Thời thơ ấu gian khổ - Phần II

[Cá Măng]

Xem phần 1 tại đây: http://www.nuocnga.net/forum/viewtopic.php?t=2350&start=0
Phần 2:Chương I - Người Bônsêvich ngoài Đảng

Đã hai tháng trôi qua kể từ ngày cụ mất.
Đưa đám cụ xong, các cậu ngơ ngác như gà con mất mẹ. Xtêphan là người đầu tiên nhận ra điều đó. Bác thấy con trai trở nên ít nói, không còn kể về việc làm của mình ở xưởng, không còn hỏi về chiến tranh, không hỏi loại xe tăng nào khỏe hơn - "con hổ", "KV',"IX" hay " T - 34" như trước nữa. Còn chuyện đi câu thì cậu hoàn toàn không nhớ tới nữa.
- Có chuyện gì xảy ra với thằng bé nhà mình thế nhỉ? - một hôm Grunhia hỏi chồng nhận thấy con trai lặng lẽ ăn xong, bỏ đi tới nhà Giamin.
Xtêphan như đã chờ câu hỏi này từ lâu.
- Ngoài mặt trận chuyện như thế vẫn thường xảy ra với cánh lính trẻ - bác im lặng một lúc rồi đáp - Một anh lính trẻ, khi người bạn chí thiết của mình hi sinh, dễ trở nên buồn rầu. Nhưng thường họ hay gan dạ hơn, dũng cảm hơn - đối với họ, mình không còn là mìn, đạn không còn là đạn nữa. Những lúc thế, người ta có vẻ như không còn thích đùa nghịch. Đấy là do tuổi trẻ, Grunhia ạ, là vì tâm hồn còn trong trắng, thơ ngây. Tiếc là càng ngày, tâm hồn ấy càng phải chai lại..Chỉ có cụ Cudia, con người thật giàu tình cảm, là giữ được nó trong sáng mãi tới ngày cuối cùng của đời mình. Nhưng không sao, rồi thời gian sẽ hàn gắn tất cả, sẽ làm dịu bớt vết thương. Bọn trẻ chúng ta sẽ được tôi luyện dầy dặn, và trái tim của chúng sẽ hiểu được cần phải yêu cuộc sống thế nào...Xtêphan dựa trên hai tay chống bằng gỗ rồi tìm cách ngồi thoải mái trên chiếc giường ọp ẹp có phủ tấm da gấu đã cũ.
Grunhia đứng đối diện nghe chồng nói, đôi bàn tay chai sạn dấu dưới yếm áo. Chiếc chảo đựng khoai tây luộc và bắp cải muối còn để trên bàn.
- ..Như ngoài mặt trận chẳng hạn, tại sao ai cũng có thể hy sinh vì người khác? Mẹ nó hiểu chứ, hy sinh vì bạn..Trong khi ai cũng có gia đình, người thân - thế mà ai cũng sẵn sàng hy sinh cả ...Là vì chiến tranh, ai cũng giống ai. Mọi người đều chung một giường là mặt đất, chung một chăn là bầu trời, cùng ăn chung một nồi, đều phải chịu đựng như nhau. Số phận của ai cũng giống nhau là có thể bị giết bất cứ lúc nào, và cũng giống nhau về mục đích là tiêu diệt kẻ thù..Chính điều này làm cho người ta thân thiết với nhau. Không ai có bí mật riêng, có chăng chỉ là những điều thuộc tâm tình. Thế mà bây giờ, thử nhìn vào cuộc sống hàng ngày xung quanh ta xem, và thấy những gì? Ai cũng có cái tổ riêng của mình...Như láng giềng của ta, Prônca chẳng hạn. Cùng làm việc với nhau, cùng tắm chung kỳ lưng nhau, thế mà hóa ra hắn lại là một con quỷ, một con chó sói..Còn cụ Cudia..

[Cá Măng]

- Sao hôm nay bố nó bỗng nói say sưa thế? Cứ như là một nhà diễn thuyết ấy! - Grunhia ngắt lời chồng. - Bố nó nên nói chuyện với Côlia và hỏi xem nó nghĩ gì trong đầu. Dù sao thì cụ Cudia cũng có phải bà con của nó đâu mà nó cứ phải rầu rĩ mãi thế được.
- Rõ bà này, - Xtêphan thở dài - Chiến tranh đã cho thấy là những người hoàn toàn không quen biết có thể trở thành những người thân và sẵn sàng hy sinh tất cả vì nhau. Hãy thử nhìn những người sơ tán đến Taiset mà xem! Ở đây với chúng ta, họ có cảm thấy xa lạ không? Cho nên, mẹ nó đừng làm phiền lòng thằng bé... - Xtêphan nhìn ra cửa sổ và nở một nụ cười rộng mở. Bên ngoài con mèo vàng đứng cạnh mé cửa, giơ hai chân trước cào cào vào cửa kính, không ngớt kêu meo meo đòi được cho vào nhà.
- Thôi được, để tôi vào xưởng gặp chúng nó, nói chuyện với đốc công. Có thể họ sẽ kiếm cho tôi một việc làm nào đó cũng nên - Xtêphan bỗng quay sang nói chuyện khác.
- Kiếm việc à? Còn lâu! - Grunhia đặt đĩa xuống bàn đánh "cạch" một tiếng trách chồng: - Cứ ngồi yên ở nhà có hơn không? Làm như không có bố nó thì mọi việc sẽ hỏng cả hay sao? Cống hiến như thế đủ rồi...
- Thì tôi nói là nói thế thôi chứ - Xtêphan an ủi vợ - Chính bà chẳng bảo tôi gần gũi với bọn trẻ đấy mà..
Một lúc sau Côlia trở về, cùng đi có cả Giamin và Gôga. Mọi người chào nhau. Đã lâu Xtêphan không gặp các bạn của con trai, bây giờ thấy các cậu đã lớn hẳn lên, vai rộng ra, tiếng nói nghe ồm ồm.
- Nào, vào đi, các chàng trai, vào đi!
- Bố ạ - Côlia bắt đầu - chúng con, con và các bạn đã làm cho bố một cái ...rồi cậu sung sướng nhìn các bạn, làm mấy cậu này đỏ mặt, nói tiếp:
- Không, chẳng có gì đặc biệt đâu ạ..
- Đâu nào, đâu nào..Mang lại bàn xem nào. Như người ta vẫn nói, trao hàng phải cho xem tận mặt đã chứ - chủ nhà nói đùa, thân mật nhìn các cậu. Chống tay xuống đất, Xtêphan lê cạnh bàn.
- Lại thêm trò gì nữa thế? - từ sau bức tường chắn làm bằng những mảnh gỗ ngăn góc bếp, Grunhia lấy que cời gõ vào chảo gang, nói vọng ra, giọng tức tối.
- Nhưng cái này không đặt lên bàn được ạ - Giamin lúng túng trả lời - Nó ở kia, ngoài đường..
- Không sao, cứ mang lại đây! - Xtêphan vui vẻ nói. Bác chống tay nhấp nhổm như muốn nhảy từ giường xuống và cùng các cậu chạy ra ngoài đường.
Gôga và Giamin vội lai ra sân. Côlia mở cửa và đứng giữ thế. Xtêphan nghe ngoài hiên có tiếng gì va vào bậc thang lạch cạch và sau là tiếng thì thầm:
- Khéo chứ, khéo gẫy bây giờ..
- Ngộ nhỡ bác không thích thì sao?
- Thôi nhanh lên, làm gì ngoài kia mà lâu thế!
Xtêphan lê tới tận mép giường, rồi vươn cái cổ ngắn và to về phía trước, như một đứa trẻ tò mò, nhìn qua khe cửa.
- Chà, cái máy hay thật! - bác ngạc nhiên khi thấy các cậu đẩy vào một chiếc xe ngồi có ghế tựa, bánh xe đạp - Khéo nghĩ đấy.
- Bố thích không? - Côlia hỏi.
- Rất thích. Trông cứ như là mới từ dây chuyền nhà máy ra đấy. Mấy đứa em của mày tha hồ mà thích..
- Nhưng đây là để cho bố.. Côlia nói, giọng buồn rầu nhưng rất nghiêm túc - Từ nay bố tha hồ muốn đi đâu thì đi..
Xtêphan chăm chú nhìn từng cậu một rồi thở dài rõ to như mới ngoi từ nước lên.
Các cậu nhìn Xtêphan, hầu như cùng chung một ý nghĩ:"Nếu bây giờ bác ấy kêu lên: Chúng mày điên rồi hay sao? Chúng mày xem tao là ai? Tao là một đứa bé năm tuổi như thằng Xasa à? Thật khéo vẽ chuyện! Sao không mang đến cho tao chiếc núm vú cao su nữa.."
Đã có một chuyện tương tự như thế xảy ra ..Một lần vào mùa đông, một số công nhân trước cùng làm việc với Xtêphan ở xưởng, chở gỗ và củi đến, dỡ củi xuống xong, bắt đầu cưa. Xtêphan suýt làm vỡ kính cửa sổ bằng những nắm đấm to lớn của mình, miệng không ngớt kêu to: "Các anh cho tôi là người tàn phế à? Cứ nghĩ là không còn chân thì đời tôi vứt đi hay sao?"

[Cá Măng]

Hồi lâu, Xtêphan ngồi im, làm vợ bác ta phải nói vọng từ bếp lên, giọng lo lắng:
- Cãi nhau rồi hay sao mà im lặng thế? Tôi hỏi mọi người, ngậm hột thị cả rồi à?
Các cậu lúng túng nhìn nhau, đã định kéo xe ra ngoài, nhưng cuối cùng Xtêphan lên tiếng:
- Các cháu ạ, thật bác không biết cảm ơn các cháu thế nào nữa ...- giọng bác run run - Các cháu không biết là đã giúp đỡ bác thế nào đâu. Có thể nói, các cháu, chính các cháu đã trả chân lại cho bác..Rồi Xtêphan bỗng kêu lại cho bác.. - Rồi Xtêphan bỗng kêu to: - Mẹ nó đâu, Grunhia! Lên đây mà xem các cậu tặng tôi cái gì đây này! Nào, đẩy xe lại đây! Xtêphan cười như một đứa trẻ.
Các cậu chen nhau đẩy xe lại gần, giúp bác tuột từ giường xuống chiếc ghế bọc vải bạt trong xe.
Thật như ngồi trên yên ấy! Cừ lắm! Mẹ nó trông này, trông kỹ vào xem bọn này có giỏi không! - Xtêphan khéo léo cho xe nhanh nhẹn đi lại giữa những chiếc ghế, quanh căn phòng rộng của mình. Bác cười khà khà, thỉnh thoảng lại vừa lắc đầu kêu to: "Tuyệt thật, thế này thì tuyệt thật!" Còn Xasa thì cứ bám riết sau xe, luôn miệng năn nỉ:
- Bố ơi, cho con đi với! Bố tiếc à?
Côlia bế Xasa ngồi lên cổ mình.
- Để anh làm ngựa cho em cưỡi, đồng ý không? Không được lại gần bố nhé!
- Thế thì thích quá! Em thích cưỡi ngựa hơn! - Xasa kêu to.
Grunhia mỉm cười nói:
- Sao không mang đầu máy xe lửa về đây luôn thể?
- Mẹ nó xem, các cậu ấy tặng tôi đấy nhé! - Xtêphan sung sướng nói - Khoái thật! Bây giờ thì tôi lại có thể đi đâu tùy ý! Tự đi, không cần ai giúp đỡ..Chà, trước hết phải làm một vòng khắp đường đã.
Grunhia đứng nhìn chồng vui thích và thấy các cậu bé sung sướng, không hiểu sao bỗng òa lên khóc rồi bế xốc Xasa lên tay, chạy ra ngoài.

[Cá Măng]

Xtêphan nhận thấy các cậu đang bối rối.
- Không sao, không sao đâu các cháu ạ. Bà ấy vẫn thế đấy..Người lớn có khi như vậy. Tốt hơn là nói cho bác nghe các cháu kiếm đâu ra những chiếc bánh xe thế này. Và cả bi, cả trục nữa. Một lần thậm chí bác còn định tháo từ cày ra. Bác nghĩ vào xưởng người ta sẽ giũa lại.. Các cháu khó hình dung nổi phải cảm thấy mình là một đứa bé thì khó chịu thế nào. Suốt 35 năm đi bằng chân, thế mà đùng một cái, cả hai chân đều mất. Thế đấy, khi lành lặn thì ít người nghĩ đến sức khỏe, ít nghĩ đến giá trị của từng bộ phận cơ thể mình.
Xtêphan cảm động đến nỗi các cậu phải lấy làm ngạc nhiên, vì từ khi từ mặt trận về tới nay, có ai nghe bác than phiền một điều gì đâu, thế mà bây giờ lại thổ lộ nỗi lòng..
- Ai đã nghĩ ra chuyện này thế, các cháu?
- Cậu này - Côlia chỉ Giamin - Nó đã tháo bánh xe đạp của nó. Còn làm thì bọn con làm chung...
- Lúc vẽ mẫu, chúng cháu đã cãi nhau đấy, bác Xtêphan ạ! Đứa nào cũng muốn làm chiếc xe kiểu thật mới - Gôga nói thêm.
- Thế cháu có bị mắng không? - Xtêphan hỏi Giaminh.
- Không, mẹ cháu có biết. Thật ra lúc đầu mẹ cháu nói sau này các anh cháu từ mặt trận trở về sẽ trách, nhưng sau lại bảo: "Thôi, bác Xtêphan cần hơn, lấy đi!" Chúng cháu làm cả tháng mới xong đấy - Giamin đáp.
- Bố ạ - Côlia nói - chúng con còn định dựng bia cho cụ Cudia. Cụ ấy chẳng có ai là người thân cả..
- Tốt lắm! Người tốt thì bao giờ cũng phải nhớ đến - Xtêphan ủng hộ - Thế định làm bia bằng gì?
- Có thể lấy các tấm sắt hàn lại, trên đắp một ngôi sao đỏ với dòng chữ: "Tưởng nhớ đảng viên Bônsêvich Bêlôgrivưi Cudơma Mitrôphanôvich - các đoàn viên thanh niên cộng sản Taiset"
- Thế là tốt các cháu ạ. Có điều hơi phiền một tý là cụ Cudia không phải là đảng viên.
- Sao lại không? - cả ba đồng thanh hỏi.
- Chúng con vẫn thường nghe cụ nói: "Lão là một người Bônsêvich cả tâm hồn lẫn thể xác, vì lão hoàn toàn ủng hộ các tư tưởng của Lênin" - Côlia nói, lúc bối rối nhìn bố, lúc nhìn các bạn.
- Không, cụ Cudia không phải là đảng viên - Xtêphan nhắc lại, và thấy các cậu có vẻ thất vọng, hạ giọng nói tiếp: - Nhưng cụ ấy, các cháu ạ, trong tâm hồn là một người cộng sản chân chính. Bản thân việc làm của cụ đã chứng minh điều đó. Cho nên, theo bác, cụ xứng đáng được ghi dòng chữ ấy trên bia. Vâng, Cudơma Mitrôvich Bêlôgrivưi xứng đáng được ghi như thế...
Bỗng Gôga hỏi:
- Bác Xtêphan, thế bác có phải là đảng viên cộng sản không?
- Có
- Lâu chưa?
- Mới thôi. Từ khi ở ngoài mặt trận..
- Sao lại từ khi ở ngoài mặt trận? - Côlia đỏ mặt hỏi.
Câu trả lời của bố đã làm cậu ngạc nhiên. Trước chiến tranh, nếu có ai hỏi cậu bố có phải là đảng viên không, cậu sẽ không do dự mà trả lời là có. Ở chỗ làm việc, bố cậu được mọi người kính trọng, là lao động tiên tiến, trong các cuộc họp trọng thể, bố cậu luôn được bầu vào đoàn chủ tịch, các ngày lễ, thường dẫn đầu đoàn người diễu hành và bao giờ cũng cầm cờ. Người khác thường tìm đến bố cậu hỏi ý kiến, nhờ giúp đỡ.
- Sao lại chỉ từ khi ở ngoài mặt trận thôi, hả bố? - Côlia hỏi lại.
- Con hỏi tại sao à? Được, bố sẽ trả lời. Có điều, chuyện này cũng khá dài đấy...Bây giờ các cháu chưa hiểu hết đâu. Các cháu còn phải hiểu biết nhiều. Đời các cháu còn dài. Trong đầu nghĩ thế nào thì ngoài đời sống thế ấy. Cũng như làm bánh mì ấy mà. Bánh nướng có xốp, có ngon hay không là nhờ vào men chua đấy.

[Cá Măng]

Xtêphan suy nghĩ một lúc rồi nói tiếp, giọng chậm rãi, long trọng:
- Bác sẽ cố gắng giải thích tất cả cho các cháu nghe như bác đã hiểu. Còn sau thì tự các cháu suy nghĩ lấy, có còn bé nữa đâu. Các cháu ai cũng đã học hết lớp bảy. Bác nghe nói là các cháu còn định học tiếp nữa. Bác tán thành điều đó. Bác nghĩ thế này: người đảng viên của đảng chúng ta phải là người trong sạch như pha lê. Như một người mẹ hiền nghiêm khắc, bản thân không ăn miếng nào chừng nào chưa cho người khác ăn no. Anh ta phải là người nghĩ về mình ít nhất và chỉ được nghĩ về người khác. Các cháu biết Lênin và các đồng chí cùng hoạt động với Người là những nguời thế nào rồi đấy. Trách nhiệm của người cộng sản lớn lắm...Nói thực với các cháu, trước chiến tranh bác không dám vào đảng, sợ không gánh vác nổi trách nhiệm nặng nề đó. Trách nhiệm không riêng đối với bản thân mà còn đối với người khác. Tự mình phải làm gương cho người khác. Nhưng ngoài mặt trận, sau vài lần giáp mặt với cái chết không thấy sợ, lúc ấy bác mới hiểu là mình có quyền trở thành đảng viên cộng sản. Trước trận đánh cuối cùng, bác đã làm đơn xin được kết nạp..Có thể bác nói không trôi chảy lắm..Nhưng bác thấm thía và hiểu đảng mình rất rõ. Bác biết chắc một điều là người cộng sản là một người đặc biệt, nhưng đồng thời cũng là người bình thường. Đúng thế đấy, các cháu ạ. Vì danh hiệu ấy bác đã đổ máu, và nhiều người khác hy sinh cuộc sống của mình..Nghĩa là bác không thể và không có quyền sống dễ dàng và no đủ hơn người khác..- Xtêphan dừng lại một lúc xem các cậu tiếp thu lời của bác thế nào. - Không hiểu bác nói thế có hiểu không? Hơn nữa cái này khó nói lắm..Cũng khó như nói bác yêu cuộc sống, yêu quê hương, yêu Tổ quốc thế nào. Thế này nhé: bác yêu các cháu, yêu cái nhà của bác, yêu xưởng cơ khí, rừng taiga, yêu mưa, yêu tuyết..Nhung phải thể hiện cái tình yêu ấy ra nữa chứ! Thành ra, các cháu ạ, người cộng sản là người ngay thẳng nhất, nguyên tắc nhất. Và dứt khoát là anh ta phải hiểu và giúp đỡ người khác. Thế nào, con hiểu bố chứ?

[Cá Măng]

Côlia gật đầu, nhìn các bạn như muốn hỏi:" Còn các cậu thì nghĩ thế nào?"
- Hẳn là thế - Gôga nói thay cho cả bọn, và tiếp:- Làm đoàn viên trách nhiệm đã không dễ rồi..còn đảng viên cộng sản thì khỏi phải nói..
- Phải, không dễ thật, đúng thế. Nhưng nó cũng không phải là gánh nặng. Đó là một vinh dự lớn - Xtêphan lại nói rồi tự ngắt lời mình: - À, mà sao bác nói nhiều quá rồi. Hôm nay các cháu mang tặng...Thôi, mà các cháu đi làm đi! - Xtêphan quay xe sang phải, một tay lăn bánh đi về phía hiên. Đến cạnh cây cảnh sum sê lá, bác dừng lại, lấy tay vuốt nhẹ những chiếc lá to óng ánh. - Mẹ nó ơi, nhớ tưới nước cho cây!- bác gọi vọng vào nhà.
Các cậu phấn khởi ra khỏi nhà. Mọi việc hôm nay đều tốt đẹp cả. Bác Xtêphan rất hài lòng nhận chiếc xe, ủng hộ ý kiến dựng bia cho cụ Cudia, và các cậu lại còn được nghe bác nói hay như thế về những người cộng sản nữa. Khi các cậu vừa khuất sau cổng. Xtêphan ngả người vào lưng xe rồi bỗng nấc lên không thành tiếng. Bác lấy tay lau khô nước mắt, hồi lâu nhìn trân trân về phía trước.
- Thế nào, các cậu ấy đi rồi à? - vợ bác bước vào, hỏi/
- Đi rồi, Grunhia ạ, đi rồi - giọng bác hơi khàn - Chúng là những đứa bé tốt, sau này sẽ trở thành những con người chân chính.
- Vâng, đúng thế, và cảm ơn chúng..
- Mẹ nó biết đấy, chúng tình cảm lắm! Nghĩ ra cái xe này, không quên cụ Cudia..Cuộc sống bây giờ khó khăn là thế mà chúng vẫn đứng vững, không kêu ca, chịu đựng tất cả..Trong bọn, Gôga là khó hơn cả, thế mà nhìn xem, cũng đứng vững..
Grunhia nhận thấy có sự thay đổi nào đấy trong giọng chồng, bước lại gần, áp người vào vai bác, hỏi:
- Bố nó định đi làm thật đấy à? Tôi biết, tôi biết mà - chị thở dài - Lúc nào bố nó đi? Bố nó sợ không có mình thì người ta không làm được việc hay sao? - Grunhia khóc thút thít như một đứa trẻ rồi khẽ yêu cầu: _ Xtêphan, đừng giận tôi. Tôi nói không đâu vào đâu. Xung quanh bao nhiêu là điều đau khổ..
- Không sao, không sao. Tôi hiểu..Bây giờ mẹ nó vất vả hơn bao giờ hết. Mà nói chung phụ nữ ở đâu bây giờ cũng thế. Còn chuyện đi làm..- Xtêphan nói chậm lại, âu yếm nhìn vợ rồi cương quyết nói: Ngay ngày mai, thứ hai, tôi sẽ đi làm

[Cá Măng]

Mùa hè đã đến lúc như một chiếc khăn thần giải bàn bỗng chốc cho thiên nhiên biết bao món ăn quý: trong rừng sâu, hắc mai đã chín, ở những khu rừng rậm, bên những dòng sông nhỏ và dòng suối hay cạnh các mạch nươc, anh đào dại đã trĩu quả. Đây là lúc không khí sặc mùi phúc bồn tử đen, cây tầm ma, và đầy tiếng vo ve của hàng triệu côn trùng nhỏ có cánh. Những chiếc mạng nhện lớn, lấp lánh như bạc dưới ánh nắng mặt trời. Trên các mỏm đất cao, việt quất chín mọng khoe màu sặc sỡ.
Tất cả những ai có thể đi vào rừng taiga đều là đi hái quả. Những quả hắc mai màu xanh đen được phủ một lớp bụi lông trắng mỏng, trông đẹp một cách lạ lungg. Những quả chín mọng nước, to bằng đầu ngón tay út đung đưa trên những cành mảnh khảnh, chỉ cần khẽ đụng một cái là có thể rụng xuống đất hàng loạt. Người ta hái hắc mai bằng những chiếc gáo con , làm bằng vỏ đồ hộp, mép trước có răng cưa. Chỉ cần kéo đi kéo lại vài lần chúng đã rụng đầy gáo. Thậm chí cả những người chậm chạp nhất cũng có thể hái đầy thùng trong vòng hai, ba giờ. Hắc mai được đem làm bánh ngọt, cho lên lò sưởi sấy khô để dành mùa đông, đem ăn với sữa, một thời gian sau, răng vẫn cứ xanh lè. Vào những dịp này, nhà ai cũng phảng phất mùi quả chín ngọt dịu.

Sau hắc mai là lam mai, một loại quả lớn hơn, có màu lam, nhưng trong thời gian chiến tranh,người ta ít hái vì chua,chỉ để làm mứt thì tốt nhưng không có đường. Việt quất là thứ được dân Taiset hái nhiều hơn cả. Mà việt quất thì nhiều lắm, ai đi hái chẳng thích. Hắc mai cong bị khô héo, dập nát chứ việt quất thì cứ như những hạt đậu nhỏ lăn vào gáo rồi vào giỏ, những chiếc lá nhỏ, cứng, kêu sột soạt. Về nhà dễ nhặt sạch và vặt lá, một công việc khá thú vị. Người ta thường đặt lên bàn một tấm gỗ dốc thoai thoải, hai bên có mép chắn. Đổ việt quất lên tấm gỗ, quả lăn xuống dưới,còn lá và rác bẩn thì đọng trên mặt gỗ. Sau đấy chúng được đem ngâm để dành mùa đông: cho vào thùng, đậy nắp gỗ lên rồi lấy đá nặng lèn chặt. Dần dần việt quất sẽ cho một thứ nước giống rượu nho ủ lâu năm, ngày mỗi ngọt. Sau một công việc nặng nhọc, hay sau khi ở nhà tắm hơi ra uống một cốc thì không còn gì bằng.

[Cá Măng]

Suốt bốn mùa, cái đặc sản hiếm có này của rừng Xibêri đã giúp rất nhiều cho nguời dân ở đây.
Vào ngày chủ nhật cuối cùng của tháng Tám, các cậu rủ nhau đi hái mâm xôi cạnh ga Bâironôpc. Đây là vùng nhiều phúc bồn tử, cả những người ở xa cũng tìm tới đây.
Tối hôm trước, Côlia gặp Tamara ngoài đường làng, cạnh giếng, khi cô bé đi lấy nước. Suốt mùa hè, Tamara cùng các bạn trong lớp làm việc ở nông trang tập thể. Cô bé lớn hẳn lên và bây giờ trông giống một cô gái Xibêri chính cống - đi chân đất, mặc áo xaraphan điểm hoa, một tay xách hai chiếc thùng, một tay cầm chiếc đòn gánh.
- Thế nào, đã về rồi à? - Côlia hỏi, thậm chí quên cả chào, ngắm nhìn cô bé như mới gặp lần đầu.
Tamara nhận thấy điều đó, lúng túng. Cô bé để chiếc đòn gánh lên vai, không hiểu để làm gì rồi lại đặt xuống, mặt đỏ ửng:
- Mình vội, Côlia ạ. Ở nhà đang chờ nước - Tamara liền nói rồi đi lại gần giếng nước - Bọn mình về hôm qua...
- Sao Tamara phải ra đây lấy nước? Cạnh nhà bạn có giếng cơ mà?- Côlia hỏi tiếp, quên khuyâý là các bạn đang chờ mình ở nhà Giamin.
- Người ta quên đậy nắp giếng, có con mèo nhà ai bị chó đuổi đã rơi xuống đó.. Tamara vừa đáp, vừa cho gầu xuống giếng. Cô bé phải nhón chân khi quay tời kéo nước. Côlia nhìn Tamara và nghĩ thầm: nhỡ ra tay quay bỗng tuột khỏi tay cô ta thì sao?
- Để mình giúp nhé? - cuối cùng cậu cũng nghĩ ra việc cần làm, rồi nắm lấy tay quay, quay vù vù làm lắc mạnh cả giàn giữ.
- Ôi! Tamara kêu lên - Khéo không đứt dây đấy..
- Mình mà quay thì không đứt được! - Côlia vui vẻ đáp, vừa lấy lòng bàn tay hãm dần tay quay, cho đến khi chiếc gầu chạm mặt nước, dây kéo căng. Côlia kéo dây xách gầu nước và nói: - Đấy, thấy không, ổn cả... Bọn mình sắp đi hái phúc bồn tử - cậu nói tiếp - Chúng mình biết những chỗ chỉ hai ba giờ là có thể hái đầy thùng.
- Làm gì có chuyên ấy! Tamara nói, vẻ không tin.
- Tamara không tin à? Cứ hỏi Giaminh mà xem..
- Cho bọn mình đi với
- Bọn mình là ai?
- Là mình và Nhura. Mình chưa bao giờ hái quả ở rừng taiga thực sự
- Không hiểu các cậu ấy thế nào, chứ mình thì..được thôi..
Trong lúc nói chuyện, Côlia đã múc đầy cả hai thùng nước. Tamara móc hai đầu đòn gánh vào thùng, đứng thẳng một cách khó nhọc rồi bước đi từng bước ngắn. Nước trong thùng sóng sánh té ướt chân và gấu váy cô gái. Côlia rất muốn lại giúp nhưng một cảm giác xấu hổ nào đó rất khó tả đã bắt cậu ta đứng im.

[Cá Măng]

- Thế là bọn mình ngày mai cùng đi với các cậu nhé? - Tamara ngoái lại nói.
- Được, chuẩn bị đi!- Côlia nói theo rồi chạy một mạch đến nhà Giamin, nơi các bạn đang đợi cậu.
- Cậu làm gì mà lâu thế? - mấy cậu kia hỏi
- À, mình phải giúp cô bé người Matxcova lấy nước - Côlia lấy giọng bàng quan đáp.
- Cô ấy đã về rồi à? Giamin đỏ mặt.
- ừ - Cô lia đáp - cô ta bảo có con mèo rơi xuống giếng ở nhà..Trong cô ta mà buồn cười. Người thì bé. phải với tay mới với tay quay..Thành ra mình phải giúp.. Buồn cười thật
- Có gì mà phải buồn cười? - Giamin bỗng hỏi - Thế cậu cho là nếu cô ta cao hơn cây sào thì hơn à?
- Cây sào? Mình nói là nói thế thôi, chưa gì cậu đã bảo là cây sào. Mình chỉ giúp cô ta..
- Thì hãy nói trắng ra là cậu thích cô ấy - Gôga vừa nói vừa cho thức ăn vào thùng và nhìn Côlia vẻ ghen tị - Con gái Matxcova mà!
- Này, nếu cậu muốn biết thì mình nói cho mà nghe. Mình hoàn toàn không thích một đứa nào trong bọn con gái cả - Côlia nổi nóng - Còn cái cô này thì được nước gì nào? Hả? có đuối sam và tóc quăn à? Người thì thấp bé, gánh có hai thùng nước mà đã còng lưng rụt cổ lại. Chắc là lần đầu tiên đi chân đất ra đường, lúng túng, không biết nhìn vào đâu. Chỉ có mình không để lộ ra mà thôi..
- Sao lại nói với mình làm gì? Đối với mình thì điều đó hoàn toàn không quan trọng - Gôga nói để làm bạn nguôi giận - Thôi giúp mình chuẩn bị đi, kẻo sáng mai phải dậy sớm.
Giamin nghe hai bạn đấu khẩu nhau, cảm thấy tất cả những gì liên quan đến cô bé Mâtxcov không phải không quan trọng đối với cậu. Suốt mùa hè qua, một ngày làm việc mười hai giờ, cậu không hề gặp Tamara lần nào. Tất nhiên cậu có thể gặp nếu đi vào rạp chiếu bóng hay câu lạc bộ đường sắt, nhưng có lúc nào được rỗi đâu. Từ xưởng về, cậu phải giúp mẹ bổ củi để dành mùa đông, tưới rau, xách nước..Chủ nhật thì cầm liềm vào rừng cắt cỏ cho bò, xếp lên xe chở về nhà phơi khô. Tuy thế Giamin vẫn luôn nhớ đến Tammara và lúc nào cũng thấy lo lắng, hình như những ngưòi xung quanh đã thấu tận đáy lòng của cậu và biết được tình cảm của cậu đối với cô bé người Matxcova kia. Và điều đáng ngạc nhiên hơn cả là trước kia, đi làm về , cậu ngủ say không bao giờ mộng mị, thế mà bây giờ hầu như đêm nào cậu cũng mơ thấy Tamara, bao giờ cũng muốn nói với cô một điều gì đó, hay làm một việc tốt lành nào đó. Một lần trong mơ thậm chí cậu còn định hôn cô ta nữa, nhưng cô ta, đúng như cậu vẫn thấy trong phim, đã cho cậu một cái tát nên thân, làm cậu chợt tỉnh. Từ đó Giamin cố không nghĩ về Tamara . Thế mà bây giờ Côlia lại đang nói về Tamara, như thể đoán ra Giamin đang nghĩ gì, và chủ tâm trêu cậu.

[Cá Măng]

- Này các cậu - Côlia thận trọng nhìn Gôga, hạ giọng nói - mình chưa nói với các cậu điều quan trọng nhất: đó là việc Tamara và Nhura mong muốn đi hái phúc bồn tử với bọn mình - rồi cậu lại liếc nhìn Gôga, tìn lần này chắc thế nào Gôga cũng chế giễu.
- Và tất nhiên cậu vội bảo: hay lắm, chuẩn bị đi! Bọn tớ có các cô đi sẽ vui hơn - Gôga chộp ngay.
- Thì cậu bảo tớ còn biết nói thế nào nữa! Cô ta bảo chưa bao giờ được thấy rừng tai ga thực sự..
- Đấy , đấy thế mà cứ bảo là cậu không thích cô bé Matxcova!
Giamin cố giấu không cho các bạn nhận thấy là mình đang vui sướng. Ngày mai Tamara sẽ ở với các cậu suốt ngày, cậu sẽ xách giỏ cho cô, hái cho cô những quả to nhất, chín nhất. Tamara chỉ việc hát và hái hoa. Lúc này trong rừng, trên các gò đất cao có thể hái được hoa xaraphan, một loại hoa màu da cam có chấm. Không hiểu sao cậu cảm thấy như loại hoa này, trong điệu nhạc buồn có thể tự kể cho mọi người nghe vì sao chúng đẹp thế mà không có mùi thơm. Từ ngày biết Tamara yêu hoa, Giamin cũng bắt đầu chú ý tới chúng, cái đẹp, cái kỳ lạ của thiên nhiên. Cậu sẽ dạy Tamara cách đào cả bụi xaracan, và nhất định cho cô nếm thử các củ cuả nó có vị ngọt như dưa bở. Như tất cả các cậu bé Taiset, Giamin rất thích ăn củ loại hoa này. Không hiểu Tamara có thích ăn không nhỉ? Sao lại không? Như cậu chẳng hạn, cậu sẽ thích tất cả những gì Tamara thích...Và sau nữa, thế nào cậu cũng phải làm một việc gì đó thật đặc biệt để Tamara chú ý đến cậu...Bỗng Giamin cảm thấy hoảng hốt: nếu Tamara thích Côlia hơn cậu thì sao? Cậu cảm thấy hai má mình nóng bừng. Và cậu tưởng tượng bỗng có con gấu nhảy từ bụi rậm ra, há miệng xông vào Tamara. Lúc ấy Giamin sẽ cho mọi người biết cậu là người thế nào! Cô bé thấy gấu sẽ hoảng sợ kêu thé lên. Còn cậu sẽ vượt lên mọi người, lấy gậy gõ vào chiếc thùng rỗng, tiến thẳng về phía chúa tể rừng taiga..
-" Giamin, quay lại!" _Tamara sẽ kêu lên và ngã xuống, bất tỉnh. Còn Giamin thì vẫn tiếp tục vừa gõ thùng vừa đuổi theo con gấu đang bỏ chạy, rồi quay lại với Tamara, bế cô lên tay mang về tận nhà. Côlia và Gô ga tất nhiên sẽ muốn giúp đỡ, nhưng cậu nhất định sẽ không giao cô bé cho ai. Còn Nhura lắm mồm thì thế nào cũng sẽ chạy theo, than thở cho đến tận nhà: "Trời ơi, Tamara làm sao thế này! May mà cô có được một người bạn dũng cảm như vậy"
- Này, cậu làm sao thế? - Côlia cắt đứt dòng suy nghĩ của Giamin - Mình gọi, gọi mãi mà cậu cứ như thằng điếc..
Giamin lúng túng một lúc rồi sôi nổi nói:
- Không, các cô ấy sẽ không đi hái phúc bồn tử với bọn mình.
- Và chính mình cungc nghĩ thế - Gôga lên tiếng
- Cậu quên là vùng ấy năm ngoái gấu đã tha đi một bà à? Bà ấy đi xa mọi người chừng bốn chục bước, thế mà..
Và chắc cậu còn nhớ chính bọn mình đang đứng tụm với nhau và gõ thùng đến nhức óc nên nó phải bỏ chạy. Còn bọn con gái thì chỉ cần thấy thế cũng đủ chết ngất rồi..
- Ừ, đúng thế - Côlia nói - Nhưng khốn nỗi cô ta tha thiết xin đi ..Và nói là muốn được thấy rừng taiga thực sự.
- Cô ta là con gái thì cô có thể xin đi =- Gôga lại nói - Cô ta có biết vùng ta đâu. Cứ làm như công viên Matxcova không bằng..Chắc lại nghĩ là ở công viên Mâtxcov có cây thì trong rừng taiga cũng có cây. Thật buồn cười..Các cậu có nhớ năm ngoái cả lớp vào khu rừng cạnh Taiset không? Cô ta hái đúng một ôm hoa lan tiên, hoa anh đào dại..Người khác hỏi sao hái nhiều thế cô ta ôm chặt vào ngực, đáp: "Thế nhỡ sau không tìm thấy nữa thì sao? Đấy, buồn cười không! Sợ không tìm thấy hoa ở rừng taiga!
- Có gì mà buồn cười? - Giamin vặn lại - Cậu mà đến Mâtxcov xem có làm người ta ôm bụng lăn ra mà cười không?

[Cá Măng]

- Bao giờ thì các cháu mới tản về nhà hở? - thím Samsura hé cửa sổ, nói vọng ra. - Định sáng mai dậy sớm mà bây giờ cứ chần chừ mãi, thật là những người hái quả hạng bét.
- Chúng con xong rồi, trong khoảnh khắc thôi, mẹ ạ - Giamin đáp.
- Miệng bảo trong khoảnh khắc mà suốt một giờ rồi vẫn cứ quanh quẩn bên mấy chiếc thùng. Như thể sửa soạn đi xa hàng tuần ấy không bằng...Giamin, đi tìm con bò về hộ mẹ. Bò người ta về hết rồi mà con Pextrukha nhà mình vẫn chưa thấy đâu..
- Vâng ạ.
Các cậu kiểm tra lại một lần nữa xem có quên cái gì cần thiết không: hai chiếc rìu con, diêm, chảo, dao đi săn tự làm giống như những chiếc kiếm nhỏ kiểu Thổ nhĩ kỳ, muối, một cuộn dây. Các cậu đặt chiếc thùng ở phòng ngoài.
- Sáng mai sáu giờ mình sẽ lại gọi các cậu - Côlia nói - Mình về đây. Còn phải bổ mấy khúc bạch dương và xách nước nữa. Mẹ mình định sáng mai giặt quần áo mà chưa có tro.
- Ừ, về đi! Bây giờ mình cũng phải đi tìm con Pextrukha - Giamin bảo bạn.
- Để mình đi với cậu - Gôga buồn rầu nói - Ở nhà bà mình không để mẹ mình và mình yên. Quân phản chúa, bà mình bảo, đã làm hại con trai bà - không biết lần này là lần thứ mấy Gôga kể thế với bạn - Ngày nào bà mình cũng chỉ nói đi nói lại một điều :" Trời tru đất diệt chúng mày đi! Một mình con bà còn đáng bằng cả mẹ con chúng mày" Rồi bà mình khóc, ôm lấy mình kể lể: " Cháu giống hệt bố cháu. Mắt bố mày cũng xanh này, còn thân hình thì thật đúng là dòng giống nhà ta.." Mình chán lắm rồi. Mình cũng thương hại bà mình nhưng vẫn thấy khó chịu khi bà mình cứ xỉ vả mình và mẹ mình mãi như thế.
Giamin kiên nhẫn nghe bạn, chẳng biết nói gì. Cậu biết là ở nhà, Gôga đang khốn khổ như thế, nhưng bất lực không giúp được gì, nên lại càng cảm thấy khó nghĩ hơn.
- Hay cậu đến ở với mình? - Giamin đột ngột đề nghị.
- Sao được! - Gôga ngạc nhiên. Còn mẹ mình thì sao? Giá mình chong chóng được cấp chứng minh thư, lúc ấy chắc bà mình không còn làm ầm ĩ lên như bây giờ.
- Hẳn là thế
- Giamin này, cậu nói mình nghe nhé..Có điều phải nói thật - Gôga bỗng nói rồi ngập ngừng, lúng túng.
- Cậu định nói gì? Mình có điều gì bí mật đâu
- Đành thế.. Nhưng cậu phải nói thật - Gôga quay mặt - cậu..có thích Tamara không?
- Giamin đớ người. Mặc dù đã chập tối, cậu vẫn sợ Gôga thấy mình đang đỏ mặt và và tự đoán hiểu hết mọi chuyện...
- Thì sao ? - Giamin cố trấn tĩnh, hỏi lại
- Cậu biết đấy... Nói chung cô ta cũng không sao, chân thật. Kể ra cũng hơi buồn cười một tí: đáng lẽ hái hoa anh đào dại thì cô ta lại vơ toàn những cỏ. Cưa không biết cầm, gặp bò thì sợ đến chêt.. Gôga im lặng một lúc rồi hạ giọng tiếp như người có lỗi: - Nhưng mình thích cô ấy...
Giamin lại lặng người vì ngạc nhiên. Cậu tưởng chỉ mình cậu thích Tamara thôi, hoá ra..
- Pextrukha, Pextrukha! - Giamin bỗng kêu to rồi không trả lời Gôga, chạy thẳng về phía rừng bạch dương, nơi có bóng những con bò lạc đàn thấp thoáng đi lại.
- Trên đường về hai cậu im lặng không nói chuyện với nhau. Chỉ nghe tiếng con bò thở đều đều. Mỗi cậu đi một bên, hai tay để lên hông âm ấm bốc mùi sữa của nó. Hai con chó nhà ai chạy ra cất tiếng sủa vu vơ. Trong các sân, ngỗng kêu quang quác trước khi đi ngủ. Có tiếng ai gọi to trong đêm: " Burenca,Burenca!"
Tới nhà Gôga bảo:
- Liệu chừng sáng mai đừng có ngủ quên đấy.
Giamin mở cổng, vỗ nhẹ lên lưng con Pextrukha, cho nó vào chuồng. Để đáp lại, con bò ve vẩy đuôi như muốn nói: vâng, tôi biết là người ta đang chờ tôi.
- Gôga, thực ra..mình rất...Giamin không nói hết câu, mà có nói hết thì Gôga cũng không nghe thấy vì cậu ta đã đi xa.

[Cá Măng]

- Con đi đâu mà lâu thế? - tiếng mẹ cậu đang sửa soạn thùng vắt sữa từ phòng ngoài vọng ra - Mẹ chờ sốt cả ruột. Người ta thì sữa đã vắt xong, lọc rồi mà mẹ vẫn cứ phải chờ con mỏi cả mắt.
- Bò nhà ta chạy vào ăn ở rừng bạch dương - Giamin vẫn còn đứng cạnh cổng khẽ đáp.
Bây giờ cậu cảm thấy hoảng sợ vì điều vừa mới xảy ra, vì lời tự thú của mình. Cái điều mà cậu chưa bao giờ nói với ai, thậm chí không dám nghĩ tới nữa, thế mà bỗng chốc tự một nơi nào đấy tận đáy lòng đã buột ra, và cậu có cảm giác nó đã xuyên qua trời chiều, sẵn sàng bay tới tận các vì sao. Nó đã làm xao xuyến tim cậu, làm má và tai cậu nóng bừng, làm đầu óc choáng váng.
Bây giờ toàn thân cậu như bị điện giật, người cậu run bần bật như đang lên cơn sốt. Lần đầu tiên cậu thấy tim mình đập mạnh và dồn dập. Cậu bỗng hoảng sợ vì trạng thái này, nhưng rồi liền lúc ấy, cậu nhảy lên và như một chú dê con chạy lon ton vào sân.
Thím Samsura đang ngồi xổm cạnh con bò sữa, vừa nói những lời âu yếm, vừa lấy nước ấm rửa sạch các đầu vú của nó.
- Có chuyện gì thế? - người mẹ ngạc nhiên hỏi, vẫn tiếp tục dùng khăn lau cẩn thận các đầu vú đang có những dòng sữa ấm chảy ra - Thấy không, đi lang thang lắm, bây giờ căng sữa chảy cứ như là suối. Chúng mày cả hai là chúa thích đi chơi..
- Mẹ - ẹ - Giamin kéo dài giọng và nắm lấy hai chiếc sừng ngắn cũn của Pểxtukha, hôn đánh chụt một cái vào mõm nó. Pểxtukha lắc đầu, đánh đuôi vào hai bên hông.
- Sao mày cứ quấn lấy con bò thế? - Vào nhà đi - bà mẹ nghiêm khắc bảo rồi chăm chú nhìn con trai - Đốt ấm xâmôv có hơn là đứng quấy rầy con Pextrukha không?
- Con đi đây, mẹ ạ ! - Giamin nói to và hôn vào mõm con bò một lần nữa rồi chạy vào nhà.
Vừa lẩm nhẩm hát lẫn từ bài này sang bài khác, Giamin nhanh nhẹn đặt ấm xa mô va lên lò, dùng chiếc ủng cũ thổi hơi cho to lửa rồi ngồi xuống cạnh chiếc cửa sổ để ngỏ. Bầu trời xanh điểm sao hôm nay đẹp lạ lùng. Giamin ngồi im và mỉm cười vì hạnh phúc mà chữ 'yêu" không nói ra, nhưng đầy sức quyến rũ, đã mang lại cho cậu.
Cậu nghe rõ tiếng sữa nhỏ từng giọt vào mép và đáy chậu hứng, và sau là tiếng sữa chảy từng dòng đều đều. Cậu tưởng tượng thấy sữa nổi bọt, làm thành những chiếc bong bóng nhỏ. Con Pêtrukha thì chốc chốc lại ngoái cổ nhìn mẹ cậu như muốn hỏi: bà còn định hành tôi đến bao giờ mới thôi đây? Còn mẹ cậu thì vẫn như mọi lần, âu yếm bảo nó "gượm nào, chờ tý đã. Vắt kỹ thì mày sẽ nhẹ hơn mà..."

[Cá Măng]

Chương III
Những chiếc tà vẹt nặng như chì

Nhưng đến ngày nghỉ hôm ấy, các cậu đã không vào được rừng hái phúc bồn tử được: đang đêm người gác cổng xưởng cơ khí chạy lại, đập mạnh vào cửa sổ gọi to:
- Thím Samsura, đánh thức cậu con trai thím dậy ngay. Có lệnh của đốc công phải chất tà vẹt lên đoàn tàu khôi phục. Để tôi còn chạy đi gọi người khác. Bảo con thím nhớ gọi các cậu trong đội của nó. Thím nghe rõ chứ? Hay lại ngủ rồi?
- Bác cứ đi đi, tôi nghe rõ rồi - thím Samsura càu nhàu - Suốt hai tháng mới được một ngày nghỉ mà cũng chẳng để cho yên - Rồi thím thắp đèn, lại giường Giamin: Giamin, dậy con. Bác gác cổng xưởng vừa chạy lại đây, bảo là phải bốc ngay tà vẹt lên tàu. Có đoàn tàu khôi phục nào đấy đang chờ, không thể để sáng mai được..
Giamin ưỡn người ngồi dậy, ngơ ngác dụi mắt, hỏi:
- Không lẽ ngày nghỉ qua rồi?
- Dậy con, dậy! Phải đi làm bây giờ
- Thế à, sao mẹ không nói ngay?
Khi Giamin ra đến bậc thềm, mẹ cậu gọi theo:
- Con lại gọi các bạn con cùng đi. Nhớ đừng quên. Con bảo với bố mẹ các cậu ấy là bác gác cổng Khêkha truyền đạt lại lệnh của chính thủ trưởng như thế. Con hiểu chứ?
- Vâng
- Ôi biết bao giờ thì cuộc chiến tranh đáng nguyền rủa này mới chấm dứt? - Giamin nghe tiếng mẹ nói sau lưng - Đêm ngủ cũng không cho bọn trẻ ngủ. Người ta đã cướp mất tuổi thơ của chúng..
Đã có khoảng hai muơi người tập trung ở phân xưỏng rèn. Những người thợ rèn đang làm việc lúc ấy cũng được điều động đi khuân tà vẹt. Chỉ có một lò là vẫn tiếp tục làm việc, đó là lò của thợ rèn Viđonôp, hay bác Misa như người ta vẫn gọi. Bác là một người gầy gò, gù lưng, hai má trễ xuống trên khuông mặt màu sáp ong bao giờ cũng ảm đạm, đôi mày màu hung đỏ luôn nhíu lại. Nhưng Viđonôp là thợ rèn thưọng hạng có thể làm các công việc tinh vi nhất. Khi làm việc gò má bác khẽ ửng đỏ đôi mắt mờ, nhợt nhạt vì ngọn lửa rèn, ánh lên một cách kỳ lạ, đôi môi mỏng uốn thnàh một nụ cười. Bác Misa thưòng động viên ngưòi quai búa bằng những câu pha tr, bằng những tiếng búa âm vang và ngân rung của mình. Chắc hôm nay bác phải làm một công việc quan trọng nào đó, nếu không, trong khi đang thiếu người khuân vác tà vẹt thế này, người ta đã chẳng để bác và Anđơray Xelixep người thợ quai búa rất khoẻ mạnh của bác ngồi yên.

[Cá Măng]

Đã ba giờ sáng mà người phụ trách vẫn chưa thấy đến. Mọi người đi đi lại lại như bầy ruồi ngái ngủ, uể oải nói chuyện với nhau hay ngáp dài thành tiếng. Một số người cáu kỉnh lẩm bẩm: "Không chờ được đến sáng hay sao mà đêm hôm phải dựng người ta dậy thế này!"
Cuối cùng đốc công Xamorucop từ phân xưởng dụng cụ đi ra. Vừa vuốt vuốt bộ râu rậm ám khói, ông vừa nhìn những người công nhân quanh mình, lẩm bẩm điều gì trong miệng rồi bắt đầu nói một cách mệt nhọc và chậm chạp, mắt nhìn xuống nền đất của phân xưởng rèn:
- Thế là người ta đã đánh thức các đồng chí dậy! Vâng...Các đồng chí tưởng mai sẽ được nghỉ một ngày, mà hoá ra lại phải thế này đây. Tôi biết là các đồng chí đang trách tôi, và nghĩ là chắc đốc công Xamorucop muốn tâng công với cấp trên nên hắn ta không thể chờ đến sáng...Các đồng chí nghĩ như thế là đúng..Tôi có thể chờ đến sáng..Rồi bác bỗng ngẩng chiếc đầu to rối bù của mình và bắt đầu nói sang sảng, hoàn toàn không giống lúc nãy: - Nhưng thử hỏi chờ đến mai thì ai còn ở nhà? Ai?Người thì đi xách súng vào rừng đi săn, người đi hái quả, người đi cắt cỏ...Cứ kiểu ấy, ít ra cũng gần chục người không ở nhà rồi. Nghĩa là chúng ta sẽ phải gánh phần của họ, chừng nào họ chưa tới xưởng làm việc vào thứ hai. Rồi lại còn phải để Viđonôp và người thợ cùng làm với bác ta ở lại xưởng nữa. Thành ra tất cả chúng ta phải chia tay nhau mà gánh phần việc của họ.
Trong khi đốc công đang say sưa nói thì các cậu trong đội của Giamin đến ngồi quanh bên chiếc lò rèn rực lửa và càu nhàu về việc vỡ kế hoạch ngày chủ nhật. Như một con vẹt, thằng Rỗ luôn mồm lặp đi lặp lại độc một câu:
- Thủ trwởng thì ngủ khì ở nhà mà chúng mình, như những thằng ngốc, cứ quanh quẩn ở đây..
- Này, Lên ca, tao lấy kìm xoắn lưỡi mày ra đấy - bác Misa giận dữ bảo hắn.
Còn đốc công Xamorucop thì ngồi xuống đe, nói tiếp:
- Các đồng chí sẽ bảo là làm suốt mùa hè mà không được nghỉ một ngày nào! Vâng, tôi biết tôi biết! Cả cán bộ lãnh đạo tuyến cũng biết. Thế các đồng chí tưởng ở ngoài mặt trận cũng có ngày nghỉ à?Tôi hỏi các đồng chí: ngoài mặt trận cũng có ngày nghỉ à?- Ông nhìn mọi người, hạ giọng nói tiếp: - Có, có điều là nghỉ dưới mộ hay như Xtêphan Xocolôp mà thôi..Khi hai chân bị cưa đến tận rốn.
- Bác nói điều này với chúng tôi làm gì, Piôt Pêtrôvich? - Một người nào đấy lên tiếng - Chúng tôi không phải là người và không hiểu hay sao? Kể ra để sáng mai thì cũng đỡ vất vả hơn thật...
Xamorucop bỏ chiếc mũ lưỡi trai bằng da mà bao giờ bác cũng đội, cho vào chiếc áo mưa rộng thùng thình của mình:
- Tất nhiên, cán bộ lãnh đạo tuyến của ta tốt lắm - bác chậm rãi nói tiếp- Nếu biết là tôi đã dựng các đồng chí dậy giữa đêm thế này thì có thể cắm ngòi nổ vào người tôi đấy..
Có tiếng cười nổi lên:
- Nhưng ngòi mà không có thuốc súng thì bác cũng chẳng tan xác được đâu, Piôt Pêtrôvich ạ.
- Chỉ có bỏng nặng thôi
- Không sao, Piôt Pêtrôvich, chỉ hơi hoảng thôi..
- Thì hẵng cứ cho là như thế - đốc công đáp lại những người pha trò - Được, giả sử tôi chờ đến sáng mai mới gọi các đồng chí dậy, lúc ấy sẽ thế nào? - bác tiếp tục thanh minh - Chờ các đồng chí tập trung đầy đủ, kéo nhau tới chỗ làm việc, dọn toa xe chuẩn bị chỗ làm..thì sớm ra đến 10 -11 giờ mới bắt đầu làm việc được. Mà theo điện trên thì đúng 17 giờ 00 chuyến tàu đầu tiên đã phải sẵn sàng xuất phát rồi. Cho nên các đồng chí cũng tự hiểu tại sao tôi phải gọi dậy từ bây giờ?
- Có gì mà hiểu với chẳng hiểu!
- Thế thì tốt! Còn bây giờ, tinh thần đã nhẹ nhõm, ta bắt đầu đi thôi!
Vừa nói chuyện ồn ào, công nhân bắt đầu ra khỏi phân xưởng rèn.
Bầu trời đêm như được nới rộng ra. Phương Đông đã rạng, bắt đầu ngả sang màu xám. Sao nhạt dần. Theo đoàn ngưòi cùng đi xa là tiếng búa nhỏ của bác Misa đập giòn giã xuống đe. Đáp lại những tiếng ấy là tiếng búa tạ ầm ầm và mạnh hơn.

[Cá Măng]

Càng đến gần xưởng tà vẹt, mùi dầu crêodôt càng bốc lên nồng nặc. Cạnh cổng ra vào là một bà lão mặc áo khoác ngắn, vẻ ngái ngủ, cây súng trường cổ lỗ sĩ kẹp giữa gối. Vẫn ngồi yên trên ghế, bà lão hỏi:
- Cả đoàn cả lũ kéo nhau đi đâu mà sớm thế này/
- Đi công đi việc, bà ạ..
- Đi đâu, đi đâu? - bà lão gác cổng đứng dậy, banh cổ áo ấm, đặt lòng bàn tay nhăn nheo lên vành tai.
- Ngủ quên rồi, bà già ơi, lại còn hỏi "đi đâu, đi đâu" - Lênca nói như gầm gừ.
- Tao cho mày biết tay, đồ nhóc, bảo tao là ngủ quên à! - bà lão hùng hổ bước ra chặn đưòng nó - Giấy tờ đâu? Khéo pha trò đấy con ạ. Tao nhẵn mặt những thằng như mày rồi! Cứ trông cái mõm của mày cũng đủ biết xấu tốt thế nào!