Vladimir Vysotsky - Không nói dối dù chỉ một chữ

[Nina]

Bài này thấy trên báo http://www.cand.com.vn/vi-vn/vanhoathethao/tanman/2005/7/58607.cand, hình cũng lấy ở đó luôn

Thật ra có thể để vào box Phim, nhạc, Văn hóa, vv đều được, thôi cho vào box Thi ca Nga cho ... vui

Nina thì không quá thích ông này nên không bình luận gì nữa

Trang nhất > Văn hóa - Thể thao > Tản mạn
Tác giả: Vũ Anh Quyên

Không nói dối dù chỉ một chữ
11:35, 08/07/2005

--------------------------------------------------------------------------------

Tháng 7 này là dịp những người Nga kỷ niệm 25 năm ngày mất của Vladimir Vysotsky, nghệ sĩ kịch và điện ảnh kiêm nhà thơ-nhạc sĩ-ca sĩ. Càng có khoảng lùi ra xa, người ta càng nhận ra hơn những chân giá trị của con người từng khảng khái cất lên câu hát: "Tôi tới đây không phải để làm cho ai đó thích. Tôi tới đây để nói ra sự thật". Xưa nay, người nói thật sẽ luôn được tồn tại bền lâu.



Trong nền nghệ thuật Nga nửa cuối thế kỷ XX, Vysotsky (1938-1980) là một trong những hiện tượng đặc sắc và đặc biệt nhất. Anh đã kết hợp nhiều tài năng đa dạng vì một mục đích nhân văn duy nhất. Một nghệ sĩ sân khấu có hạng trong đội hình Nhà hát Taganca nổi tiếng dưới thời đạo diễn Yuri Liubimov, với những vai có thể để đời như vai vị hoàng tử vạn kiếp trăn trở về ý nghĩa cuộc đời Hamlet trong kịch Shakespeare hay vai Pugachiov, người anh hùng khởi nghĩa nông dân ở vùng sông Vonga trong vở kịch thơ của Esenin...

Ngay ở Việt Nam cũng có nhiều người nhớ các vai diễn điện ảnh của Vysotsky trong một loạt các bộ phim Xôviết từng rất phổ cập một thời. Vysotsky không nhận mình là ca sĩ vì "không được thiên phú đặc tính thanh nhạc gì", nhưng giọng hát khàn khàn của anh cho tới giờ vẫn còn làm day dứt bao nhiêu trái tim, như tiếng nhắc nhở của lương tâm mình (có bao giờ lương tâm nói giọng ngọt như mía lùi đâu!). Và hơn tất cả, anh là một nhà thơ đầy cá tính, có cái nhìn mọi sự kiện một cách tinh tường và tinh tế, dám nói lên mọi góc độ xù xì nhất để cảnh báo cho lương tâm xã hội.

Thời đại Xôviết đã được thể hiện trong các tác phẩm của Vysotsky một cách sinh động và trung thực tới xót xa. Yoif Brodsky, nhà thơ Mỹ gốc Nga, người Do Thái, giải Nobel văn học năm 1987, đã viết về Vysotsky: "Đó là một người tài năng không thể tả được, một người làm thơ được thiên phú nhiều vô cùng và hoàn toàn tuyệt diệu. Vần điệu của anh ấy rất mới mẻ và dị thường. Trong anh ấy có một linh cảm ngôn ngữ đích thực".

Vysotsky sinh ra tại Moskva ba năm trước khi nổ ra cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Năm 1955, sau khi tốt nghiệp trường phổ thông trung học, anh thi đậu vào Trường Đại học Xây dựng Moskva và đi theo tiếng gọi của trái tim nghệ sĩ. Tuy nhiên, con đường đến tới sàn diễn của Vysotsky không dễ dàng. Với những ai quen hình dung nghệ thuật theo những tiêu chí truyền thống đôi khi hóa thành sáo mòn, Vysotsky có vẻ như không thích hợp với vai trò nghệ sĩ. Anh dân dã và quá nhiều góc cạnh. Giọng nói của anh không êm ái mượt mà, rót mật vào tai người nghe: khi anh cất tiếng thì đó là những thanh âm như rứt ruột mới có và vì thế, người nghe luôn sẵn sàng đặt niềm tin vào những ý tưởng mà anh truyền bá…

Cũng như bất cứ một nhân cách lớn nào, Vysotsky sinh ra không để đáp ứng các tiêu chí sẵn có, mà là để tạo nên hệ thống tiêu chí mới, sát hợp và trung thực với đời sống hiện đại hơn. Cái mới bao giờ cũng gặp khó khăn khi vừa xuất hiện nhưng theo dòng thời gian, nếu là đích thực thì bao giờ nó cũng được khẳng định.

Ngay từ khi còn trong giai đoạn học nghề sân khấu, Vysotsky với cây guitar gỗ giản dị và giọng hát đặc thù đã bắt đầu giới thiệu những ca khúc-thơ của mình. Đó thường là những bài hát giai điệu không phức tạp nhưng luôn sâu sắc về ý tứ, "không nói dối dù chỉ là một chữ". Đối với Vysotsky, âm nhạc đã là đôi cánh để chở lời thơ đi vào trái tim người nghe đầy đủ, sâu sắc hơn. Trong những ca khúc - thơ của mình, Vysotsky luôn thể hiện nhân vật từ ngôi thứ nhất và nhờ thế, tạo nên được độ tự sự cao, khiến người nghe nhận thức được gần gụi hơn những tâm sự trầm luân của kiếp nhân sinh.

Là một nghệ sĩ kịch, Vysotsky hóa thân như thật thành đủ mọi vai trong cả thơ. Nhân vật chính trong các tác phẩm của anh thường thuộc giới bình dân, chịu nhiều thiệt thòi và mất mát nhưng vẫn luôn có trái tim nhân hậu, rộng mở, luôn cố gắng hướng thiện và mong muốn "Uống mừng nước Nga nhà tù không còn nữa, Mừng nước Nga hết còn trại giam người!"... Vysotsky cũng viết khá nhiều bài về chiến tranh, với độ chân thực trong cả tâm trạng và chi tiết tới mức mà nhiều cựu chiến binh khi nghe anh hát đã nói, chỉ có những ai từng thực sự biết mùi khói súng mới có thể làm được như anh.

Như bất cứ một nhân cách lớn nào của nước Nga, Vysotsky luôn bị giày vò bởi những câu hỏi vĩnh cửu về lẽ đúng sai phải trái, về sứ mệnh của con người trong xã hội, thiên nhiên... Những trăn trở đó không xa lạ với nhân loại và vì thế, càng ngày danh tiếng của anh càng được mở rộng ra trên trường quốc tế.

Danh ngôn có câu: Để sống cùng hậu thế, nhà thơ cần phải luôn đi trước thời đại. Vysotsky đã làm được hơn thế. Sinh thời, anh đã rất nổi tiếng, các tác phẩm của anh được biết tới và yêu chuộng cả ở trong cả điện Kremli lẫn các trại giam ở Siberi. Trong cuốn sách tự thuật của mình, đương kim Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng tâm sự rằng, lúc còn trẻ, ông thường xuyên tự đệm guitar và hát ca khúc - thơ của Vysotsky...

25 năm sau khi qua đời, Vysotsky càng trở nên cần thiết hơn đối với người Nga và không chỉ riêng người Nga. Tiếng hát của lương tâm không bao giờ lỗi mốt.

Mưa sao

Vladimir Vysotsky

Trận đánh này tôi quên sao nổi,
Không khí tràn mùi chết chóc
quanh tôi.
Và tự trên cao, như cơn mưa
lặng lẽ,
Sao rơi, sao rơi...

Thêm ngôi nữa rơi. Và tôi
thầm đoán
Trong trận này chắc tôi
không hy sinh.
Đấy, tôi đã gắn đời mình vội vã
Với ngôi sao ngốc nghếch,
vô tình.

Tôi đã nghĩ: Thế là qua tai họa,
Thế là tôi thoát hiểm nguy rồi.
Nhưng thẳng tự trời, ngôi sao
lạc lối
Găm đúng vào chính trái tim tôi.

Mệnh lệnh: Phải chiếm điểm cao!
Mệnh lệnh: Không cần tiếc đạn!
Đấy, ngôi sao thứ hai rơi xuống
Dính chặt vào ve áo các anh.

Sao giữa trời hằng hà sa số,
Sao giữa trời thừa chia cho tất cả.
Không xanh cỏ, chắc tôi cũng đã
Đỏ ngực như đồng đội bây giờ.

Giá có con trai, tôi đã dành cho nó
Ngôi sao kia như kỷ vật sau cùng.
Ở giữa trời, sao mãi treo lơ lửng,
Bởi nếu rơi, ai nhận thay giùm?!

Hồng Thanh Quang (dịch từ nguyên bản tiếng Nga)

[iamivan]

Những người đàn bà trong cuộc đời ca sĩ nổi tiếng Vysotsky

Vysotsky có... 3 người vợ. Người vợ đầu tiên là Iza Konstantinovna Zhukova. Người vợ thứ 2 là Ljudmila Vladimirovna Abramova. Người vợ thứ 3 là nữ diễn viên điện ảnh người Nga Marina Vladi ngụ cư tại Pháp...

Đã 25 năm kể từ ngày tắt lịm một giọng hát trầm khàn với những ca khúc tự biên đầy tính cập nhật của nhà thơ, nhạc sĩ ca sĩ kiêm diễn viên nổi tiếng Vladimir Vysotsky.

Thời gian trôi đi, những người Nga bây giờ càng thấm thía sự mất mát to lớn gắn liền với cái chết đột ngột ở tuổi 42 của một nghệ sĩ tài danh, để lại hàng ngàn trang thơ, hàng chục bộ phim, và vô vàn cuộn băng ghi âm độc đáo.

Cuộc đời riêng của Vl. Vysotsky là cả một đề tài bí ẩn. Dưới đây là những tiết lộ về người cha của con trai nghệ sĩ - Nikita Vysotsky, hiện là Giám đốc Bảo tàng Vysotsky.

Người vợ đầu tiên của Vladimir Vysotsky là Iza Konstantinovna Zhukova, diễn viên nhà hát mang tên Lesy Ukraina, Kiev. Sau khi hai người chia tay nhau, Vl. Vysotsky cưới Ljudmila Vladimirovna Abramova. Cuộc hôn nhân thứ hai này chỉ tồn tại được bảy năm thì tan vỡ, nhưng đem lại cho Vl. Vysotsky hai người con trai.

Bà Ljudmila hiện làm giáo viên giảng dạy môn văn hoá trong trường phổ thông ở Moskva và cộng tác với Bảo tàng Vysotsky thu thập hiện vật, tư liệu, đào tạo hướng dẫn viên, chuẩn bị cho những cuộc trưng bày lưu động.

Người vợ thứ ba là nữ diễn viên điện ảnh nổi tiếng người Pháp gốc Nga Marina Vladi, hiện sống tại Pháp, đã cho ra đời 7 cuốn sách.

Sau khi Vl. Vysotsky qua đời, xuất hiện hàng chục “con ngoài giá thú”, một số người muốn nhận nghệ sĩ làm bố còn đòi khai quật mộ ông để lấy mẫu xét nghiệm gen, nhưng không thành công.

Cho đến bây giờ, luật pháp mới chỉ công nhận Vl. Vysotsky có hai người con trai với bà vợ thứ hai. Con cả là Arkadi Vysotsky, sinh năm 1962, đã tốt nghiệp Khoa Biên kịch trường nghệ thuật Điện ảnh nổi tiếng VGIK. Người con này từng theo một người bạn của cha là Vadim Turmanov đi đào vàng, từng làm việc ở vô tuyến truyền hình và Đội tìm kiếm cứu nạn nhưng vẫn không quên nối theo nghiệp của bố.

Cách đây 4 năm, Arkadi Vysotsky được tặng giải thưởng lớn trong cuộc thi những tác giả kịch bản chuyên nghiệp. Người con này mang lại cho gia đình Vysotsky 5 cháu nội, trong đó hai cô lớn hiện đang sống cùng mẹ tại Mỹ.

Người con trai thứ hai Nikita Vysotsky theo nghề diễn viên. Theo lời kể của Nikita thì gia đình Vysotsky không phải là nơi luôn luôn có bầu không khí thuận hoà. Bố mẹ anh sống với nhau được hơn bảy năm - đó là khoảng thời gian hai đứa con trai ra đời và lớn lên, còn cha chúng - Vladimir Vysotsky từ chỗ thất nghiệp, vô danh trở thành một diễn viên, nhà thơ, nhạc sĩ kiêm ca sĩ nổi tiếng ngày nay như chúng ta được biết.

Bỏ lại đàng sau tổ ấm cũ với người vợ và hai con trai Vl. Vysotsky thường xuyên lưu diễn và sau mỗi chuyến đi xa trở về thường ghé qua thăm các con. Mối quan hệ cha con được người vợ nuôi dưỡng một cách cảm động.

Khi đó còn nghèo, hai anh em Nikita mới có được một chiếc xe đạp thiếu nhi... Thấy thế, Vl. Vysotsky lôi sềnh sệch con vào một cửa hàng dụng cụ thể thao gần đấy mua thêm cho các con một chiếc xe đạp người lớn thật xịn hồi ấy.

Biết con rất thích đồ chơi ôtô, ông đem về hẳn một chiếc ôtô đồ chơi vừa to, vừa mở được cánh cửa. “Bố tôi là người rất sành về khoản đồ chơi trẻ con!”- Nikita bây giờ vẫn còn giữ niềm thán phục đó.

Có một điều Vl. Vysotsky đã không thể chiều nổi hai con trai của mình. Năm 1967, Vl. Vysotsky kết duyên cùng nữ diễn viên điện ảnh người Nga Marina Vladi ngụ cư tại Pháp. Người vợ thứ ba này qua 13 năm chung sống đã làm được khá nhiều việc cho tên tuổi Vl. Vysotsky, và rốt cuộc được đứng tên là “goá phụ chính thức của Vysotsky”.

Tuy nhiên, theo Nikita, không thể so sánh vai trò của từng người vợ trong mỗi quãng đời của cha anh. Quan hệ giữa Marina Vladi với hai con riêng của Vl. Vysotsky rất phức tạp. Vl. Vysotsky rất muốn, và quả thực đã cố gắng dàn xếp để hai đứa con mình hoà nhập với hai mẹ con Marina Vladi (nữ ngôi sao điện ảnh Pháp có cậu con riêng cùng lứa tuổi anh em Nikita).

Song, Arkadi và Nikita luôn luôn đứng về phía mẹ mình, một phần do mặc cảm đối với người phụ nữ đã cướp đi người cha thân thương, một phần vì thế giới của nữ ngôi sao điện ảnh này hoàn toàn xa lạ đối với họ. Và cảnh “con anh suýt đánh con em” là không tránh khỏi... Khi Vl. Vysotsky còn sống, các con của ông chỉ tiếp xúc với Marina Vladi đôi lần.

Khi đã kiếm được tiền, Vl. Vysotsky mang từ nước ngoài về một chiếc xe hơi mà cỡ VIP ở Liên Xô hồi ấy không có. Đó là chiếc xe thể thao “Mercedes”, loại sản phẩm thử nghiệm nhưng không dùng cho sản xuất đại trà, nên hễ đi đến đâu là cả phố đều phải ngó đến.

Nghệ sĩ sử dụng chiếc xe này được 1,2 năm thì mất. Bà Marina Vladi đã đem chiếc xe thể thao đó về Pháp. Bảo tàng Vysotsky đã cất công tìm kiếm với ý định “chuộc” về để trưng bày, nhưng đến giờ vẫn không biết chiếc xe ấy nằm đâu...

Marina Vladi họa hoằn mới đến Moskva, mọi quan hệ với các con riêng của Vl. Vysotsky được duy trì ở mức... thư từ trao đổi công việc. Một cuốn tự truyện mới của bà sắp được ấn hành với nhan đề dự kiến là Vườn anh đào của tôi.

Cuốn sách đang được dịch sang tiếng Nga. Theo kế hoạch, khi sách in xong, Marina Vladi sẽ sang Moskva dự lễ ra mắt Vườn anh đào của tôi và Giám đốc Bảo tàng Vysotsky đã có lời mời bà nghỉ lại tại nhà riêng của cha mình.

Những người thân thích, ruột thịt của Vl. Vysotsky đem đến bảo tàng rất nhiều vật dụng cá nhân, thư từ, nhật ký, băng âm thanh, ảnh... liên quan tới nghệ sĩ tài danh. Bảo tàng đã lưu trữ được thông tin đủ để in khoảng dăm chục tập, nhưng hiện chưa công bố. Có lẽ, độ dăm chục năm sau, nhà nghiên cứu nào muốn tìm hiểu sáng tạo của Vl. Vysotsky mới có cơ hội tiếp cận những tư liệu đó...

Đăng Bẩy (Tổng hợp từ A&F)
http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=17380&ChannelID=7