Viện nghiên cứu trên biển

[nguyenthuhanh82]

Bảo Chân
Đó là con tàu lớn được thiết kế dành riêng cho các nhà nghiên cứu biển đi vòng quanh trái đất với hệ thống trang thiết bị và phương tiện hải hành hiện đại nhất. Một ngày cuối đông, trên con tàu mang tên "Viện sĩ Oparin", các nhà khoa học của Viện Hoá sinh hữu cơ Thái Bình Dương thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga đã giải thích với tôi rằng: "Hành trình vì mục tiêu khoa học, tàu phải đến nơi chưa ai từng đến để phát hiện và khám phá những bí mật ẩn giấu trong lòng đại dương".Khám phá viện nghiên cứu lưu động giữa đại dương. Tháng chạp biển động dài. Thời tiết năm nay khắc nghiệt đến quái đản. Suốt mùa đông hầu như không có mưa nguồn. Gió to, sóng lớn mà đáy biển, chân trời vẫn trong xanh thăm thẳm. Cho đến khi bước qua nấc thang dây cuối cùng, tôi vẫn không tin mình đang có niềm vinh hạnh đặt chân xuống một con tàu nghiên cứu biển đã 20 năm vòng quanh trái đất. Càng ngạc nhiên hơn khi biết rằng ngày 26.12.2004, thời điểm những cơn sóng thần đội biển vùng lên, trút cơn thịnh nộ xuống rìa phía đông nam trái đất cũng là lúc tàu "Viện sĩ Oparin" băng qua Thái Bình Dương, thẳng hướng đến Việt Nam. V.V.Isakov - TS khoa học trưởng, phụ trách đoàn nghiên cứu gồm 69 nhà hải dương học đang tác nghiệp giữa biển Đông dẫn tôi đến bên một thiết bị giống như chiếc TV lớn đặt trong buồng lái rồi giải thích: "Màn hình kết nối với hệ thống thăm dò đáy biển. Tại đây, trưởng tàu có thể nhận biết được tất cả những biến động hoặc chướng ngại để thông báo với thuỷ thủ đoàn. Thiết bị truyền phát vô tuyến "big" cường độ lớn, tốc độ nhanh cho phép liên lạc với đất liền trong mọi điều kiện thời tiết". Cảm xúc trỗi dậy khi tôi nhìn thấy TS Isakov rút ra từ nhật ký hải hành một trang giấy ố vàng còn nguyên nét chữ viết hoa nắn nót: "Lê Trọng Phấn, Nguyễn Văn Phụng, Lâm Ngọc Trâm...". TS Võ Sĩ Tuấn - Phó Viện trưởng Viện HDH Nha Trang vui mừng nhận ra bút tích của các nhà khoa học Việt Nam từng "đồng hành" trên tàu Oparin cách đây gần 2 thập niên. Thì ra tàu "Viện sĩ Oparin" hạ thuỷ năm 1985, chuyến nghiên cứu đầu tiên ở vùng biển Việt Nam diễn ra giữa năm 1987 và từ đó đến nay đã 3 lần trở lại Nha Trang. Tàu sơn màu trắng, cabin ở giữa, dài hơn 75m, rộng gần 15m, mớm nước lớn nhất 4,7m, trọng lượng tịnh 2.600 tấn, động cơ diezen 3.500 sức ngựa... Sẽ chẳng có gì đáng kể nếu như bạn không tận mắt nhìn thấy bố cục nội thất và trang thiết bị trên tàu y hệt một viện nghiên cứu khoa học thu nhỏ. TS Isakov xác nhận đó là viện nghiên cứu lưu động khắp... "5 châu, 4 biển"! Chúng tôi đi thẳng từ phòng khoa học trưởng đến các phòng thí nghiệm chuyên môn hoá, hoá sinh, thuỷ sinh, vi sinh, labo trung tâm và khu chuồng nuôi chuột bạch. Trong tàu lắp đặt đầy đủ máy phổ quang kế, máy bay hơi chân không, máy đồng vị, máy cộng hưởng từ, máy sắc ký khí và sắc ký lỏng cao áp..., hệ thống điện, nước, hút gió, điều hoà không khí... tương tự trên đất liền. Phòng ngủ, phòng tắm, nhà ăn riêng biệt, đảm bảo vệ sinh môi trường và đáp ứng yêu cầu tác nghiệp, nghỉ ngơi của từng người cũng như cho tập thể. Theo dòng tâm sự của nữ TS Tatyana Kuznetsova (65 tuổi), từng giữ vị trí khoa học trưởng, hai lần cùng tàu "Viện sĩ Oparin" đến Việt Nam, tôi hiểu rằng mỗi chuyến nghiên cứu biển thường kéo dài từ 5-6 tháng và con tàu này đã dẫn dắt các nhà khoa học Nga đến những chân trời mới. TS Tatyana Kuznetsova cho hay: "Thực hiện nhiệm vụ khảo sát, thí nghiệm để tìm kiếm những chất hoá học và hoá hợp chất trên sinh vật biển - đây là lần thứ 30 tàu "Viện sĩ Oparin" đi khắp đại dương. Không thể nhớ hết những nơi chúng tôi đã qua, chỉ biết rằng quá trình sàng lọc, thử nghiệm tại hiện trường luôn luôn có kết quả ngay trên tàu". Bằng phương tiện thu mẫu dưới độ sâu từ 500 - 700m, chuyến khảo sát lần này kéo dài hơn 2 tuần (bắt đầu từ 3.1.2005), chủ yếu nghiên cứu đa dạng sinh học vùng biển, ven biển miền Trung Việt Nam để định hướng khai thác, sử dụng hợp lý và nghiên cứu các chất hoạt tính sinh học có nguồn gốc từ biển. Sở dĩ chọn vị trí nghiên cứu tại 2 vịnh Vân Phong, Nha Trang vì nơi đây có nhiều hệ dòng chảy giao lưu, mật độ đa dạng sinh vật biển thuộc loại nhiều nhất Việt Nam.

Dấu ấn Nga
Trước khi xuống tàu, PGS-TS Nguyễn Tác An - Viện trưởng Viện HDH Nha Trang "bật mí" với tôi rằng, mối quan hệ hợp tác nghiên cứu khoa học trên biển giữa Việt Nam và CHLB Nga đã gắn bó chặt chẽ từ hơn 1/4 thế kỷ. Trong khoảng thời gian ấy, Viện HDH Nha Trang và các viện khoa học của Phân viện Viễn Đông thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga đã tiến hành 30 chuyến khảo sát hỗn hợp vùng ven biển và các đảo ven bờ VN, thực hiện 12 chuyến khảo sát bằng các tàu nghiên cứu khoa học của Nga và 8 chuyến bằng các tàu nghiên cứu biển của VN. Các kết quả nghiên cứu khoa học đã xác định cơ sở sinh học để phát triển nuôi trồng hải sản và phục hồi nguồn lợi; đồng thời định hướng nghiên cứu hoá học, sinh học, dược học... tiến tới khai thác nguồn hợp chất có hoạt tính trong sinh vật biển. Đó là chưa kể đến những đánh giá về hiện trạng, chức năng, cấu trúc hệ sinh thái rạn san hô vùng biển ven bờ từ Quảng Ngãi đến Khánh Hoà và quần đảo Trường Sa đã giúp chúng ta hoạch định chương trình bảo vệ, phát triển, sử dụng hợp lý hệ sinh thái quan trọng này. Đặc biệt, sau khi khảo sát thực địa toàn bộ vùng biển VN, nhất là vùng thềm lục địa chúng ta đã phân tích, đánh giá định lượng những đặc trưng quan trọng của các trường thuỷ văn, động lực, ô nhiễm biển... để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng trên biển.

Gặp tôi trên boong tàu, chị Đào Việt Hà - nhà khoa học trẻ từng tu nghiệp ở Đan Mạch, hiện đang làm luận án TS tại Nhật Bản - xúc động bày tỏ: "Lần đầu tiên gần gũi người Nga, những bậc thầy nổi tiếng cũng như các bạn trẻ lần đầu tiên ra biển đều hết sức nồng nhiệt và hài hước nhưng khi bắt tay vào việc thì vô cùng nghiêm túc, cẩn trọng. Tôi học được phong cách làm việc có hệ thống và sẵn sàng quên mình vì khoa học của các đồng nghiệp người Nga". Với tư cách là trưởng đoàn phía Việt Nam, Th.s Đào Việt Hà cứ nhớ mãi về một cử chỉ ấm áp của những đồng nghiệp Nga. Chị kể: "Chúng tôi sống cùng nhau như trong một nhà. Thường thì mỗi ngày ăn 3 bữa, mỗi bữa ăn 2-3 món theo thực đơn của người Nga. Mấy ngày cuối, bạn xếp riêng bàn ăn cho chúng tôi, khẩu phần không thay đổi. Một lần tình cờ nhìn thấy bàn ăn phía bạn chỉ có 1 món duy nhất, đoán là thực phẩm trên tàu sắp cạn, tôi ngỏ ý sẽ đề nghị Viện HDH Nha Trang giúp đỡ. Bạn nhã nhặn từ chối... Phải chăng với Việt Nam, thâm tâm các nhà khoa học Nga chỉ có 2 từ giúp đỡ?". Vâng, tôi tin. Dù thế nào trong lòng người Việt Nam vẫn nguyên vẹn... dấu ấn Nga!
http://www.laodong.com.vn/pls/bld/display$.htnoidung(70,122550)