút cuộc trở về Nga (sau chiến tranh, anh sống một thời gian ở Paris và London) thì Akhmatova nói thẳng với anh là nàng đã yêu người khác và họ sẽ phải chia tay nhau vĩnh viễn. Mặc dù quan hệ giữa hai vợ chồng đã trở nên lạnh nhạt nhưng việc ly hôn vẫn là đòn giáng thật sự đối với Gumilev.

Hóa ra, anh vẫn còn yêu Người Phụ Nữ Tuyệt Vời Anna Akhmatova của anh. Nhưng Akhmatova rất kiên quyết. Nàng chuyển đến sống với Vladimir Shleiko, một chuyên gia về Ai Cập cổ đại và là người đã chinh phục được trái tim nàng. Còn cậu con trai Lev thì nàng để lại nhà mẹ chồng - tâm hồn thi sĩ của nàng không có chỗ cho vai trò người mẹ tận tụy.

Về sau, Akhmatova còn kết hôn vài lần nữa nhưng mọi cuộc hôn nhân của nàng đều thất bại. Chắc hẳn nàng không thích ứng được với vai trò người vợ. Nhưng đối với tất cả những ai đã qua cuộc đời nàng, nàng đều là người vợ cũ lý tưởng, đặc biệt là đối với Gumilev.

Có thể nàng không còn yêu anh nhưng vốn là một thi sĩ, nàng trân trọng tài năng thơ của anh. Sau khi Gumilev qua đời, nàng giữ gìn, sưu tập và chăm lo việc xuất bản thơ anh, giúp đỡ những người hâm mộ anh thu thập tư liệu về cuộc đời anh và đề tặng anh những bài thơ hay nhất của nàng.

Vũ Việt (Theo “Báo Văn học”)
http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=21525&ChannelID=7

[Nina]

Анна Ахматова

РАЗЛУКА

Вечерний и наклонный
Передо мною путь.
Вчера еще, влюбленный,
Молил: "Не позабудь".
А нынче только ветры
Да крики пастухов,
Взволнованные кедры
У чистых родников.
1914

Em xin dịch thế này nhé

Chia ly

Buổi chiều con đường nhỏ
Nghiêng nghiêng trước mắt tôi
Hôm qua anh cầu khấn
"Em yêu đừng quên tôi"

Hôm nay chỉ còn gió
Tiếng mục đồng lẻ loi
Bồi hồi hàng tùng đứng
Bên dòng suối lặng trôi...

[rung_bach_duong]

Thêm một chút về nữ thi sĩ này

Bà sinh năm 1889 và mất năm 1966. Bà sinh ra và lớn lên trong một gia đình Đại uý Hải quân tại Bôlsôi Fontan gần thành phố Odecca. Năm1890 hơn một tuổi bà đã theo gia đình chuyển nhà về Pavlosk, một năm sau chuyển về Hoàng Thôn, một trung tâm văn hoá nổi tiếng gần kinh đô Peterburg thời ấy.
Hai mốt tuổi bà làm lễ cưới với nhà thơ N.Gumilov. Cuộc đời của bà với Gumilov các Bác đã được xem ở trên (hiện trang chủ cũng đang có).
Từ đầu những năm 20, Anna trở thành nhà thơ nữa có tên tuổi trên văn đàn thơ ca Xô Viết. Thơ Anna được lưu truyền rộng rãi khắp nước Nga, được những người dân Nga bình thường yêu thích tìm đọc và nhớ nhập tâm nhiều bài. Nhưng văn nghiệp của nữ thi sĩ đã trải qua hai lần sóng gió: lần đầu, chồng bà, nhà thơ N. Gumilov bị kết tội chống chính quyền Xô Viết và bị lãnh án tử hình; lần thứ hai chính Anna bị chính thức lên án trong một nghị quyết về tạp chí Ngôi sao và Leningrad, sau đó ít lâu 1946 Anna bị khai trừ ra khỏi Hội nhà văn Liên Xô. Đến năm 1953 bà mới được khôi phục là hội viên Hội Nhà văn Liên Xô. Đến tận năm 1988, sau 42 năm danh dự của Anna mới được khôi phục trong một Nghị quyết khác của TƯ Đảng CSLX phủ nhận Nghị quyết sai lầm của năm 1946.
Năm1950 bà xuất bản tập thơ Ngợi ca hoà bình và đến cuối đời xuất bản Tuyển tập thơ Thời gian trốn chạy (1965). Tháng 12/1964 trường Đại học Tổng hợp Oxford phong học vị danh dự Tiến sĩ văn học cho nữ sĩ. Năm 1989, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bà UNESCO lấy tên nữ sĩ đặt cho năm 1989 là năm văn hoá thế giới. Thơ của bà thường cô đọng, mỗi bài thơ là một tiếng nói riêng được nén chặt từ con tim chất phác, không dối lừa, tiếng nói giàu sức biểu cảm từ bên trong.
Anna Akhmatova là một hồn thơ Nga chân chính, một hiện tượng thơ lớn đáng chú ý trong nền thơ ca Nga Xô Viết.
Thơ của Bà thì nhiều lắm mà được dịch ra tiếng Việt hình như quá ít. Nhân đây mời các Bác cao thủ của forum dịch bài thơ này để bà con cùng thưởng thức với:

Сердце к сердцу не приковано

Сердце к сердцу не приковано,
Если хочешь - уходи.
Много счастья уготовано
Тем, кто волен на пути.

Я не плачу, я не жалуюсь,
Мне счастливой не бывать.
Не целуй меня, усталую,-
Смерть придется целовать.

Дни томлений острых прожиты
Вместе с белою зимой.
Отчего же, отчего же ты
Лучше, чем избранник мой?

[Phanhoamay]

[rung_bach_duong]

Xin cảm ơn bản dịch tuyệt vời và kịp thời của Bác Phan đến cho mọi người. Bản dịch của Bác giúp cảm nhận sâu hơn về bài thơ trên của Bà. Những ca từ cô đọng, mộc mạc (ngược lại với sáo rỗng) là nét đặc trưng thơ của Anna Axmatova. Giá mà em cũng tài giống Bác Phan nhỉ

[Nina]

Khen bác Phan tài thì khác gì ... khen phò mã tốt áo nhỉ? Nhưng thôi cứ khen một cái

Còn bây giờ thì đương nhiên sẽ là bản dịch của em

Trái tim không trói buộc

Trái tim đâu có khả năng trói buộc
Đã muốn thì xin cứ đi nhé, anh ơi
Bao hạnh phúc đang giang tay chờ đón
Những người tự do trên suốt đường đời

Em không khóc, và cũng không than thở
Đời em nào mong hạnh phúc ghé chơi
Đừng hôn em, em quá chừng mệt mỏi
Anh còn phải hôn cái chết nữa đó người

Em sẽ cùng mùa đông trắng xóa
Sống qua những ngày đau khổ rã rời
Nhưng tại sao người mà em đã chọn
Lại không bằng anh, tại sao thế, anh ơi?

[USY]

Sửa chỗ bị ép theo gợi ý của Rừng:

Trái tim kia không trói buộc bao giờ
Nếu anh muốn cứ lặng yên rời gót
Trên đời này đâu thiếu chi hoan lạc
Đón chờ người chưa vướng bận cùng ai

Em không khóc, không thở than oán thán
Số kiếp em chẳng hạnh phúc được đâu
Đừng hôn em - kẻ mỏi mệt u sầu
Kẻo giống như chạm môi vào cái chết!

Những tháng ngày ứ đầy khổ não
Càng lạnh thêm cùng tuyết trắng mùa đông
Nhưng vì sao, vì-sao-anh-lại
Tốt hơn người lòng em vẫn đinh ninh?


Còn sau đây là Akhmatôva đọc ở chợ Bắc Qua:

Tim đây không trói buộc
Nếu muốn cứ biến đi
Đời kia bao vui thú
Dân "phòng không" sợ gì!

Đây không khóc, không than
Số đây đâu sướng được
Hôn đàn bà mỏi mệt
Như hôn ma không à!

Đời này bao cay đắng
Gió đông lạnh tái tê
Nhưng tại sao đằng ấy
Lại "xịn" hơn lão kia?

Con xin lỗi nữ thi sĩ, nhưng biết dân chợ Bắc Qua chúng con vẫn hiểu những đớn đau tình yêu mà! Không biết Người có trách tội chúng con lắm không? Xin Ngưuời đại xá cho?

[rung_bach_duong]

Trời, lại được thưởng thức thêm 2 bản dịch mới của Nina và Chị "Râu". Đừng bắt em phải kiệm lời khen nữa, biết rằng khen Bác Phan, Nina và Chị USY chẳng khác nào khen Trung Quốc... đông dân. Cái câu "lặng yên rời gót" của bác Râu mới tuyệt làm sao, vậy mà hôm qua em đọc em lại nghĩ đến từ "cút đi", em đúng là.... Nhưng em đoán có một chỗ bác USY ép vần nhá , có phải chỗ này không "Tốt hơn người em vẫn thầm trông?". Bởi vì bác Phan, Nina đi trước đã xí hết vần của chị USY rồi còn đâu

[Hoa May]

Wowww! Bài thơ và các bản dịch thơ hay quá! Không bít nói gì hơn là cảm ơn

Hummm, giá mà mình cũng có tài dịch thơ nhanh và sâu sắc như các "cao thủ" này, mình sẽ mỗi ngày dịch 1 bài thơ hay! hà hà hà hà

[rung_bach_duong]

Cho em rón rén tung bản dịch còi của mình, nhưng nó là tấm lòng của mình với nữ thi sĩ

Trái tim này chẳng níu trái tim ai

Trái tim này chẳng níu trái tim ai
Nếu có muốn cứ ra đi anh nhé.
Hạnh phúc tràn đầy dang tay lướt nhẹ
Ôm kẻ tự do trên bước đường đời.

Em không khóc, cũng chẳng hề trách móc
Cho phận mình tủi nhục bấy lâu nay.
Đừng hôn em - em mệt mỏi thế này
Chả khác gì anh hôn vào cái chết.

Ngày tháng qua đi đớn đau đan kết
Vây bên em trắng lạnh xác mùa đông.
Vì sao anh - em thổn thức trong lòng
Người em chọn cứ thua hoài anh mãi…

12/05

[USY]

Rừng ơi, khổ thơ cuối Rừng dịch hay tuyệt, rất đúng với chất của Akhmatova! Cám ơn Rừng lắm!