Ivan Bunin, bi kịch của sự thù hận và cố chấp (Báo Văn nghệ)

[Nina]

Căt dán vào đây bài viết về một nhà văn Nga ... rất Nga


http://sacmauvanhoa.vdcmedia.com/Lyluan-c.asp?PostID=3005
Báo Văn nghệ

Ivan Bunin, bi kịch của sự thù hận và cố chấp

http://www.godunov.com/Bunin/bunin.gif


Tên tuổi của Ivan Bunin (1870-1953) đã quá quen thuộc với chúng ta. Ông là một trong những gương mặt sáng giá nhất của văn học Nga thế kỷ XX và là nhà văn Nga đầu tiên được giải vănắt Nobel. Nhưng ít ai biết rằng cả cuộc đời ông bị giằng xé giữa tình yêu nước Nga tha thiết và lòng hận thù cách mạng đến mức cố chấp. Và chính sự giằng xé đó đã khiến ông trở thành nạn nhân trong tấn bi kịch cuộc đời của chính ông.

Tấn bi kịch của Bunin bắt đầu từ những năm chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Mùa hè năm 1914, Bunin cùng em trai lên đường đi du lịch trên sông Vonga. Chuyến du lịch êm đềm ấy bị ngắt quãng bởi tin tức về vụ đông cung thái tử áo bị ám sát ở Xécbi rồi tiếp đó là tin chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Hoang mang và tuyệt vọng, Bunin bỏ về quê nhà, cảm thấy bất lực đến mức không thể cầm nổi ngòi bút. Mặc dù ông nhìn thấy tất cả tính chất mục nát của xã hội Nga hồi ấy nhưng vốn là người bảo thủ, ông không thể chấp nhận bất kỳ sự thay đổi nào. Vậy mà cuộc Cách mạng tháng Mười năm 1917 đã đảo lộn toàn bộ xã hội Nga. Trong tâm trạng hoang mang ấy, vào tháng 5 năm 1918, ông cùng vợ là Vêra Nicôlaiépna chạy trốn đến miền Nam nước Nga, đến Ôđétxa. Nhưng cách mạng rồi cũng tràn tới đây. Tâm trạng của ông vào những ngày ấy đã được vợ ông ghi lại trong nhật ký ngày 26 tháng 12 năm 1919: “Hôm qua, Ian (bà gọi tên chồng như vậy) nói rằng ông không thể sống nổi trong thế giới mới, ông thuộc thế giới cũ, thế giới của Tônxtôi, của Mátxcơva, của Pêtécbua… Ông không thể tiếp nhận nổi chủ nghĩa xã hội cũng như khái niệm tập thể”. Vì vậy, chẳng có gì khó hiểu khi vào tháng 2 năm 1920, hai vợ chồng ông bước lên boong con tàu Pháp “Xpácta” để bắt đầu cuộc đời lưu vong nơi đất khách quê người.

http://www.fictionbook.ru/author/bunin_ivan_alekseevich/bunin_ivan_alekseevich.jpg

ở Liên Xô, thái độ đối với Bunin (cũng như đối với phần lớn những người Nga lưu vong khác) thay đổi theo từng giai đoạn. Tập đầu cuốn Từ điển bách khoa văn học xuất bản năm 1930 và do Lunasácxki chủ biên vẫn còn đánh giá khá cao Bunin. Tuy có nhấn mạnh đến “thái độ đặc biệt căm hận của ông đối với nước Nga Xôviết” nhưng tác giả cuốn Từ điển nói trên vẫn thừa nhận: “Vị trí của Bunin trong lịch sử văn học Nga là rất quan trọng”. Năm 1927, hai tập truyện ngắn của Bunin vẫn ra mắt bạn đọc Nga.

Nhưng bước ngoặt trong thái độ đối với Bunin xảy ra lại chính là sau khi ông được trao giải Nobel văn chương năm 1933 nhờ “tài năng nghệ thuật chân thực mà ông đã thể hiện để tái tạo được tính cách Nga điển hình trong văn xuôi” (trích quyết định của Viện Hàn lâm Thuỵ Điển). Bunin đã trở thành nhà văn Nga đầu tiên được trao giải thưởng uy tín nhất đó nhưng đồng thời cũng là “thủ phạm” gây ra một vụ xìcăngđan chính trị quốc tế chưa từng có trong lịch sử giải này.

Ngày mồng 3 tháng 12, Ivan Bunin cùng vợ và người bạn gái trẻ của mình là nữ văn sĩ Galina Kudơnexôva từ Paris lên đường tới thủ đô Thuỵ Điển Xtốckhôm để nhận giải Nobel. Vì Bunin sinh ra ở Liên Xô nên theo thủ tục quy định thì trong buổi lễ trao giải, đại diện của Liên Xô phải đứng ra giới thiệu ông với nhà vua Thuỵ Điển. Đại sứ Liên Xô ở Thuỵ Điển hồi đó là bà Alếchxanđra Côlôntai, một đảng viên bônsêvích kỳ cựu. Nhưng Bunin tuyên bố với các nhà báo là ông không muốn đứng bên cạnh một đại sứ bônsêvích trong lễ trao giải. Sáng hôm sau, báo chí Thuỵ Điển đua nhau đăng tải nhiều bài viết với các nhan đề như “Nhà văn đoạt giải Nobel không muốn đứng bên cạnh đại sứ Xôviết”. Tức giận, bà Côlôntai công nhiên từ chối tham dự lễ trao giải. Vẫn chưa hết, Bunin còn như đổ dầu thêm vào lửa trong bài diễn văn ông đọc trong buổi lễ trao giải. Ông không chỉ ngỏ lời cảm ơn nhà vua Thuỵ Điển về vinh dự lớn lao mà ông được hưởng, ông còn tuyên bố rằng lần đầu tiên giải Nobel được trao cho một người không có Tổ quốc, một nhà văn lưu đầy, và đây là dấu hiệu cho thấy Viện Hàn lâm Thuỵ Điển hoàn toàn độc lập trong khát vọng tôn vinh tự do.

Thật dễ hiểu là vụ xìcăngđan ở Xtốckhôm đã gây nên những phản ứng gay gắt ở Liên Xô. Chính quyền Xôviết không thể tha thứ cho một hành động đáng phẫn nộ như vậy. Từ đấy, cả một thế hệ độc giả Xôviết hầu như không biết gì về Bunin. Mãi đến giữa những năm 50, sau khi Bunin qua đời và Liên Xô bước vào thời kỳ “tan băng”, một vài tập sách nhỏ in tác phẩm của Bunin mới lại được xuất bản. Tiếp đó, các tác phẩm của Bunin ngày càng được in nhiều hơn ở Liên Xô và độc giả Xôviết dường như đến lúc đó mới phát hiện ra nhà văn đầy tài năng của mình.

Vào những thời điểm khác nhau đã có những nỗ lực riêng biệt nhằm thuyết phục Bunin trở về nước Nga Xôviết. Chẳng hạn, vào năm 1936, tại một tiệm cà phê ở Paris, Alếchxây Tônxtôi, nhà văn đã trở về Nga vào giữa những năm 20 và được mệnh danh là “bá tước Xôviết”, đã thuyết phục Bunin: “Anh sẽ được đón tiếp nồng nhiệt ở Mátxcơva… Anh không thể hình dung nổi anh sẽ sống thoải mái ở đó thế nào đâu. Anh có biết như tôi chẳng hạn, tôi đang sống thế nào không? Tôi có một trang trại ở ngoại ô Pêtécbua và ba chiếc xe hơi…”. Nhưng ngay cả Alếchxây Tônxtôi cũng không thể thuyết phục nổi “ông lão cứng đầu” Bunin.

Sau khi Liên Xô đánh tan nước Đức phátxít, một bộ phận kiều dân Nga không thể không khâm phục chiến công hiển hách của nhân dân mình nên tỏ ra có thiện cảm hơn với chính quyền Xôviết. Điều này cũng phù hợp với chủ trương của Liên Xô lúc đó muốn thu hút những nhân vật văn hoá nổi tiếng trong giới kiều dân Nga như Saliapin, Rắcmaninốp, Bunin… trở về Nga. Chính vì thế mà vào cuối những năm 40, Bunin nhận được lời đề nghị cho phép xuất bản ở Liên Xô một tập truyện ngắn và cuốn truyện vừa Cuộc đời Acxêniép của ông. Ông được mời đến lãnh sự quán Xôviết ở Paris. Trong bữa tiệc được tổ chức tại đây, ông cùng mọi người nâng cốc chúc mừng chiến thắng, chúc mừng sức mạnh của nhân dân Nga và của ngôn từ Nga. Khi bữa tiệc sắp kết thúc, lãnh sự Liên Xô Ivan Alếchxêêvích nói với Bunin là nếu ông trở về nước thì sách của ông sẽ được in hàng triệu bản, tiếng tăm của ông sẽ lừng lẫy khắp thế giới và ông sẽ không phải lo lắng gì về vật chất nữa. Bunin không thể không đắn đo trước những lời ấy: còn gì sung sướng hơn nếu sách của ông được xuất bản tại đất nước quê hương mà ông ngày đêm mong nhớ, nhưng ông đã để mối căm hận chính quyền Xôviết tới mức cố chấp: ông cảm ơn lãnh sự nhưng từ chối trở về Liên Xô.

Mùa hè năm 1946, nhiệm vụ thuyết phục Bunin trở về nước được giao cho nhà thơ nổi tiếng Cônxtantin Ximônốp theo chỉ thị của đích thân Xtalin. Ximônốp biết rằng nhiệm vụ này không dễ thực hiện. Nhưng ông đã đọc những tác phẩm của Bunin như Cuộc đời Acxêniép và Lica, những tác phẩm thấm đượm tình yêu và nỗi mong nhớ da diết quê hương đất nước, do đó ông tin rằng ông sẽ thành công nếu làm tiêu tan được mối nghi ngờ và căm hận của Bunin đối với chính quyền Xôviết. Nhưng Bunin, lúc này đầu đã bạc, thân thể đã gầy yếu, vẫn khăng khăng giữ khoảng cách với Ximônốp khiến Ximônốp không sao đề cập được đến điều chủ yếu nhất trong sứ mạng của mình và đành thất bại trở về.

Bunin sống những năm cuối đời trong tình trạng thiếu thốn, lúc nào cũng lo tất bật kiếm tiền. Ngày mồng 8 tháng 11 năm 1953, ông qua đời tại căn hộ khiêm nhường của ông ở Paris, không thực hiện được nguyện vọng thiết tha suốt đời của ông là được chết trên đất nước Nga. Ông được chôn cất tại nghĩa trang Sainte - Genevieve - des - Bois dành riêng cho người Nga ở ngoại ô Paris.

[Nina]

Quên không ghi tác giả bài vừa đăng là Việt Vũ. Mà cái bàn phím của mình đang điên thì phải, chạy loạn xạ nên không đám sửa bài

[ALEX]

Các chuyện ngắn của Bunin rất hay. Tớ có nghe nhưng chưa được đọc nhiều lắm. Bác Nina có biêt chuyên nào không, giới thiệu tên tuổi để anh em tìm đọc.

[Nina]

Nina thấy ở đây (bằng tiếng Việt)

http://www3.ttvnol.com/tacphamvanhoc/217593.ttvn

http://www3.ttvnol.com/tacphamvanhoc/182448/trang-1.ttvn
http://www3.ttvnol.com/tacphamvanhoc/182448/trang-2.ttvn

Còn tiếng Nga thì nhiều lắm, ví dụ ở
http://www.lib.ru/BUNIN/

Nói chung bản dịch tiếng Việt tập truyện ngắn của Bunin thì Nina đánh giá là hay! có cái gì đó rất trong sáng, bàng bạc, lại thoáng chút cay đắng trong bản dịch, tiếc là đọc lâu lắm nên không nhớ người dịch là ai.

[ALEX]

[Nina]

Lâu quá ... chưa ai viết gì vào đây
Thôi vác một bài bên Evan về vậy. Theo Nina hiểu là tác giả Hà Ngọc dịch lại những truyện ngắn này. Nhưng ... Nina vẫn thích cái tên "Ngày thứ hai trong trắng" hơn là "Ngày thứ hai chay tịnh"

===========================
http://www.evan.com.vn/News/diem-sach/2006/04/3B9ACD9F/

Những lối đi dưới hàng cây tăm tối

Ivan Bunin

Tập truyện ngắn về nỗi u sầu bị kìm nén, những hồi ức trở đi trở lại, đặc biệt là sự huy hoàng và hệ lụy của những đắm mê nhục dục.

Tên sách: Những lối đi dưới hàng cây tăm tối
Tác giả: Ivan Bunin (Nobel Văn học 1933)
Dịch giả: Hà Ngọc
Nhà xuất bản Văn học và Công ty truyền thông Nhã Nam.

Truyện ngắn của I. Bunin khiến người ta có cảm giác chuếnh choáng khi lần lượt đứng hai bên bờ cảm giác, hai thái cực tình cảm khác nhau cùng các nhân vật. Chẳng hiểu sao, nhân vật cứ bị cuộc đời xô dạt vào những trạng thái cảm xúc trái ngược ấy. Và chẳng hiểu sao niềm vui luôn ngắn, còn nỗi buồn cứ vít xuống thật dài. Một phu nhân xinh đẹp đã vui vẻ qua đêm với chàng trung uý trẻ, để rồi hôm sau nàng quay trở về cuộc sống của mình, chẳng để lại dù một cái tên (Say nắng). Một tiểu thư con nhà giàu cứ làm bộ dửng dưng với anh chàng bảnh trai, cũng là người giàu có, đùng cái chấp nhận qua đêm một lần, để sau đó mãi mãi không gặp nhau (Ngày thứ hai chay tịnh). Một phụ nữ khổ sở đôi đường, nào nghèo, nào chồng chẳng quan tâm đã hào hứng đón nhận tình yêu của một nhà văn trẻ. Thậm chí, chị chỉ coi đó như một cơ hội sung sướng của mình trong vệt dài những ngày vô nghĩa (Những tấm danh thiếp).

I. Bunin viết rất nhiều về tình yêu với những dòng ngợi ca, khi nhắc tới niềm hân hoan cũng như cung bậc tột cùng đau khổ. Tình yêu được xem như một thước đo chiều sâu tâm hồn của các nhân vật. Cho dù tình yêu cứ xô tới như một cơn "say nắng" và các nhân vật tức thì giang rộng tay đón nhận nhau, nhưng chẳng ai vì điều đó mà quẫn trí. Họ mau chóng bị lý trí kéo về đời thực, thậm chí còn hơi lạnh lùng. Người phụ nữ trong Những tấm danh thiếp khi rời tàu chẳng hề ngoái lại, như thể chẳng chút dùng dằng với người đàn ông mình vừa trên mức thân mật. Họ đã xử sự điều mọi người vẫn cho là không thể, mà dư âm sau đó là sự bí ẩn không thể lý giải. Chẳng thế mà chàng trung uý (Say nắng) vật vã mãi trong khoảng trống vô hình, dù anh đã trải qua những giờ sung sướng với phu nhân xinh đẹp. Chàng quý tộc bảnh trai (Ngày thứ hai chay tịnh) cũng phải tìm đến những quán rượu bẩn thỉu nhất, dấn sâu vào cảnh sa đoạ, tuyệt vọng suốt 2 năm trời.

Các cô gái trong Những lối đi dưới hàng cây tăm tối thật đáng yêu, vừa đỏng đảnh, vừa mạnh mẽ. Họ chẳng hề uỷ mị, cho dù là tiểu thư đài các, mệnh phụ phu nhân hay một cô gái quê chất phác. Nàng Ruxia của một điền trang heo hút đã chân thành đặt câu hỏi với chàng gia sư của em trai mình: "Anh có yêu em không?", nhưng vẫn dằn lòng quyết định chọn người mẹ điên khùng hơn là tình yêu (Ruxia). Và còn có những cảnh ngộ về tình yêu đầy ngang trái: cô gái nông dân nghèo sẵn sàng gật đầu cưới bạn của bố để trở thành một thị dân, sẵn sàng hôn một chàng trai xấu xí, bệnh tật để đổi lấy một món tiền, sẵn sàng đuổi con trai ra khỏi nhà để tái giá với ông chồng khá giả hơn (Cuộc đời tươi đẹp)...

Một lý do khiến truyện ngắn của I. Bunin căng đầy nhựa sống là không gian đẹp đẽ của nước Nga. Qua những ngôn từ trang nhã được sử dụng giản dị, giầu tính chân thực - những cảnh sắc nước Nga điểm xuyết cho những câu chuyện tình, những nhân vật một đời sống thực sự. Để rồi, xuyên suốt những truyện của Bunin là cảm giác về sự mong manh của tồn tại, là nhận thức thường trực và sự vô thường của những ước vọng...

Phương Nhung

[Cá Măng]

Có thể thấy con người, cảnh trí, phong tục, nếp sinh hoạt của vùng nông thôn Nga trong những truyện ngắn của Bunin. Nhắc đến Bunin người ta hay nhớ đến " Hơi thở nhẹ" và " Say nắng" nhưng em lại thích " Lần gặp gỡ cuối cùng" hơn. " Những lối đi dưới hàng cây tăm tối" bản dịch mới của Hà Ngọc, nhưng một chị bạn của em nói là đọc bản dịch của Phan Hoàng Giang thì hay hơn, xúc động hơn rất nhiều(, Phan Hoàng Giang là con trai của Chế Lan Viên)

[hungmgmi]

Mình đang đọc lại tập Hơi thở nhẹ do Phan Hồng Giang dịch. Xin có một đính chính nhỏ là dịch giả này không phải là con trai của Chế Lan Viên như bạn Cá Măng viết, mà là con trai của Hoài Thanh. Bây giờ làm sách ồ ạt, in và trình bày đẹp nhưng nhiều lỗi mo rát quá, đọc như nhai sạn vậy.Tập truyện ngắn này do NXB Hội nhà văn in đầu năm 2006, theo bản in từ năm 1987.
Trong tập này, mình vẫn đánh giá cao Say nắng hơn cả.

[Cá Măng]

Anh Hùng mì gà!
Cảm ơn anh nhiều về thông tin trên. Em biết Bunin muộn, lại cũng chưa được đọc Phan Hồng Giang dịch bao giờ, chắc chị bạn em nhầm. Thật là sai một ly đi một dặm. Đọc sách văn học, ngoài lỗi morat, cá nhân em cho rằng các bản dịch cũ bao giờ cũng hay hơn, có lẽ lớp người đi trước có nhiều đam mê và nghị lực để cống hiến hơn lớp người chịu ảnh hưởng của công nghệ thông tin bây giờ chăng?
Say nắng của Bunin làm cho em nhớ " Những cây cầu ở quận Madison".

[Thanhxuan1974]

Tôi chưa từng biết về tác giả này. Chắc do tôi ít đọc, hơn là vì thời tôi người ta ít nhắc đến.

Thấy các bác giới thiệu, cả trên trang chủ, mà chưa thấy post một truyện nào của ông (Mấy cái link Nina cho sao tôi không vào được, hay là phải đăng kí thành viên? nên không biết có truyện gì của Bunin ở đó). Tôi vừa tìm thấy một truyện mà bác Hungmgmi "đánh giá cao", và xin mạo muối post luôn, để cho ai "tò mò" thì làm quen luôn với văn phong của tác giả. Nếu có bị "tốn đất" một chút, các Mod cho "mượn" tạm mấy ngày để mọi người copy lại, rồi các Mod xóa đi nhé. Cám ơn.

Say nắng

Phan Hồng Giang dịch

Sau bữa chiều, từ cái phòng ăn sáng ánh đèn và nóng nực nọ, họ bước lên boong tàu và dừng lại bên hàng lan can. Nàng nhắm mắt lại, đưa hai bàn tay lên má, lòng bàn tay để lộ ra ngoài, rồi cười không kiểu cách rất đáng yêu - từ người đàn bà nhỏ nhắn ấy toát ra một cái gì thật đáng say mê. Nàng nói: - Tôi hình như đang say phải không? Anh từ đâu tới? Ba giờ trước đầy tôi cũng không thể ngờ rằng có anh tồn tại trên đời này. Ngay cả điều anh lên tàu từ bến nào tôi cũng không biết nữa. Từ bến Xamara à? Nhưng thôi điều ấy chẳng hệ trọng gì. Đây là tôi chóng mặt hay chúng ta đang quay về phía nào?

Phía đằng trước là màn đêm điểm những đốm sáng. Từ trong bóng tôi ấy, những làn gió mạnh, dịu mềm phả vào mặt, còn những đốm sáng rập rình lùi mãi về một bên: con tàu có cái sặc sỡ của sông Vonga quay lái chạy một vòng rộng, cập vào một bến nhỏ.

Viên thiếu uý cầm lấy tay nàng đưa lên mội. Cánh tay nhỏ và khoẻ, rám nắng. Trái tim anh như thắt lại đầy ghê sợ và sung sướng đến ngây ngất khi nghĩ rằng đằng sau tấm xiêm áo bằng lụa nhẹ mỏng kia toàn thân nàng hiện lên chắc lẳn, nước da bánh mật sau một tháng nằm phơi nắng mặt trời phương Nam trên bãi cát biển nóng (nàng nói nàng đi từ Anapa). Viên sĩ quan nói lầm bầm trong miệng:

- Ta xuống bến đi

- Xuống đâu? - Nàng hỏi giọng ngạc nhiên.

- Xuống bến này.

- Để làm gì ?

Anh im lặng. Nàng lại đưa mu bàn tay áp lên đôi má nóng.

- Anh điên ...

- Xuống tàu đi - Anh ta nói giọng khô khốc. Tôi van cô ..

- Thôi được anh muốn thế thì thế - nàng nói và quay người đi.

Tàu thuỷ khẽ chạm mũi vào bến mờ mờ tối và họ suýt nữa ngã vào nhau. Những cuộn dây cáp to tướng ném lên đầu họ lên bờ, con tàu chòng chành, nước chảy xối xả, tiếng cầu tàu hạ xuống bờ .. Anh nhảy bổ vào cabin lấy đồ đạc.

Một phút sau họ đã qua cửa kiểm soát đầu uể oải bước xuống bờ cát hằn thành bậc sâu và lặng lẽ ngồi lên chiếc xe ngựa bám đầy bụi cát. Con đường dốc thoai thoải, hai bên lác đác có những cây đèn cong cong, mặt đường êm vì phủ đầy cát bụi, tưởng chừngnhư kéo dài vô tận. Nhưng rồi xe cũng tới đỉnh dốc và chạy lộc cộc trên đường phố, qua một quản trường nho nhỏ nào đó, những công sở, tháp cao, cái ấm áp và mùi vị của phố huyện vào một đêm hè ..

Người xà ích dừng xe lại bên một cửa hàng sáng ánh đèn, qua cánh cửa mở thoáng hiện chiếc cầu thang bằng gỗ cũ kỹ gần như dựng đứng, một nhân viên già đầy râu ria không cạo, vận chiếc áo sơ mi cổ chéo màu hồng bên ngoài khoác chiếc áo dài đến đầu gối miễn cưỡng cầm lấy đồ đạc rồi vào nhà với dáng đi chữ bát. Họ bước vào một phòng rộng nhưng rất ngột ngạt vì suốt ngày bị mặt trời hun nóng, căn phòng có những rèm cửa trắng bỏ xuống và hai cây nến còn chưa thắp để trên giá gương - và khi người nhân viên khách sạn vừa đóng cửa lại, viên sĩ quan liền bổ đến bên nàng rồi cả hai người cùng run rẩy chìm đắm trong cái hôn mà sau này họ còn phải nhớ mãi đến phút ấy, cả hai người suốt đời chưa bao giờ lại trải qua một phút như thế.

Vào mười giờ sáng hôm sau, một ngày nóng bức, chan chứa ánh mặt trời và tràn đầy hạnh phúc, văng vẳng tiếng chuông nhà thờ, tiếng chợ họp ồn ào trên quảng trường nhỏ trước khách sạn, thoang thoảng mùi rơm rạ, mùi xạ hương và tất cả những gì toát ra từ một phố huyện nước Nga - ồn ào, rộn rịp và sực nức mùi hương, nàng, ngưòi đàn bà nhỏ nhắn, không tên, cuối cùng cũng không nói tên mình, tự gọi đùa là ”người đẹp không quen biết“, đã đi khỏi nơi đó. Họ ngủ ít thôi nhưng sáng sớm hôm sau, bước ra tấm ri dô đặt bên cạnh giường, sau năm phút rửa mặt và mặc quần áo, trông nàng vẫn trẻ tươi như thời con gái mười bảy. Nàng có ngượng ngùng không?. Không chỉ ngượng một chút thôi. Trông nàng vẫn giản dị, vui vẻ như trước và có vẻ suy tính:

- Không, không, anh thân yêu - Nàng đáp lại yêu cầu của viên sĩ quan muốn cùng nàng đi xa hơn nữa - không, anh phải ở lại đây đến chuyến tàu thuỷ sau. Nếu chúng ta cùng đi nữa thì tất cả sẽ trở nên chẳng hay ho gì. Cả quyết với anh rằng, em hoàn toàn không phải như người anh đã có thể tưởng tượng về em. Chưa bao giời và sẽ không bao giờ trong đời em lại có gì giống với cái điều vừa xảy ra. Đúng là một màn đen đã đổ sập xuống tâm trí em. Hay, đúng hơn cả hai ta đều bị một cái gì giống như say nắng ..

Không hiểu sao lúc ấy viên sĩ quan lại đồng ý với nàng rất dễ dàng. Anh tiễn đưa nàng đến bến, lòng cảm thấy nhẹ nhàng sung sướng. Lúc ấy con tày hiệu ”Tự bay“ màu hồng đã sắp nhổ neo. Anh hôn nàng trước mặt mọi ngưòi trên boong tàu và vội vàng nhảy lên cầu tàu đã bắt đầu lùi lại đằng sau.

Anh trở về khách sạn với một cảm giác nhẹ nhàng khoan khoái như thế. Nhưng đã có cái gì khang khác. Căn phòng vắng bóng nàng trở nên khác hẳn, không giống như khi còn có nàng. Từng vật nhỏ trong căn phòng ấy còn nhắc nhở, gợi đến nàng mà căn phòng thì lại quá trống trải. Điều ấy thật lạ lùng ! Mùi nước hoa Anh Cát Lợi của nàng còn phảng phất hương thơm, cốc nước nàng uống dở còn đặt trên khay, mà nàng thì đã vắng ... Trái tim anh bỗng thắt lại, tràn ngập dịu dàng đến nỗi anh phải vội vàng lấy thuốc ra hút và đi đi lại lại trong gian phòng.

- Thật là một cuốc hiêu lưu kỳ lại ! - Anh nói thành tiếng, vừa cười vừa cảm thấy nước mắt trào ra. ”Cả quyết với anh rằng, em hoàn toàn không phải như người mà anh đã có thể tưởng tượng về em ..“ Và thế rồi nàng đi mất ..

Tấm ri đô đã bị gạt sang một bên, chăn gối để nguyên chưa dọn. Viên sĩ quan cảm thấy mình không còn đủ sức để nhìn lên cái giường áy nữa. Anh kéo tấm ri đo lại che giường đi, đóng cửa sổ để khỏi phải nghe thấy tiếng ồn ào, huyên náo ngoài chợ, tiếng những bánh xe lăn trên đường. Anh hạ tấm màn cửa chắn làm bằng một thứ vải xôm xốp và thả mình lên đi văng ... Thôi thế là chấm dứt ”cuộc phiêu lưu trên đường đi“. Nàng đã đi - và thế là giờ đây đã ở một nơi xa lắm; chắc nàng đang ngồi trong phòng xa lông bằng kính hay ngồi trên boong tàu và nhìn dòng sông mênh mông lấp loáng dưới ánh mặt trời, nhìn những bè gỗ trôi xuôi, những cồn cát vàng vươn dài ra khỏi bờ, nhìn chân trời xa tít tắp nơi màn trời và mặt nước nhập vào làm một, nhìn cả khoảng không gian vô cũng vô tận trên dòng Vonga này .. Nàng đã đi mà thế là đi mãi mãi, vĩnh biệt, không bao giờ trở lại.. Bởi vì làm sao mà biết được giờ đây họ có thể gặp nhau ở đâu? - ”Mình không thể nào - Anh nghĩ - Không thể vì bất cứ lý do gì lại đi đến cái thành phố nơi có chồng nàng và đứa con gái ba tuổi, nơi có cả gia đình nàng và cuộc sống bình thường của nàng !“

Thành phố ấy bỗng trở nên một thành phố khác thường, có cái gì linh thiêng và cái ý nghĩ rằng nàng sẽ sống ở đây một cuốc sống cô đơn buồn tẻ và có lẽ sẽ nhớ đến anh luôn, nhớ đến cuộc gặp gỡ tình cờ ngắn ngủi giữa hai người, còn anh thì không bao giờ được trông thấy nàng - ý nghĩ ấy làm anh ngạc nhiên và sửng sốt. Không, không thể thế được ! Điều ấy quá kỳ quặc , trái với tự nhiên, trái với sự thật! Anh bỗng cảm thấy lòng quặn đau và thấy cả cuộcđời sắp tới của anh, cuộc đời thiếu vắng nàng, sẽ thừa, sẽ không cần thiết biết bao nhiêu! ý nghĩ ấy làm anh thất vọng, làm anh kinh sợ.

”Thật là khỉ! - Anh nghĩ thế rồi đứng dậy đi đi lại lại trong phòng, mắt cố không nhìn ra phía giường sau tấm màn che -Điều gì đã đến với mình thế? Nàng có cái gì đặc biệt và cái gì đã xảy ra? Đúng là một cái gì giống như sự say nắng đã đến! Và cái chính là bây giờ mình làm sao có thể sống qua một ngày, không có nàng, ở đây, ở nơi hẻo lánh này?“.

Anh còn nhớ nàng như in, với tất cả những nét đặc biệt của nàng, nhớ cái mùi da rám nắng và tấm áo lụa nhẹ bồng bồng, tấm thân chắc lẳn, nhớ cái giọng vang vang, giản dị đầy sức sống của nàng.. Cái cảm giác sung sướng đến ngây ngất mà tấm thân dịu dàng non trẻ của nàng vừa đem lại còn nóng hổi trong anh một cách kỳ lạ, nhưng giờ đây cái chính vẫn là cảm giác khác, một cảm giác thứ hai, hoàn toàn mới - đó lạ một cảm giác rât lạ lùng, khó hiểu, mà anh không hề thấy, không thể thấy trước được khi mà anh còn bên nàng. Khi anh bắt đầu cái cuộc làm quen này, cuộc làm quen, anh nghĩ, chỉ để giải trí một cách ngộ nghĩnh. Bây giờ anh không sao nói được với nàng cái cảm giác đó nữa: ”Điều chủ yếu là giờ đây không sao nói được với nàng nữa, làm gì và làm sao sống được cái này dài vô tận này với chuỗi dài kỷ niệm, với nỗi đau khổ dằn vặt không lối thoát này, ở giữa cái nơi sơn cùng thuỷ tận ngay bên cạnh dòng sông Vonga lấp loáng ánh nước mà chính theo dòng sông này con tàu màu hồng ấy đã đưa nàng đi!“.

Cần phải kiếm chuyện gì mà làm cho khuây khoả, cần phải đi đâu đó. Anh vội vã đội mũ lưỡi trai, cầm lấy cái roi cứng rồi bước thật nhanh ra ngoài hành lang, gót giày đóng cá của anh kêu lọc xọc. Anh vội vàng chạy theo cầu thang dựng đứng xuống cửa ra vào .. Nhưng mà, đi đâu? Trước cửa , anh nhìn thấy một người xà ích trẻ tuổi ăn vận gọn gàng đang điềm nhiên hút thuốc. Anh ngơ ngác nhìn người đánh xe sững sờ tự hỏi: Làm sao mà lại có thể điềm nhiên ngồi trên ghế xe như thế, chậm rãi hút thốc và lúc nào cũng cảm thấy cuộc đời giản đơn, vô tư, lãnh đạm? - ”Có lẽ chỉ có một mình mình là đang khổ sở dằn vặt giữa cái thành phố hẻo lánh này“ Viên sĩ quan vừa nghĩ vậy, vừa đi về phía chợ.

Chợ đã bắt đầu đông đúc lắm. Không hiểu sao tự nhiên anh cứ giẫm chân lên những mặt đường nhày nhụa những bìn phân rơm rạ, giữa những hàng xe ngựa, bên những đống dưa chuột, đĩa bát mới nguyên. Những người đàn bà ngồi ngay trên mặt đất, lòng bàn tay lắc lắc một vốc hạt đõ khoe phẩm chất của chúng, mồm gọi anh liên tiếp. Những người đàn ông đứng cạnh thì gào to lên: ”Thưa ngài, đây là một thứ dưa chuột thượng hảo hạng đây !“ Tất cả những điều anh vừa thấy thật là ghê sợ vô nghĩa, và anh vội vàng chạy ra khỏi chợ. Anh đi vào nhà thờ, nơi các con chiên đang hát cầu kinh, giọng rất to và thật hào hứng, rành rẽ, tràn đầy cảm giác trách nhiệm. Anh đi dạo rất lầu trong cái vườn nhỏ ở bên sườn đồi chan hoà ánh nắng nóng bức, nhìn xuống dòng sông rộng đang lấp loáng ... Lon và cúc áo anh nóng tới mức không dám sờ tay vào nữa. Mũ anh đầm đìa mồ hôi, mặt nóng ran.. Trở về khách sạn, anh khoan khoái bước vào phong ăn rộng lớn trống trải mát mẻ đặt ở tàng dướt cùng, khoan khoái bỏ mũ ra và ngồi xuống chiếc bàn đặt gần cửa sổ để mở. Nóng từ ngoài trời vẫn phả vào phía trong cửa sổ, nhưng không khí thì vãn thoáng đãng. Anh gọi món cá trộn với hành tươi và cà rốt ướp lạnh .. tất cả những gì thật nhẹ nhàng, thật hạnh phúc. Niềm vui sướng vô bờ bến ấy như ở khắp mọi nơi, ở ngày trong cái nóng nực ghê gớm ấy, trong cái mùi vị ồn ào của chợ trong cái thị trấn nhỏ bé xa lạ và cái khách sạn cổ lỗ của phố huyện, duy chỉ có điều là trái tim anh như đang bị xé ra thành từng mảnh cùng với niềm vui sướng ấy. Anh uống vội mấy chén rượu vốtka, nhấm với dưa chuột muối nhạt và thì là, cảm thấy rằng có thể chết ngay ngày mai nếu có cách diệu kỳ nào trả lại nàng cho anh hôm nay, để anh cùng sống với nàng thêm một ngày nữa, một ngày nữa thôi, cùng sống chỉ nhằm một mục đích, chỉ để thổ lộ với nàng, giãi bày với nàng, làm cho nàng tin rằng anh đang ngây ngất, say sưa yêu nàng đến đau đớn .. Nhưng giãi bày mà làm gì? Để nàng tin mà làm gì ? Anh không biết tại sao, chỉ biét điều ấy đối với anh còn cần thiết hơn bản thân sự sống.

- Đầu óc hoàn toàn loạn xạ rồi! - Viên sĩ quan vừa nói vừa tự rót cho mình chén rượu vốtka thứ năm.

Anh gạt đĩa cá trộn hành tươi sang một bên, gọi tiếp cà phê đen rồi châm thuốc hút. Đầu óc anh căng thẳng phải làm gì bây giờ đây, làm sao thoát khỏi tình yêu bất ngờ này? Nhưng anh cũng cảm thấy rõ rệt rằng không sao thoát khỏi được mối tình ấy. Thình lình anh đứng vụt dậy, vơ vội chiếc mũ và cái roi cứng. Sau khi hỏi xem nhà dây thếp ở đâu, anh bèn rảo bước đi về phía ấy, trong đầu chuẩn bị sẵn một bức điện ngắn ngủi: ”Từ ngày hôm nay, cuộc đời anh là của em, trong quyền lực của em, mãi mãi, cho đến khi chết?“ Nhưng vừa bước đến bên tường dày đồ sộ của ngôi nhà bưu điện, anh bỗng đứng sững lại sợ hãi: anh biết tên thành phố nàng ở, biét nàng có chồng và đứa con gái ba tuổi, nhưng không hề biết tên, biết họ nàng! Hôm qua lúc ăn chiều, đã mấy lần anh hỏi nàng về điều ấy, nhưng lần nào nàng cũng chỉ cười và nói: - Việc gì mà anh phải cần biết em là ai, em tên là gì?

Trong góc phố bên cạnh nhà bưu điện có một hiệu ảnh nhỏ. Anh đứng lại chăm chú nhìn vào bức ảnh một viên sĩ quan nào đeo lon viền tua, đôi mắt lồi ra, trán thấp lè tè, có một bộ râu quai nón rất oai vệ và một bộ ngực nở nang đầy mề đây.. Cuộc sống đơn điệu hàng ngày trở nên thật kỳ quặc, thật ghê sợ khi mà trái tim bị trúng, đúng là ”bị trúng“, giờ đây anh mới hiểu điều đó - một quả đấm khủng khiếp - ”Quả đấm của mặt rời“ - bị say nắng. Trái tim anh đang bị một tình yêu quá lớn, một hạnh phúc quá lớn đân rạch! Anh nhìn lên tấm ảnh chụp một đôi trai gái mới cưới - người con trai mặc chiếc áo vét dài, cổ đeo cà vạt trắng, tóc cắt ngắn, đứng sóng đôi bên cô gai vận bộ đồ lụa trắng, tay cầm lấy tay cô. Anh đưa mắt nhìn sang bức ảnh một tiểu thư đội lệch chiếc mũ gương mặt xinh đẹp tưoi tắn .. Sau đó, lòng trân đầy niềm khổ đau ghen tị với những người không quen biết vừa rồi, những người không phải chịu đau đớn, anh đăm đăm nhìn dọc theo dãy phố.

- Đi đâu đây? Làm gì đây?

Phố xá vắng tanh, Nhà nào cũng giống nhà nào, đều màu trắng, hai tầng, đều là những cửa hiệu kề bên những cái vườn rất rộng, có cảm giác rằng trong những ngôi nhà ấy không có lấy một người nào.

Trên mặt đường, cát trắng lấp lánh sáng lên như đang bị rang dưới ánh mặt trời nóng bức, rực lửa chói chang niềm vui mà cũng vô vị ở đây. Đằng xa con đường phố dốc thoai thoải chạy cao dần lên phía bầu trời không gợn một đám mây nào và sáng xám. Có cái gì gợi lại những thành phố phương Nam như Xavastopoon, Kéc .. Anapa. Hồi tưởng ấy làm viên sĩ quan không chịu nổi. Và anh vội vàng quay trở lại cúi đầu, nheo mắt nhìn chằm chằm những bướcchân của chính mình. Anh loạng choạng bước đi va vấp, giày đá vào nhau.

Viên sĩ quan trở về khách sạn, người thấy mệt mỏi lạ lùng, tường chừng như vừa đi một đoạn đường dài vô tận ở Turokextan, ở sa mạc Xahara. Cố thu hết bước còn lại, anh bước vào căn phòng rộng lớn vắng ngắt của mình. Ngưòi ta dã thu dọn xong căn phòng anh, những dấu viết cuối cùng của nàng không còn nữa, chỉ có chiếc cặp tóc của nàng là nằm sót lại trên bàn nhỏ đặt cạnh giường! Anh cởi bỏ bộ quân phục rồi nhìn vào gương: khuôn mặt anh - như bao khuôn mặt sĩ quan bình thường khác, đen xạm đi vì nắng, bộ ria mép khô cứng vì nóng, đôi mắt xanh biết, dường như sáng thêm bên nước da xạm nắng, giờ đây rõ những nét căng thẳng điên dại. Cái cổ cứng áo sơ mi trắng mỏng gợi một cái gì trẻ trung mà cũng thật là bất hạnh. Anh nằm ngửa xuống giường và gác đôi giày xám đầy bụi lên thành giường. Cánh cửa sổ mở rộng, rèm rủ xuống và chốc chốc những làn gió lại khẽ đung đưa tấm rèm, đem vào trong phòng hơi nóng hừng hực của những mái tôn đang bị thiêu đốt, cái hơi nóng của cả một bầu trời sông Vonga trống trải, lặng yên giờ đây đang chan hoà anh nắng. Anh vòng đặt hai tay dướit gáy mình và chăm chú nhìn ra trước mặt. Một lát sau, anh mím chặt môi, từ từ nhắm đôi hàng mi và cảm thấy nước mắt trào ra ở đó - anh ngủ thiếp đi và khi tỉnh dậy, đằng sau tấm rèm cửa, mặt trời chièu đã óng vàng đỏ rực. Gió đã ngừng thổi, căn phòng trở nên nóng bí, khô rang như trong một cái lò .. anh nhớ lại ngày qua, sáng này, và tưởng như mười năm đã trôi qua.

Anh chậm rãi đứng dậy, chậm rãi tắm rửa, kéo tấm rèm cửa lên rồi gọi ngưòi hầu phòng đưa ấm trà đến và tính tiền. Anh lặng lẽ ngồi rất lâu uống cốc nước chè có bỏ những lát chanh. Sau đó, anh cho gọi người xà ích đến, mang đồ đạc ra ngoài. Anh ngồi lên chiếc ghế đệm đã vàng khè và cho hẳn người hầu phòng năm rúp.

- Thưa ngài, hình như cũng chính tôi chở ngài tối hôm qua thì phải! - Ngưòi đánh xe cầm lấy dây cương và vui vẻ nói.

Khi anh xuống bến, trên mắt sông Vonga màn đêm hè xanh biếc đã phủ xuống. Trên khắp dòng sông, lấp lánh nhứng đốm sáng nhiều mằu rực rỡ. Trên cột buồm con tàu đang cập bến ánh đèn lờ mờ rõ dần.

- Tôi đã chở ngài đến nơi đến chốn bình yên rồi nhé ! - Người đánh xe nói giọng xun xoe.

Viên sĩ quan cũng thưởng cho anh ta năm rúp, lại mua vé tàu và xuống bến .. Cũng như hôm qua, tàu cũng khẽ chạm vào bến, người cũng hơi chóng mặt vì chân như bị hẫng xuống, tiếng dây cáp ném lên bờ và sau đó là tiếng nước xối xả quanh bánh lái con tàu đã từ từ lùi lại .. Có cái gì vồn vã niềm nở khác thường từ cái con tàu đông nghịt hành khách mà tất cả đèn đã bật sáng và mùi thức ăn thơm phức từ nhà bếp đã bay ra.

Tàu thuỷ lại chạy ngược dòng sông cùng về phía mà chỉ mới sáng này thôi nàng đã đi

Ánh chiều hè đỏ sận đang dần tắt từ một nơi xa lắm, để lại trên mặt sông gợn sóng lăn tăn phía chân trời xa tít tắp những vệt sáng mờ mờ, ảm đạm, khẽ lấp lánh. Những ánh lửa tản mạn giữa màn đêm chung quanh cứ lùi dần về phía sau.

Viên sĩ quan ngồi lặng trong căn phòng trống trải bốn phía trên boong tàu và anh cảm thấy mình già thêm chục tuổi.

Bờ biển Anpơ, 1925