Thời thơ ấu gian khổ - Phần II

[Cá Măng]

Lênca định xông bừa lên phía trước nhưng bà lão đã đưa nòng súng gạt ra một bên rồi nghiêm khắc nói:
- Đứng yên! Không được làm phiền người khác. Chờ Ivan Chikhonôvich tới sẽ nói chuyện với mày.
Cái tên Ivan Chikhonôvich của một người bí mật nào đó đã được bà lão nhắc đến với một sự kính trọng đặc biệt, đến nỗi xung quanh bỗng trở nên thấy yên lặng tỏng chốc lát.
- Phải thế chứ - hài lòng vì thấy mình đã gây được ấn tượng cần thiết, bà lão nói, lần này đã dịu giọng.
Công nhân thậm chí còn lấy làm thích thú về cái cảnh vừa xảy ra. Còn Lênca thì ngồi xuống chiếc ghế trong bục gác, nhếch mép nói:
- Mình thì chẳng việc gì phải vội cả. Mình có thể ngồi suốt ngày ở đây cũng chẳng sao..
Một người trong đám công nhân lại gần, ra bộ nói khó với bà lão:
- Này, mẹ ạ, không thể để cậu này ở đây được. Cậu ấy rất cần cho công việc. Mẹ biết không, cậu ấy mà không được làm việc thì sẽ chết mất. Mẹ xem mặt cậu ấy buồn chưa kìa?
- Thật thế à? - bà lão ngạc nhiên. Thế mà tôi trông mặt hắn có vẻ gian xảo lắm, tuy có đẹp thật.
Lúc này Côlia, Giamin và Gôga đi lại.
- Thế nào, sao lại ngồi đây? - Côlia hỏi.
- Các cậu thấy đấy, mình bị bảo vệ giữ lại đây cho đến khi chính Chikhôn Ivanôvich đến - Thằng Rỗ cười hì hì.
- Ivan Chikhonnôvich - bà lão chữa lại rồi giận dữ nói thêm: - Thôi, xéo đi, kẻo tao lấy báng súng nện cho bây giờ. Hay đấy, mọi ngưòi thì làm việc mà hắn thì ngồi ở chỗ ấm chờ Ivan Chikhonnôvich. Không được! Còn mình, đã già mà vẫn ngốc, cứ tin là hắn thích làm việc thật.
Lênca miễn cưỡng đứng dậy, đi theo các bạn. Hắn nói:
- Thế có bực không..Định đã thế cứ ngồi đây cho khoái thì mấy thằng này lại đến. Thiếu mình thì có sao đâu...
- Cậu không nghe đốc công bảo gì à? - Giamin ngắt lời hắn - Trong kế hoạch ngưòi nào cũng có phần việc của mình. Cậu tưởng là tà vẹt tự nhảy lên toa chắc?
- Tớ cần quái gì, cái kế hoạch của cậu. Tớ là thợ nguội, không phải phu khuân vác - thằng Rỗ càu nhàu - Bây giờ mà tớ không làm thì cũng chẳng ai làm gì được tớ..
- Thì thử xem! - Các cậu đi lại những đống tà vẹt. Cạnh đấy một đoàn tàu không đã đợi sẵn. Mùi trứng thối lẫn mùi tàu hoả xông vào mũi, vào cuống họng nồng nặc, khó chịu. Xung quanh có tiếng người ho. Đốc công Xamorucop chia toa không cho các đội trưởng, điểm người, hoá ra một công nhân phải phụ trách một toa mà vẫn còn thừa năm toa trục kép ở cuối đoàn tàu. Cuối cùng, mọi ngưòi quýêt định cùng bốc chung mấy toa này.
Bỗng một người lạ mặt mặc đồng phục đường sắt có một ngôi sao đỏ trên đường viền ve áo xuất hiện. Anh ta lại gần đốc công, tự giới thiệu:
- Tôi là Côriakin, trưởng đoàn tàu khôi phục. Các đồng chí phải hiểu cho là không có tà vẹt, chúng tôi không thể xuất phát được. Mà Matxcova thì yêu cầu phải khôi phục gấp các tuyến đường gần mặt trận. Tôi rất mong các đồng chí cố gắng. Các đồng chí biết đấy, tiền tuyến đang chờ chúng ta..
Giọng Côriankin đều đều và nhỏ nhẹ. Chỉ có đôi má hơi ửng đỏ và ánh mắt là để lộ vẻ xúc động.
- Cố gắng!Anh không thấy là ai phải vác tà vẹt kia à/ - Một người nào đấy trong số các đội trưỏng lúng búng nói, hất đầu về phía bọn thiếu niên.
- Chúng tôi sẽ cố gắng, đồng chí Côriakin ạ - Xamorucop nói - Quả là người chúng tôi thiếu thật, anh trông thì biết. Chúng tôi đứng vững được là nhờ các cậu ấy. Tất nhiên bắt các cậu ấy vác tà vẹt bây giờ kể cũng hơi sớm, nhưng biết làm thế nào được, thời chiến cơ mà.

[Cá Măng]

Khi đồng chí trưởng tàu khôi phục đi khuất sau đống tà vẹt, Xamorucop ra lệnh mọi người bắt đầu làm việc. Những người đang hút thuốc rít vội mấy hơi cuối cùng, lấy ngón tay bóp tắt những điếu thuốc tự quấn, rồi người thì cho vào túi đựng thuốc, người thì cẩn thận cho vào túi áo trong hay vào những chiếc hộp thuốc làm từ thời trước chiến tranh. Mọi người vội tản đi tới chỗ làm việc của mình, không ồn ào, lộn xộn.
Cạnh mỗi toa có chiếc móc tà vẹt to tướng, lớn dễ gấp mười lần những chiếc thường, dùng để cặp đống tà vẹt trơn như cá sộp.
Đội của Giamin quyết định cả bốn người cùng bốc một toa, vì làm thế nhanh hơn, dễ đặt các thanh tà vẹt khó tính vào chỗ hơn. Một cậu dựng đứng các thanh tà vẹt, hai cậu khác đi đến, vác lên vai và mang đến toa. Cậu thứ tư sẽ dùng kẹp sửa và dồn chúng nằm sát nhau. Trong toa, công việc có nhẹ hơn, nhưng cần nhanh nhẹn và mắt phải biết ước lượng. Nếu có chiếc nào nằm chênh vênh mà không sửa chữa kịp thời, thì sau cả đống sẽ cồng kềnh, lộn xộn, phải dỡ ra xếp lại hết.
Giamin và Lênca khiêng mười chiếc đầu tiên. Côlia ở trong toa, Gôga dựng các thanh tà vẹt. Lúc đầu các cậu như ngạt thở vì mùi dầu crêodôt, vất vả lắm mới giữ nổi những khúc gỗ vuông cạnh, óng ánh đen, không hiểu sao cứ như cắn chặt vào vai, nhưng rồi các cậu cũng quen dần, làm nhanh hơn, các thanh tà vẹt như tự nhảy lên vai, gọn và chắc chắn đến mức có thể khiêng đi hàng cây số được.
Cứ khoảng 100mét lại có một chiếc đèn mờ không đủ sáng để làm việc. Cạnh các đống tà vẹt còn có chút ánh sáng chứ ở gần toa và trong toa thì hoàn toàn tối om, phải vừa làm vừa sờ sẫm.
- Các cậu ạ, phải đốt lửa lên thôi =- Lênca bỗng đề nghị khi Giamin suýt vấp phải chiếc cầu gỗ để lên toa.
- Cậu điên hay sao mà nói thế? Không biết đang làm việc ở đâu à? - Gôga bác lại.
- Lấp sau những đống tà vẹt thế này thì ai nhìn thấy mà sợ - thằng Rỗ vẫn giữ nguyên ý kiến của mình, lôi chiếc bật lửa từ trong túi ra - Tớ không muốn gẫy cổ, nó còn phải đỡ đầu tớ nữa chứ!
- Côlia, Giamin ơi! - Gôga gọi to, đi lại gần Lênca. - Cậu muốn đốt cháy tất cả hay sao? Ở đây cả thuốc lá cũng không được hút nữa là. Không thấy các bác công nhân phải lại gần các thùng nước mới dám hút đấy à?
- Ai thì không được nhưng tớ thì được - thằng Rỗ bướng bỉnh nói, bật lửa châm các vụn gỗ rồi quỳ xuống thổi. Ngọn lửa nhấp nháy mấy cái rồi bùng cháy, soi sáng xung quanh.
- Cậu làm gì thế này? Có tiếng Giamin nói trên đầu hắn. Cậu đạp chiếc giày đựơc khâu bằng lốp ô tô cũ lên ngọn lửa.
- Còn cậu thì làm gì thế? Nói gì thì nói, nhưng cấm không được đặt chân lên đấy! Cậu tưởng là đội trưởng thì có quyền làm gì cũng được à?
- Đúng, có quyền! Mấy bác công nhân mà thấy thì thế nào họ cũng đấm cho vào mõm. Phải nhớ lấy điều đó...

[Cá Măng]

Trời hửng sáng, mạt trời đã nhô lên sau dãy núi xa xa, các cậu nhìn nhau tưởng mới gặp lần đầu: mặt cậu nào cũng loang lổ những vết dầu crêodôt. Cả bọn chỉ tay vào nhau, cười to.
- Gì mà phải cười rống lên như thế/ - thằng Rỗ nói - Người đã nhọ nhem như quỷ sứ, lại còn lấy thế làm sung sướng, đồ quê kệch..
- Ai là đồ quê kệch? - Côlia nhảy từ trong toa ra - Tiếc là mày đang vác nặng, khong tao cho mấy cú.
- Thì đấy! - thằng Rỗ càu nhàu hất chiếc tà vẹt xuống đất - Mày vác đi, tao vào làm thay mày. Làm như tao không biết,một thằng dựng đứng tà vẹt, thằng khác vờ vĩnh trong toa..
- Được, cậu vào thay Côlia đi - Gimin ngắt lời nó - Cậu chỉ đwọc cái lắm lời. Còn thanh tà vẹt này, Lênca, phải mang vào toa...
Thằng Rỗ còn định nói gì, nhưng sau chỉ hằn học lườm các cậu rồi lặng lẽ cúi xuống. Hắn định dựng đứng thanh tà vẹt lên nhưng nó vẫn cứ bám chặt lấy mặt đất. Hắn thử đầu này rồi lại thử đầu kia, nhưng không thể làm gì được cả.
- Giúp cậu ấy một tay, Côlia , kẻo lại cố quá lòi ruột ra phải vào viện bây giờ.
- Kể ra danh dự cũng lớn đấy - nhưng rồi Côlia cũng giúp hắn - Mà thanh tà vẹt cũng nặng thật - cậu nói vẻ thông cảm - có lẽ bằng gỗ tùng lá rụng..
- Bác đốc công đi lại, nhìn vào trong toa xem các cậu làm việc ra sao.
- Tốt lắm các cậu ạ, không thua ngưòi lớn một tý nào! Nhưng cẩn thận, cũng đừng cố quá đấy. Cứ làm đều, chắc, không cần vội - Xamoucôp khuyên.
Khi chất được nửa toa thứ hai, các cậu ít nói hẳn đi. Các cậu đã thấm mệt.
Bỗng Giamin nhận thấy không hiểu sao toa các cậu bây giờ xếp có vẻ như chóng đầy hơn. Cậu nói với Côlia, Côlia đáp :
- Có lẽ chúng mình đã quen, làm chóng hơn..
- Cậu chạy sang toa cạnh xem họ làm thế nào/ - Giamin nói
Côlia chạy đi, một lúc sau quay lại, vừa khoát tay vừa kêu to một điều gì đấy.
- Thế nào, họ có làm nhanh hơn chúng ta không? - Giamin hỏi
- Nhanh hơn à? Còn lâu! Họ xếp chưa đầy nửa toa - Côlia sung sưóng báo tin.
- Không thể thế được!
- Hoá ra mình nói dối à? Cậu chạy lại mà xem..
Giamin đứng suy nghĩ một lúc rồi đi sang toa cạnh. Trở lại cậu nói:
- Không, có lẽ toa của ta thế nào ấy..Ta xem lại một lần nữa đi, có thể xếp không đúng cách chăng..
- Kìa, sao bắt ngưòi ta chờ mãi thế? - có tiếng thằng Rỗ từ trong toa vọng ra - Khuân đi chứ, không được đứng thế, Xocolop. Bây giờ thì cậu biết vác tà vẹt nặng, thế nào rồi nhé! Tao biết chúng mày láu cá lắm mà..
Côlia và Giamin bước lên toa. Côlia đứng lên hàng tà vẹt đầu tiên, nhìn vào phía trong, gần chân tường.
- Gì thế? Cậu để quên cái gì à? Xuống đi, mình sẽ tìm ngay được bây giờ. Mình biết rõ từng tà vẹt một- thằng Rỗ nói, lúng túng nhưng vẫn còn cái vẻ trâng tráo của nó.
- Này, tao sẽ cho mày biết tay, đồ giả dối khốn kiếp!- Côlia nhảy từ đống tà vẹt xuống, xông lại định đánh hắn.-

[Cá Măng]

Giamin, cậu xem hắn làm cái gì này! Trong ấy còn có thể xếp gọn hơn chục tà vẹt nữa. Hắn chừa cả cái hang rộng.
- Thế này thì có lẽ hắn phải cho mày vài quả đấm vào mõm, hả? Như thế chẳng có ích mấy..Trước là rắn độc thế nào giờ vẫn vậy..Dỡ ra, xếp lại đi, đồ khốn kiếp! Cho đến cái cuối cùng mới thôi!- Giamin tái mặt, lại gần Lênca, nói - Mày định đánh lừa ai hả? Tà vẹt này là để chở ra mặt trận, đồ vô lương tâm! Mày không nghe người kia yêu cầu chúng ta thế nào và nói gì về việc Mâtxcov đang chờ à? Thế mà mày định chừa trống nửa toa..
- Cậu đang định tuyên truyền hắn hay sao?Hắn có biết chữ đâu

[Cá Măng]

Côlia nổi nóng- Để mình cho hắn một trận, cho hắn phải vác cái mặt tím bầm mà đi. Dùng lời mà nói với hắn có ăn thua gì đâu!
- Côlia, không được! - Giamin đứng ra chặn cậu.
Thằng Rỗ nép người vào tường. Chắc hắn vừa nhớ tới mùa đông qua, nhớ toa tầu, lò sưởi nóng và những quả đấm chắc nịch của Côlia.
- Mình định làm thế nào cho tốt hơn mà các cậu lại..Lênca lẩm bẩm.
- Dỡ xuống!- Giamin ra lệnh và gọi Gôga lại.
- Các cậu làm gì ở đây thế? - Gôga vừa bước lên tấm gỗ bắc vào toa, hỏi.
- Thằng Rỗ lại giở chứng. Phải xếp lại cả đống tà vẹt.
- Bắt hắn làm một mình! Tớ mà là đội trưởng thì từ lâu tớ đã giã cho hắn một trận. Phải bắt hắn làm khoán mới được, cho hắn biết miếng bánh hắn ăn giá bao nhiêu...Buông lỏng với hắn là không được đâu... Nếu làm hết cả phần việc thì được lĩnh cả phiếu bánh mì, còn không, làm được bao nhiêu, lĩnh bấy nhiêu...
- Gì mà hăng thế! - Đội trưởng ngắt lời cậu ta - Không nên lấy bánh mì mà doạ người khác. Làm việc thì tránh thế nào được khi thế này, khi thế nọ. Cậu không nhớ là thời gian đầu bọn mình cũng chỉ làm được 20 - 30% định mức đấy à? Nếu người ta cũng chỉ đưa cho mình chừng ấy phần trăm bánh mì thì hỏi còn sức bây giờ mà làm việc nữa không?
- Mình không doạ, mà là giao du-ục hắn.- Gô ga kéo dài giọng - cái thằng này bao giờ cũng khôn vặt, giở trò hại chúng mình, mà cậu lại còn bênh nó...
Được Gôga cổ vũ, Côlia lại xông tới thằng Rỗ, giơ nắm đấm.
- Thôi để nó yên, các cậu, như thế cậu ấy cũng biết thân rồi. Bắt tay vào làm đi!- Giamin dùng kẹp thanh tà vẹt trên cùng, kéo về phía mình.
Các cậu lặng lẽ làm việc, chỉ đồng thanh xuýt xoa kêu lên mỗi khi có thanh tà vẹt nào đó nặng đổ sầm xuống. Mặt trời đã nung nóng mái sắt che toa, khiến các cậu làm việc như trong một chiếc lò sưởi nóng bỏng. Chật chội. Mùi dầu crêodôt bị sấy nóng, bốc lên, xông vào cuống họng.
Khi các cậu dỡ xong đống tà vẹt mà Lênca đã xếp một cách giả dối và đang bắt đầu cẩn thận xếp lại từng cái một thì đốc công Xamorucop đến. Ông nhìn vào toa, ngạc nhiên hỏi:
- Sao các cậu lại tụ nhau một chỗ thế này? Nếu định nghỉ thì ra ngoài trời mà nghỉ.
- Chúng cháu gặp phải mấy thanh tà vẹt cong không chịu nằm gọn với nhau, đành phải dỡ ra xếp lại - Giamin ngoảnh đi chỗ khác, không nhìn mặt đốc công, đáp.
- Thế thì làm việc đi. Các cậu để người khác vượt rồi đấy, nhanh lên một tí. Chiều đã có đầu máy đến kéo. Rồi ông lại biến mất sau toa xe, các vụn gỗ dưới chân kêu lạo xạo.
- Thấy chưa, Lên ca, chỉ vì cậu mà cả đội mình có thể làm không kịp đấy - Côlia nói qua kẽ răng - Làm nhanh lên và cất cái mặt phụng phịu ấy đi..
- Mình có phụng phịu đâu...Vẫn làm hết sức đấy chứ. Cậu nhìn xem..Lênca nhấc lên vai một thanh tà vẹt rồi loay hoay không biết đặt vào đâu.
- Ai bảo để lên vai làm gì? Có thể lấy cái kẹp mà kéo kia mà? Côlia hỏi lại, bực bội nói. - Cậu thì nặng mà bọn mình thì thêm vướng.
Khuân đầy toa xong các cậu đã nằm xoài trên mặt đất, chân duỗi thẳng, tay giang ngang, mắt nhắm lại. Chỉ bây giờ các cậu mới nhận thấy chân và các ngón tay của mình run run. Khó mà tưởng tưọng nổi bây giờ có ai có thể nhấc các cậu khỏi mặt đất đầy mùi cỏ vf dầu hoả đã được mặt trời sưởi ấm này.
Cái mệt và buồn ngủ đè lên người các cậu không tài nào cưỡng nổi. Thậm chí không tin được là mặt đất đầy mảnh gỗ nhọn lại có thể mịn màng êm ả, còn không khí lại trong lành dễ chiu đến thế. Cỏ xung quanh thấm dầu crêodôt, nhưng lác đác vài nơi, ở chân các đống tà vẹt, cạnh đường ray, một vài bông hoa ngưu bàng tim tím khẽ lung lay trước gió, những cây cúc vươn những nụ hoa trắng, nhỏ với những chiếc lá dài, yếu ớt, về hướng mặt trời.

[Cá Măng]

Cạnh các toa khác, mọi người cũng đã kẻ ngồi, người nằm, quá mệt mỏi vì công việc. Họ chậm rãi nói chuyện với nhau. Giamin không nghe rõ những gì họ nói nhưng đoán là vẫn như mọi khi, người lớn đang nói về tình hình chiến sự, rồi sau thể nào cũng nhắc đến những người đã hy sinh hay những người trở về tàn tật, bàn nhau giúp họ cắt cỏ, lấy củi, vì mùa thu đã đến gần.
Giamin thấy một vài cậu đã thiếp đi. Một con muỗi vo vo bay đến rồi lao xuống đốt vào tay Gôga. Nhưng gặp phải lòng bàn tay chai sạn không lấy gì làm mềm lắm, con muỗi đập cánh, vuốt vuốt hai chân trước tìm chỗ hiểm để châm nọc. Cuối cùng, nó tìm được chỗ mềm, cong đít định cắm chiếc vòi xuống da. Không nhịn được thêm, Giamin đập đánh đét một cái. Một vệt máu đỏ hằn trên tay người ngủ. Gôga ậm ừ mấy tiếng gì đấy trong mơ, lấy tay gãi gãi chỗ con muỗi vừa đậu, rồi trở mình ngủ tiếp.
Đốc công lại đến. Ông không nói gì, chỉ mở cửa toa đánh kẹt một cái, chăm chú nhìn những thanh tà vẹt to, chắc, trông giống như những con cá lớn bị chặt đầu và đuôi, rồi lại đóng sập cửa.
- Vẫn làm việc tốt đấy chứ? - ông hỏi, rồi không đợi trả lời, nói tiếp:- mà cậu, đội trưởng, không nên để các cậu ấy nằm thế, sau chỉ mệt thêm. Làm gì cũng vậy, phải quen mới được - rồi ông bỏ sang toa khác , hai tay chắp sau lưng, đầu hơi cúi về phía trước.
Giamin cắm một chiếc que xuống đất, bên cạnh đặt một hòn sỏi nhỏ. "Khi nào bóng chiếc que đổ tới hòn sỏi, mình sẽ đánh thức các cậu ấy dậy" - cậu nghĩ bụng rồi ngả lưng xuống đất.
Trên trời, những đám mây nhẹ, thưa thớt đang lững lờ bay. Nhìn như dán mắt vào chúng, Giamin cũng cảm thấy mình cũng đang bay, cả mặt đất đỡ những toa tàu đầy hàng, cả xưởng tà vẹt khổng lồ với ống khói cao ngút cũng đang bay. "Mình đang bay! Hoan hô! - suýt nữa thì cậu kêu lên. - Nghĩa là mình không ở một chỗ, mặc dù đang nằm. Mặt đất như một con tàu đang chở mình đi giữa các vì sao.." Ý nghĩ này làm cậu hết sức thích thú, nhưng đồng thời không hiểu sao cũng làm cậu cảm thấy buồn nữa. Giamin nhắm mắt,rồi lại mở mắt. Cậu tin chắc là cậu có bay thật, thậm chí còn hơi chóng mặt nữa..Điều khám phá mới mẻ này làm cậu xúc động, hồi hộp. Cậu lập tức đánh thức các bạn dậy và hỏi chúng có thấy đang bay như mình không.
Côlia miễn cưỡng mở mắt, vừa ngáp, vừa đáp:
- Thì đã sao? Mây bay, mình bay..
- Còn mình thì có vẻ như bay, có vẻ như không? - Gôga thờ ơ nói.
- Tưởng gì lạ lắm! Bay hay không cũng thế - thằng Rỗ càu nhàu rồi nằm sấp.
- Đúng là mình bay thật, các cậu ạ! - Côlia bỗng kêu lên - Có điều là phải nhìn thật chăm chú mới thấy...
Nghĩa là tất cả đều bay. Nghĩa là ước mơ của câu ( Giamin sợ, chưa bao giờ kể với ai, ngay tự thú với mình cũng còn thấy ngại ngùng) sẽ trở thành sự thật...Rồi liền lúc ấy cậu đã nghe Lênca ngáy. Hắn gối đầu lên tay, ngủ ngon lành, không nhớ gì tới việc vì hắn làm dối mà cả đội phải vất vả xếp lại cả một đống tà vẹt gần 50 chiếc.
Giamin lay sườn Lênca.
- Dậy, đồ lười, ngủ như thể một mình cậu vừa xếp xong tất cả mọi toa.
- Thế các cậu khác? - hắn càu nhàu- Mình phải làm hơn ngưòi khác hả? À
- Người ta đã dậy cả rồi.
Các cậu vất vả bước những bước đầu tiên. Cúi xuống nhấc tà vẹt lên khỏi mặt đất, các cậu thấy các bắp cơ đau nhức như có một ngưòi vô hình nào đấy lậy gậy nện lúc thì xuống đôi vai rát bỏng, lúc thì vào tay các cậu..
- Đồ chết tiệt! - thằng Rỗ bỗng kêu to rồi hất thanh tà vẹt vừa đặt lên vai xuống đất.
- Cậu tưởng ở đây là thiên đường, muốn làm gì thì làm, không thì thôi à? Cô li a lại gần hắn - Cậu xem cậu đã làm gì...Bọn mình thì nhấc lên, còn mình thì vứt xuống. Hay chỉ mình cậu đau vai thôi?
- Thôi, Côlia - Giamin ngăn bạn - Cậu ấy mệt, không chịu nổi..
- Thế mình, mình không mệt à? Gôga cũng không à? - Côlia nhăn mặt nói như sắp oà lên khóc.
Giamin quay mặt sang chỗ khác và nói:
- Tất cả đều mệt nhưng cậu ấy mệt hơn cả. Cậu ấy chưa quen làm những việc như thế này. Đến cắt cỏ cậu ấy cũng không biết, cả đến xẻ gỗ, bổ củi cậu ấy làm cũng chẳng nên thân.
- Đúng thế, chỗ mình làm gì cũng bằng máy...Còn liềm thì chưa bao giờ mình cầm lên tay...- Lênca lúng búng nói.
- Đấy, thấy không. Làm gì chưa quen cũng mệt. Sau một vài lần sẽ thấy đỡ hơn.
Lại tiếp tục làm việc. Để tiết kiệm sức, các cậu thong thả bước từng bước đều đặn như những người thợ khuân vác cẩn thận và kinh nghiệm.
Khi xếp xong toa thứ hai, trời đã sẩm tối. Đốc công đi lại mấy lần, giục:
- Nhanh lên các cậu ơi, nhanh tay tý nữa! Kẻo không các cậu phải về sau cùng đấy. Các toa khác người ta sắp xong cả rồi.

[Cá Măng]

Các cậu nghe ở đâu ông cũng nói như thế, nhưng vẫn cố làm nhanh để xong cuối cùng. Khi mọi người ra về, trời đã tối hẳn. Một người nào đấy trong đám công nhân lớn tuổi nói buông một câu với một người khác, cũng mệt mỏi như bác ta và cũng không buồn động lưỡi:
- Mấy cậu kia thế mà giỏi, làm chẳng thua gì cánh mình.
- Thật thế, không chê vào đâu được! Cả thằng Lênca cũng làm ra trò..
Lênca nghe hai người nói chuyện với nhau, lên tiếng:
- Được điếu thuốc quấn mà hút, đội trưởng nhỉ- dù biết trong đội không cậu nào hút thuốc.
Sự việc xảy ra đúng như nó dự định - ngay lúc đó một người trong đám công nhân lớn tuổi bảo cậu:
- Này, sếu vườn, lại đây! Hôm nay cậu làm việc khá lắm.
Thằng Rỗ đi lại.
- Nghĩa là cậu sống theo nguyên tắc: muốn bon chen của người khác chứ gì?Lấy đi, lấy đi..thêm tí nữa...Này, cầm lấy, chốc nữa hút.
- Thôi đủ rồi ạ, chừng này cả đội hút vẫn còn thừa- Lênca nói, vẫn không tin là tại sao cũng những người này, lúc sáng keo kiệt với cậu thế, bây giờ lại một lúc cho cả một nhúm thuốc lớn. Và nói chuyện với cậu như người ngang hàng. Công nhân thật là khó hiểu!
Giamin chưa kịp vào nhà thì mẹ cậu đã chạy ùa ra đón bằng những tiếng kêu sung sướng, lúc thì khóc, lúc thì cười, trong bóng tối mẹ giơ cho cậu xem một chiếc phong bì ba góc.
- Này xem đây, đọc đi, đọc đi..Thư của anh mày đấy..Còn sống..Chỉ bị thương thôi. Ở đâu thì không thấy nói. Anh mày còn nhắc đến mấy con hổ gì nữa. Cô láng giềng đã đọc cho mẹ nghe rồi. Con đọc mẹ nghe nữa đi..
Giamin chậm rãi đọc bức thư của anh hai lần. Cậu giải thích cho mẹ biết "con hổ" là một loại xe tăng mà bọn Đức hết lời khoe khoang, và anh cậu đã dùng đại bác bắn cháy hai con hổ như thế, và đang đề nghị được tặng thưởng. Còn "cung sông" là một nơi ở ngoại vi thành phố Cuocxcơ, nơi hai tháng liền đã xảy ra những trận đánh lớn, ác liệt. Ở đấy bọn Đức bị quân ta cho nếm đòn có lẽ còn đau hơn ở Xtalin grat nữa.
- Sướng quá, con nhỉ! - thím Samsura nói, tay vẫn giữ chặt bức thư. Rồi như chợt tỉnh thím nói:- Ồ, sao mẹ lại hoàn toàn quên khuyâý con thế này! Mùng quá hoá ra quên cả...Mà người con bốc mùi dầu hoả hay mùi gì nữa mẹ không hiểu. Bọn con làm việc ở xưởng tà vẹt à?
- Vâng.
Trong lúc Giamin cởi bộ quần áo dính đầy dầu ceê ô dốt ra, mẹ cậu đặt chảo khoai tây, sữa và một miếng bánh mì nhỏ lên bàn. Khi cậu cởi áo sơ mi để lau nửa người phía trên, mẹ cậu kêu lên:
- Ôi, vai con làm sao thế này? Ngã ở đâu à? Da bong hết.
- Con vác tà vẹt, do chưa quen đấy mẹ ạ..Những người chuyên làm việc ở đấy thì có đệm lót vai, còn bọn con thì cứ thế...- cậu con trai đáp rồi an ủi mẹ:- Không sao, mẹ ạ, rồi sẽ khỏi..Chính mẹ thường nói: quý hồ xương cốt nó không gẫy thôi, chứ da thịt thì sẽ mọc lại...
Sáng hôm sau, phải khó nhọc lắm thím Samsura mới đánh thức được Giamin dạy. Cậu luôn miệng nói: "Bây giờ, con dậy bây giờ" Nhưng lại quay sang ngủ tiếp. Mẹ cậu phải kéo cậu sang chiếc phản, nhúng tay vào nước, vuốt mặt cậu.
- Con dậy đây, dậy đây mà - Giamin uể oải mấp máy môi, ngồi dậy mặc quần áo.
Toàn thân cậu đau nhức khó chịu. Cậu thấy như chân không còn là của mình nữa, đạp xuống đất cứ như là chân giả. Vất vả lắm mới mặc xong quần áo, ăn vội mấy miếng, cậu xách chiếc túi đựng thức ăn ra đi.
- Mẹ làm cho con cái này đây - bà mẹ chìa cho con trai miếng đệm lót vai làm bằng ống tay áo ấm cũ - có lẽ đỡ đau hơn.
Giamin muốn ôm chầm lấy mẹ, nói với mẹ lời cám ơn, nhưng rồi kìm lại: như tất cả các thiếu niên mới lớn lên, cậu cố đối xử với mẹ làm sao cho có vẻ chững chạc. Thím Samsura đã hiểu được trạng thái này của con trai: đôi mắt cậu để lộ niềm vui và lòng biết ơn, cái mà cậu thẹn thùng không muốn nói.
Thím vỗ vào lưng con dịu dàng nói:
- Đi đi, con.. Các bạn đang huýt sáo gọi con đấy.

[Cá Măng]

Ngày bốc tà vẹt thứ 2 bắt đầu. Côlia cũng có một chiếc đệm lót vai, khâu bằng hai ống tay áo len. Không ai làm cho Gôga và Lênca miếng đệm lót. Người nào vác tà vẹt thì người ấy dùng đệm lót.
Công nhân xưởng cơ khí phải vác tà vẹt suốt tuần. Sau đoàn tàu khôi phục, người ta còn kéo đến đoàn tàu không nữa. Các toa xe xạm đen, lỗ chỗ vết đạn. Bánh và các bộ phận giảm xóc độc các vết xước hoen gỉ. Ở một số toa, cửa vênh vẹo, chống vào nhau, phải lấy búa tạ đánh hồi lâu mới mở ra được. Mà người ta nói đoàn tàu này cần phải ra mặt trận còn gấp hơn đoàn tàu trước. Lần này có thêm công nhân xưởng sửa chữa đầu máy và xưởng sửa chữa toa xe đến khuân vác nữa. Trong số họ không có ai là thiếu niên. Một người đàn ông má phính, đỏ, dáng nhanh nhẹn, trên ve áo có hai ngôi sao, lăng xăng chạy đi chạy lại dọc đoàn tàu, luôn miệng nói như quát. Bộ com-lê vải len màu xám của ông ta cứ thấp thoáng hết chỗ này đến chỗ nọ. Ông ta tới đâu là công việc ở đó dừng lại, vì mọi người phải nghe ông ta giải thích về việc mặt trận đang chờ tà vẹt ra sao, và còn cả việc phải vác tà vẹt như thế nào nữa. Ở đâu ông ta cũng nhấn mạnh đến địa vị công tác của mình:
- Với tư cách là đại diện cục, tôi nói với các anh như thế..
Ông lấy làm ngạc nhiên và phẫn nộ khi nhìn thấy đội công nhân thanh niên của xưởng cơ khí. Sau ngày làm việc hôm trước, các cậu trông rất mệt mỏi.
- Mấy cậu này là ai thế này? - ông ta bực bội hỏi Xamorucop đang đi theo - Làm được trò trống gì mà ở đây/ - rồi hất đầu về phía bọn thiếu niên- Tôi được chính cục trưởng trực tiếp giao nhiệm vụ đôn đốc việc bốc xếp tà vẹt, mà anh thì huy động những người như thế à?- Giọng ông ta vang lên the thé, bàn tay mũm mĩm luôn chém vào không khí - Thật chẳng khác gì một vườn trẻ, anh hiểu chứ? Anh định đánh lừa ai đấy?
- Đồng chí bình tĩnh..Bây giờ tôi sẽ giải thích tất cả để đồng chí rõ - bác đốc công định thanh minh.
- Không cần giải thích, tự tôi cũng thấy tất cả!
Xamorucop muốn cho ông ta biết là ở xưởng của bác chỉ còn lại mấy người ốm yếu. Viđonôp và anh thợ phụ của bác ta, và hơn một nửa công nhân của bác bị điều đi công tác đột xuất trên tuyến đường cho kịp trước khi mùa rét tới.
- Rút mấy cậu nhóc này đi. Chúng chẳng làm được tích sự gì, chỉ quấy rầy người khác - không chịu nghe đốc công nói, ông đại diện cục ra lệnh.
- Sao lại thế? - Xamorucop hỏi.
- Xong! không ý kiến gì nữa. Bây giờ là thời chiến. Đã đến lúc anh phải hiểu điều đó. Đấy là lệnh của tôi. Còn chúng mày, bọn nhóc, đi về.
- Từ lâu chúng tôi không còn là nhóc nữa..- Giamin bước ra phía trước, nói
- Cái gì? Mày đang nói với ai như thế? Đồ vắt mũi chưa sạch!
- Chính ông vắt mũi chưa sạch thì có - thằng Rỗ lên tiếng.
- Mày muốn gì? Muốn ra toà à?
- Này, đừng doạ chúng tôi, chúng tôi không nhát lắm đâu! - thằng Rỗ lại hằn học nói.
- Oai nhỉ, ra bộ thủ trưởng lắm! Loại ấy thì cánh mình xơi tái thôi!- các cậu thi nhau nói.
Ông đại diện bẽ mặt. Khuôn mặt tròn trĩnh của ông ta đỏ bừng. Ông béo phệ thấy trước mặt mình là những cậu bé quần áo lem luốc đang giận dữ nhìn ông, bèn vung tay đe doạ.

[Cá Măng]

Công nhân nghe thấy ồn ào chạy lại, hiểu rõ chuyện, phá lên cười. Ông kia có lẽ đã nhận thấy mình sai, bèn nói:
- Thôi được, cứ để chúng làm việc, nhưng tôi báo trước là có gì xảy ra, dù nhỏ, dù lớn, cậu phải giơ đầu ra mà chịu trách nhiệm.
- Không phải cậu mà là bác phải chịu trách nhiệm - một cậu trong bọn chữa lại - Thế mà cũng đòi là trí thức!
Như bộ không nghe thấy gì, ông đại diện cục nói thêm:
- Ta sẽ bàn tiếp ở Đảng uỷ!- rồi xúng xính trong chiếc quần rộng, ông ta hấp tấp hướng đôi chân ngắn cũn của mình về phía cổng.
Xamorucop định đi theo, nhưng rồi khoát tay, quay lại chỗ các cậu.

[Cá Măng]

Chương IV
Misa chơi phong cầm

Giamin nghe nói là các bạn lớp cậu học cũ quyết định tổ chức một tối khiêu vũ. Côlia đã nói điều này với cậu khi giờ nghỉ trưa kết thúc, mà Côlia thì do gặp Nhura ngoài phố, cô bé vẫn nhanh mồm nhanh miệng như mọi khi, đã kể cho cậu nghe tất cả những tin tức mới mà cô biết. Cô giáo dạy toán Nhina Mikhailop sơ tán từ Lêningrat tới, nhận được giấy báo tử: chồng cô là phi công đã hy sinh. Còn học sinh lớp trên sẽ đến nông trang tập thể lao động một tháng kể từ ngày mồng một tháng Chín.
- Các cậu tới khiêu vũ nhé - lúc chia tay, Nhura mời - đến đấy sẽ biết cả. Chứ không, chỉ rặt con gái. Bọn nữ mình chán nhảy với nhau lắm rồi.
Học sinh lớp trên thường đi tới những buổi khiêu vũ, mà thực ra cũng chẳng còn nơi nào mà đi nữa. Phim ở câu lạc bộ công nhân thì hoạ hoằn lắm mới có. Nếu có nghệ sĩ nào tới biểu diễn thì cũng không tài nào vào xem được. Còn trên sân khiêu vũ thì mọi người có thể nghỉ ngơi, giải trí, tạm quên chiến tranh.
Thấy Giamin bảo là muốn đi khiêu vũ, mẹ cậu gật đầu:
- Tất nhiên rồi, nên đi, con ạ. Suốt mùa hè thậm chí con chẳng vào rạp chiếu bóng lần nào.
- Nhưng con biết mặc gì mà đi bây giờ? - Giamin đỏ mặt hỏi.
Thấy vậy, mẹ cậu lấy ra một bộ comlê đen của anh cậu, khâu vén tà áo lên, sửa lại ống áo và thân lưng rồi là lại cẩn thận. Chiếc quần thì được kéo lên gần ngực, lấy thắt lưng thắt chặt, còn hai ống thì được nhét vào ủng.
- Chà, trông con diện quá!- bà mẹ âu yếm nói và nhìn con trai như đã lâu lắm không gặp - con lớn hẳn lên rồi đấy, giống anh con như đúc..
Và thế là, lần đầu tiên trong suốt cả mùa hè, Giamin đi dự buổi khiêu vũ tổ chức trong vườn cạnh câu lạc bộ. Thậm chí đây cũng chẳng phải là vườn nữa, mà chỉ là một khu đất con, có hàng rào màu xanh, với dăm cây dương, hè đến lại nở bông trắng xoá, và một bụi cây thấp bị dê gặm trụi. Giữa vườn là sân khiêu vũ, được ngăn bằng những thanh gỗ mỏng. Cạnh cửa ra vào thường có thím Ma sa ngồi soát vé. Thím là một người đàn bà cao to, chẳng thua gì một thuỷ thủ trưởng lực lưỡng. Thím thường cất giọng oang oang hỏi:
- Này, định đi bừa vào đâu thể? Không thấy người ta đang ngồi đây à? Chìa vé ra, ghê nhỉ! Không thì xì tiền ra, chứ đóng bộ vào rồi thì chẳng thấy ai nữa.
Ít người cãi lại thím. Ngay cả Lênca cũng phải gờm vì lần đầu tiên cậu định đi chui không vé đã bị thím cho biết tay, phải bẽ mặt.
- Này, định đi bừa đâu thế? - thím Ma sa hỏi, vẫn cái giọng oang oang như mọi khi - Chìa vé ra!
- Cái gì, cái gì? Vé nào?- thằng Rỗ trâng tráo hỏi lại.
- Đừng có giở cái giọng ấy ra! Còn trẻ lắm, con ạ!- Thím Masa dằn giọng nắm chặt tay áo hắn - Vé đâu, đưa đây! Tao bảo! Nếu không thì biết tay đấy!- và thím giơ nắm tay hộ pháp của mình trước mặt hắn!
- Có buông ra không? - thằng Rỗ gầm gừ, cho tay trái vào túi, vẻ hăm doạ.
- A, định doạ tao đấy hả? - thím Ma sa hét lên rồi nhẹ nhàng lấy chân gạt hắn ngã xuống đất. - Không có tiền mua vé thì hỏi xin tử tế, không được giở trò lếu láo...
Sau vụ này, lần nào thằng Rỗ cũng mua vé tử tế, và thím Ma sa cũng chẳng bao giờ nhắc lại với hắn lần gặp gỡ đầu tiên ấy.
Cạnh sân khiêu vũ là bệ dàn nhạc, linh hồn của cả buổi khiêu vũ. Nhạc công là những thanh niên bề ngoài trông khoẻ mạnh nhưng một số thì bị bẹt chân nặng. Một số khác làm việc ở đưòng sắt, thuộc vào diện không thể điều đi đâu được. Họ ăn mặc khá diện; ủng cao cổ, áo ngắn bó chẽn, mũ lưỡi trai bé không đủ chie mái tóc. Nghe nói loại mũ này đang là mốt thịnh hành ở tất cả các thành phố lớn.

[Cá Măng]

Thường thì một lúc chỉ có bốn người chơi, còn những người khác thì xuống nhảy. Ít ai có thể bằng họ bằng khoa nhảy. Trông họ ôm những cô gái quay những vòng tuyệt đẹp thì không nguời nào không lấy làm khâm phục Khi có máy hát thay nhạc thì đám nhạc công hoàn toàn làm chủ sân khiêu vũ. Các cô gái sung sướng vì được mời. Những cô xinh nhất mỉm cười ngoan ngoãn theo họ ra sân.
Gimin cũng thích nhảy, nhất là điệu van xơ " Trên núi đồi Mãn Châu Lý". Mặc dù nhạc công chơi sai bét, nghe nhạc Giamin nhớ tới cụ Cudia, người vẫn hay lẩm bẩm hát điệu van-xơ ấy. Kể ra, nghe nó và nhớ tới cụ Cudia đã khuất có làm cậu thoáng buồn thật, nhưng cậu vẫn thích điệu nhạc quen thuộc này. Người nhảy với Giamin bao giờ cũng làm một cậu nào đấy trong số các bạn trai. Cậu xấu hổ không giám mời các cô gái nhảy, và lấy làm ghen tị khi thấy bọn con trai cùng tuổi thản nhiên, không hề thấy bối rối là gì, cầm tay các cô gái dắt ra chính giữa sân.
Hôm nay, tới dự khiêu vũ, Gimin mong ước được mời Tamara cùng nhảy.
Cậu chững chạc đi qua trước mặt thím Masa, đàng hoàng chìa vé cho thím rồi đưa mắt nhìn quanh. Mới chỉ có ít người tới. Gimin lấy làm mừng khi thấy Tamara chưa tới, nghĩa là cậu sẽ có đủ thời gian suy nghĩ nên mời cô nhảy thế nào và nói với cô những gì. Thậm chí cậu còn muốn dàn nhạc bắt đầu chơi ngay bây giờ để cậu mời thử một cô gái nào đấy trước đã. Giamin đã để ý thấy một cô, nhìn lên dàn nhạc, nhưng ở đấy cả nhạc công lẫn nhạc cụ đều chưa có. Chỉ bây giờ GIaminh mới chú ý nhìn các cô gái vẫn hay nhảy với cánh nhạc công. Cô nào mặt cũng hơi buồn. Đã bắt đầu có tiếng người nói, vẻ không hài lòng:
- Nổi nhạc lên thôi!
- Dàn nhạc đâu rồi?
- Chủ tịch câu lạc bộ!
Thím Ma sa móc khoá vào cửa, bước ra chính giữa sân khiêu vũ, cất giọng oang oang:
- Xin các đồng chí bình tĩnh. Sẽ bắt đầu ngay bây giờ, không phải về đâu mà sợ. Sẽ múa đến một giờ sáng.
- Sao dàn nhạc vẫn chưa thấy?
- Bây giờ tôi sẽ giải thích. Các nhạc công ấy à? Các bạn thân mến ạ, họ đã được động viên vào quân đội sáng nay rồi...Ông chủ tịch câu lạc bộ suốt từ trưa tới giờ đang tìm xem có ai biết chơi loại đàn nào không?
- Thế thì cho vặn máy hát lên!
- Cả người phụ trách máy hát cũng nhập ngũ. Nhưng không sao, lát nữa ông chủ tịch tới. Ông ấy biết làm việc này. Tôi chỉ biết sử dụng máy quay tay thôi.
Tiếng xì xào bực tức lại nổi lên trên sân khiêu vũ. Giamin lấy làm tiếc là đã gặp một buổi như thế này. Cậu đã định bỏ về thì ông chủ tịch tới. Theo sau ông là một người thọt chân trái, mang một chiếc phong cầm đựng trong chiếc hộp cũ kỹ. Có tiếng cười chế giễu. Anh này đỏ mặt, ngồi xuống chiếc ghế cạnh góc, lấy từ chiếc hộp ra một miếng vải nhung, phủ lên đầu gối.
- Kìa, xem kìa! Tội nghiệp anh chàng, lại còn mang cả vải giải giường theo nữa! - có ngưòi nào đó thốt lên - Hay là quẳng cho anh ta chiếc khăn lau mũi nhỉ?
Không để ý tới những lời nhạo báng, người nghệ sĩ kỳ lạ này để chiếc đàn lên gối, đưa ngón tay sờ nhanh phím đàn từ trên xuống duới và từ dưới lên trên rồi bắt đầu chơi bài 'Chiếc khăn xanh". Trước đây ở Taiset chưa có ai biết chơi bài này thật hay cả nên bây giờ ai cũng phải đứng lặng mà nghe.

[Cá Măng]

Sau này ông chủ tịch đã kể lại cho mọi người nghe ông đã tìm được một người chơi phòng cầm giỏi như vậy ra sao. Mà người này chẳng bao lâu đã trở thành một người hết sức cần thiết không thể thay thế được trong đời sống của dân Taiset.
- Một lần tôi vào ga - ông chủ tịch kể - thấy cạnh lò sưởi có một người gầy gò mặc áo ấm có chiếc đàn phong cầm. Anh ta ngồi trên ghế hơ hơ đôi tay của mình. Mọi ngươì bảo anh ta chơi thử - có chơi mới hòng người ta cho tiền. Ai cũng muốn nghe một bản nhạc nào đấy thật hay, nhưng anh ta vẫn ngồi im, tiếp tục hơ tay như trước. Có người đã bảo: "Anh ta chắc không biết chơi, bảo anh ta làm gì. Ai có nửa lít rượu muốn đổi lấy chiếc đàn thì có lẽ anh ta xin dơ cả hai tay".
"Cho tôi xin miếng bánh mì, tôi sẽ chơi"- anh ta bỗng nói.
"Nghe anh ta nói kìa, khôn không? Đưa bánh mì cho anh ta!"
Lúc ấy một quân nhân chống nạng, ngực đeo hai sọc vàng đi tới, nói:
"Bánh mì thì không có, anh bạn nghệ sĩ ạ, chỉ có hai miếng bích côt thôi. Có chơi không?"
"Đưa đây!" - anh ta chìa tay.
"Không được! Trước hết phải chơi đã, rồi nhận bánh sau. Dân nhà lính không lừa ai bao giờ. Hay định chơi khăm bọn này đấy/"
"Thôi được. Chơi bài gì nào? Có điều phải giữ lời đấy nhé!"
Và anh ta cầm đàn, lấy tay nhẹ nhàng vuốt mặt phím rồi bắt đầu chơi, hay đến nỗi cả đám đông đang ầm ĩ trước cửa bán vé phải đứng lặng mà nghe. Lúc đầu anh ta chơi bài " Chiếc khăn xanh" rồi đến bài "Cô gái tiễn người yêu ra mặt trận" và nhiều bài khác nữa. Anh ta chỉ ngừng chơi khi nghe ngwòi lính bảo:
"Anh bạn ạ, hay lắm, khỏi phải nói. Này,ăn đi, thịt hộp đây, mở nắp rồi đấy. Đừng giận mình nhé. Cậu là một người chơi đàn tuyệt diệu, cứ như là xoáy vào lòng người ta ấy. À, mà sao cậu phải lang thang thế này?"
"Thế đấy, đời người lúc thế này, lúc thế nọ - anh ta ngượng nghịu nói và đưa mắt nhìn xung quanh - Đã hai ngày nay tôi chẳng đwọc miếng nào vào bụng. Đây là tuần thứ hai từ ngày tôi lên đường về nhà. Tiền hết.." Anh ta thận trọng cho chiếc đàn vào hộp rồi đứng dậy.
Ngày hôm sau vẫn thấy anh ta ỏ nhà ga. Người ta trò chuyện với anh ta. Thì ra anh ta đã tốt nghiệp trường trung cấp âm nhạc..
Thấy tất cả nhạc công của ta đã nhập ngũ, tôi liền nhớ tới anh ta và đi ngay ra ga. Anh ta vẫn còn ở đấy..Tôi nói đúng không, Misa? - ông chủ tịch hỏi anh ta.
- Đúng cả, có điều ông quên nói đến việc cho tôi tắm và quần áo mới..
- Điều ấy, Misa ạ, không liên quan gì đến việc ta đang nói đây - ông chủ tịch nhíu mày.

[Cá Măng]

.. Các chàng trai và các cô gái quay tròn dưới điệu nhạc đượm buồn. Thậm chí Giamin không nhận thấy Tamara đã cùng các bạn gái đến từ bao giờ.
Trong khi cậu đang suy nghĩ có nên đến với cô ta hay không thì Nhura giật tay Tamara, gật đầu về phía cậu, liến thoắng nói với Tamara một điều gì đó.
" Điều nhảy sau thế nào mình cũng mời Tamara. Mình sẽ đi tới và nói: Cho phép tôi được mời chị cùng nhảy? Thế thôi, có gì phải sợ - Giamin nghĩ vậy và cảm thấy hồi hộp hơn trước.
Sau điệu vanxơ, Giamin rụt rè đi lại chỗ cô gái. Chào xong cậu hỏi họ bây giờ đang làm gì, lúc nào thì năm học bắt đầu. Rồi cậu nói về các vì sao, rằng các vì sao mới đẹp làm sao, nhiều lần xem phim cậu thấy các chàng trai vẫn bắt đầu nói chuyện với các cô gái như vậy. Tamara và các bạn nhìn nhau cười. Giamin đỏ mặt, không biết nói gì nữa. Cậu có cảm giác như tất cả đang nhìn và lắng nghe những lời nói ngốc nghếch của cậu.
Cuối cùng Misa đã chơi đến bài " Andriusa". Ai mà chẳng thuộc lời của bài hát chân thành và hơi có phần lả lơi này:
Ơi, Anđriusa, tại sao chúng ta phải buồn
Chớ vội cất đàn, hãy chơi to lên nào
Chơi lên cho núi đồi phải nhảy
Và các vườn cây xanh tươi phải xào xạc...

Giamin vẫn đỏ mặt, lo lắng nghĩ " Mong sao Nhura không mời Tamara nhảy trước mình'. Cuối cùng, cậu lấy hết can đảm lại gần Tamara khẽ nói
_ Ta ra nhảy đi....

Mấy giây mà Giamin chờ Tamara trả lời đối với cậu lâu như hàng thế kỷ. Nếu cô từ chối thì cậu sẽ nói to cho mọi người nghe: " Tôi muốn thử cô đấy thôi"
_ Mình đã nghĩ là cả điều này cậu cũng không mời mình đấy. Đi hái quả cũng có cho theo đâu... - Tamara mỉm cười rất cởi mở làm Giamin lập tức quên hết những gì cậu vừa nghĩ.
Cậu hoàn toàn ngây ngất vì hạnh phúc. Cậu nghe thấy hơi thở của cô, mái tóc quăn của cô đã mấy lần chạm má cậu. Cô ta bé và mảnh dẻ làm sao - cậu nghĩ và tưởng như có thể nâng cô trên hai tay mà nhảy cũng được.
- Sao trước đây cậu không mặc bộ quần áo này? - Tamara đột ngột hỏi - Cậu mặc vừa lắm - cô nói tiếp, chân thật.
- Thật chứ?
- Tất nhiên rồi - cô gái lại mỉm cười.
- Mình tiễn Tamara về nhà nhé? - Cậu hỏi rồi dừng nhảy, hoảng sợ vì chính câu hỏi của mình. Cậu không nhận thấy người khác đang va vào mình, trách cậu đứng cản họ nhảy.
- Thế nào tất cả chúng ta cũng về cùng nhau. Nhà chúng ta ở gần nhau cả mà. Một mình, mình sợ lắm - cô gái trả lời, vẻ như lúng túng.
- Không mình muốn tiễn Tamara về một mình kia - Giamin nói, giọng đã tự tin hơn.
- Được - nghĩ một lúc, Tamara khẽ đáp.

Ban đêm trời đã rét, báo hiệu mùa thu đang đến. Hơi lạnh. Giamin và Tamara đi bên nhau, ngón tay họ lúc thì khẽ chạm, đan chéo vào nhau, lúc thì gỡ ra, xa nhau. Rồi bỗng Giamin nói, nói nhanh, về việc cậu sẽ học và làm việc, sau này cậu sẽ tới Matxcowva. Cậu rất muốn được nhìn thấy thành phố này, dù chỉ thấy một lúc thôi...
- Đấy là ước mơ thứ hai của mình - Giamin nói.
- Thế ước mơ thứ nhất là gì? - Tamara tinh nghịch hỏi.
- Bây giờ mình không thể nói.. Một ngày nào đó tự Tamara sẽ hiểu.
Hai người lại im lặng.
Họ đứng rất lâu cạnh nhà Tamara. Giamin cởi áo ngoài khoác lên vai cô. Chiếc áo che kín cô gái như một chiếc bành tô. Nghe có tiếng chân đang bước, họ đứng khuất sau một bóng cây dương cổ thụ cạnh cổng.
- Mình ấm rồi, cẩm lấy - cô gái thì thầm nói và cởi chiếc áo khoác ra - Chắc cậu rét lắm?
- Hoàn toàn không. Mình là dân Xibêri mà - và Giamin lại khoác chiếc áo lên vai cô gái.
- Ngày mai cậu phải đi làm, về đi!
- Không, Tamara về trước.
- Nếu vậy, mình tiễn Giamin nhé, được không? - Tamara nói.
- Được - Giamin cầm tay Tamara. Họ chậm rãi đi dọc đường làng.
- Nhà Giamin đây rồi, về đi. Cầm lấy áo này. Mình chạy về nhà đây.
- Khoan, gượm đã, thế không được - Giamin khẽ giật tay cô gái - Bây giờ mình sẽ tiễn Tamara. Có thể Tamara sẽ gặp điều không hay, biết đâu đấy. Đêm đã khuya. Còn ở đây thì có con chó nào mà không biết mình.
- Không, không cần. Gần đây thôi mà. Việc gì phải sợ cho mình? Tamara từ chối - Thôi thế cũng được, cuối cùng cô đồng ý.

Cứ thế họ tiễn nhau cho đến khi mặt trời bừng sáng ở phương Đông, giấu kín các vì sao ở một nơi nào đấy".......

[Cá Măng]

Chương V
Tai nạn

Năm nay, năm học ở trường bắt đầu từ giữa tháng Mười, khi mặt đất đã hoàn toàn đóng băng. Mùa thu, học sinh các lớp trên làm việc ở nông trang tập thể một tháng rưỡi: dùng xe chở lúa từ đồng về nhà, đập lúa, thu hoạch cải bắp, đào khoai tây..
Bây giờ mọi người ngày càng ít phàn nàn về khẩu phần ăn ít đi của mình, về việc thiếu xà phòng, muối, diêm..
Người ta đã quen dần với những khó khăn, thiếu thốn và mất mát. Ai cũng hiểu, cũng cảm thấy thực sự là muốn thắng kẻ thù nham hiểm, không thể không hy sinh mất mát được. Nhưng chính trong những khó khăn ấy người ta đã trở nên vững vàng hơn, cứng rắn hơn, và sống bằng hy vọng, niềm tin vào thắng lợi đang tới.
Khi các đoàn tàu chở đầy khí tài của bọn Đức bị phá huỷ từ phía Tây về thì cả những người ở các đường xa nhất của Taiset cũng chạy tới xem. Tranh thủ giờ nghỉ trưa, công nhân các xưởng sửa chữa đầu máy và toa xe, nhân viên bẻ ghi và các nhân viên bàn giấy cũng kéo đến...
Mọi người xem chiếc xe tăng Đức bị phá hỏng như xem một vật sống:
- Thế nào ông bạn, người ta nện cho ông bạn ở đâu thế?
- Ở đâu, ở đâu1 Ở trên đất của ta chứ đâu! Không thấy răng xích dính đất đen đấy à?
- Chắc ông bạn không lấy làm hài lòng lắm khi bị người ta bật tung tháp tăng ra một bên thế này nhỉ? Đáng lẽ không nên dẫn xác vào nơi người ta không mời đến thì hơn. Đáng đời lắm. Không hiểu mày đã giết bao nhiêu người rồi trước khi người ta kịp hỏi tội mày thế này?
Mấy người công nhân cơ khí chui vào trong xe, lấy tay gõ gõ thành xe, lắng tai nghe, vừa ngắm nghía các lỗ thủng, vừa trò chuyện với nhau.
- Không hiểu dao cắt thép có cắt được nó không?
- Sao lại không? Thì nó cũng từ thép mà ra thôi. Cứ cho vào lửa một tý là cắt được tuốt. Thép nó kể cũng không đến nỗi tồi lắm...
- Không hiểu loại đạn gì mà lại bắn thủng được bụng nó thế này?
Một hôm các cậu bé tìm được trong xe tăng những mảnh mũ vỡ bị cháy sém và mấy mẩu vải của một chiếc sơ mi màu xám. Chúng được chuyền xem từ tay người này sang tay người khác như một bằng chứng của sự báo thù.
Sau đó một đoàn đại biểu mang quà và các đồ ấm như giầy, quần áo, mũ của tỉnh Ircutxcơ ra mặt trận đã trở về. Mấy ngày liền ở câu lạc bộ, các đại biểu đã kể về cuộc tấn công của quân ta, về các cuộc gặp gỡ giữa họ và các chiến sĩ. Họ cho mọi người xem những huân chương của bọn Đức - những hình chữ thập bằng nhựa và huy chương bằng nhôm.
- Hit le bây giờ cay cú lắm. Bị nếm đòn đau, hắn đã bắt đầu vung tay phát những loại huy chương này.
Một tối, khi mọi người đang nín thở lắng nghe các đại biểu kể chuyện thì phía đường sắt bỗng có tiếng ầm ì, sèn sẹt rồi một chốc sau, một tiếng nổ lớn vọng lại, làm rung kính cửa sổ. Còi tàu được kéo lên inh ỏi.
- Tai nạn rồi! - trong phòng có ai đó kêu to, và mọi người chen nhau ùa ra cửa, chạy ra đường. Đã có nhiều nhân viên nhà ga chạy về hướng xưởng cơ khí.
- Tàu quân sự chở hàng! - họ kêu to.

[Cá Măng]

Lúc này đội của Giamin đang thu dọn các thanh ốp bị hỏng. Bên kia bờ rào, các cậu thấy cách khoảng 100mét đã là đường sắt. Các cậu thấy một đoàn tàu chở hàng chạy về phía Tây, kéo từng hồi dài, vẻ lo lắng. Một chốc sau có tiếng tàu hãm sèn sẹt, tiếng ầm ầm, tiếng kim khí va vào nhau, và cuối cùng là tiếng nổ.
Các cậu bỏ việc, chạy bổ ra cổng. Nhưng những gì các cậu thấy, có thể làm ngạc nhiên cả những người từng trải nhất: gần hai chục toa hàng nằm lăn trên mép đường. Các toa còn ở trên mặt đường thì chồng chất lên nhau, tạo thành những đống hình chóp quái dị. Các cậu nghe tiếng những thanh kim khí trên toa va vào nhau gãy, kêu ken két và thấy bộ khung các toa bị ép co rúm lại một cách dễ dàng.
Chiếc đầu máy "FED" bị dựng đứng, toa than lăn xuống vệ đường, nồi hơi nổ tung, phía trong hơi còn từ từ phụt ra. Bánh xe vẫn còn quay nhanh như muốn bấu víu vào một cái gì đấy. Trước đầu máy là một toa bị ép co rúm như hộp hơi đàn phong cầm. Toa này cũng bị thủng mấy chỗ và than sạch, loại tốt, từ phía trong ào ào tuôn ra. Phía sau nó là một thùng chứa chất lỏng loại 60 tấn bị cuốn cong, hai bên phồng lên. Khi mọi người đứng tụ xung quanh khá đông, chiếc thùng bỗng nứt ra ở giữa và từ đó phun ra một dòng chất lỏng màu vàng, sủi bọt. Có người kêu to:
- A xít đấy!- và tất cả chạy dạt ra.
Đúng lúc này các cậu thấy người phụ trách toa tàu đang bị vùi dưới tuyết. Anh ta đã chết, đôi mắt bình thản nhìn lên trời.
- Ở đây có người! - các cậu kêu to, sợ không dám lại gần xác chết.
Một người nào đó trong đám nguời lớn nói:
- Các đồng chí ơi phải cứu người bị nạn. Sao lại đứng nhìn thế? Hãy đi tìm đi, cứ đi dọc theo đoàn tau! - bây giờ thì anh ta ra lệnh thực sự. Thấy Giamin và các bạn vẫn lúng túng đứng quanh người phụ trách toa tàu đã chết, anh ta gọi lại gần bảo: - Các cậu hãy nhanh chóng kiểm tra các toa bị bắn ra xa xem có ai cần cứu không - Và dặn thêm:- Có điều phải cẩn thận đấy nhé!
Các cậu khập khễnh đi dọc theo đoàn tàu méo mó, nằm lăn bên đường, leo lên thành toa xem xét bên trong. Không ở đâu thấy người nữa. Nhưng bỗng từ chiếc đầu máy bị lật đứng, các cậu nghe như có tiếng ai đang rên.
- Các cậu có nghe gì không? - Gôga hỏi
- Có..
- Hay có thể đấy là người lái tàu?
- Không phải người lái tàu đâu? Người ta đã tìm thấy anh ta cách đây 30 mét. Toàn thân bị bỏng - Côlia đáp.
- Hay thợ đốt than hoặc phụ máy? - Gôga lại nói - Người ta chưa tìm thấy họ.
- Dễ họ chết đuối trong nồi hơi chăc/- thằng Rỗ khinh khỉnh cười và chỉ vào chiếc nồi hơi bị lật ngược vẫn còn bốc khói. Rồi hắn hít hít mũi như chó - Các cậu xem ở đây nhé, để mình đi lại đằng này - Lênca chỉ tay vào khoảng không rồi vội đi về hưóng chiếc thùng chứa.
Lúc này tiếng rên nghe đã rõ, như từ dưới mặt đất lên.
- Các cậu ơi hay anh ta bị than vùi lấp nhỉ? - Côlia nói.
- Đúng đấy, tiếng rên nghe từ chiếc toa trước đầu máy lại - Giamin đồng ý với bạn - Ta thử tìm trong toa ấy xem sao.
Các cậu bắt đầu đi quanh toa xe. Bỗng Gôga nhìn thấy dưới một đống than có cái gì đang động đậy.
- Đây rồi - cậu hoảng sợ nói.