Câu đối Tết không chỉ dành riêng cho Tứ Quỷ

[Phanhoamay]

Nhân đã có phong trào làm câu đối, tôi xin giới thiệu tóm tắt về việc đối để các bạn tham khảo.

Một câu đối có 2 phần: câu đề và câu đối. Có thể người này ra đề, người khác đối lại. Mà cũng có thể một người làm cả hai vế.

Một số nguyên tắc phải tuân thủ khi làm câu đối, hay còn gọi là các yêu cầu để một câu đối được coi là chỉnh:

1. Từ đối từ:
- Đối theo chức năng của từ: Danh từ đối với danh từ, động từ đối với động từ...
- Đối theo âm: bằng đối trắc, trắc đối bằng
- Đối theo tính chất từ: tượng thanh đối với tượng thanh, tượng hình đối với tượng hình, số đếm đối với số đếm, thán từ đối với thán từ...
- Từ kép nói lái đối với từ kép nói lái.

2. Ý đối ý:
- Điển tích đối với điển tích. Ví dụ trong câu đầu có Lã Bố thì câu đối phải có Điêu Thuyền, hay chí ít thì cũng là một nhân vật lịch sử như Tây Thi... Câu chuyện lịch sử đối với câu chuyện lịch sử.
- Âm đối với dương, dương đối với âm. Ví dụ Nước đối với Non, Mặt trăng đối với Mặt Trời, Nam đối với nữ, già đối với trẻ, nghèo khổ đối với sung sướng...
- Khen đối với chê. Ví dụ "Khen ai khéo kết đèn cù" thì phải đối lại là "Ghét kẻ dở trèo cột mỡ". Mỉa mai đối với mỉa mai...
Cứ thế suy rộng ra.

3. Không gian, thời gian hay bối cảnh cũng phải đối nhau. Ví dụ "Đêm ba mươi" đối với " Sáng mồng một", "Giữa Hải Phòng em đi dạo phố" đối với "Trên Hà nội chị đứng ven đường"...

4. Cái quan trọng nhất là cái ý tác giả muốn diễn đạt qua câu đối. Ý hay, sắc sảo, mới lạ, hình ảnh vừa độc đáo vừa gần gũi.
Cuối cùng, cũng giống như mọi tác phẩm thơ văn nên câu đối còn phải thỏa mãn những yêu cầu sáng tạo của thơ văn nữa.

Thế nào là tử đối?
Tử đối là những câu đề không sao có thể đối được. Trong lịch sử văn học Việt nam có câu "Da trắng vỗ bì bạch" là một ví dụ.
"Bì bạch" với tư cách là danh từ thì cũng chính là "Da trắng", nhưng với tư cách trạng từ thì nó là từ tượng thanh chỉ hiệu ứng âm thanh khi ta vỗ vào da. Do đó không thể tìm ra cặp từ Việt - Hán nào mà từ Hán danh từ lại cũng là từ Việt trạng từ!

[rung_bach_duong]

Cảm ơn bác Phan đã giúp cho hiểu thêm về luật đối. Xưa kia các cụ đố nhau, thách nhau bằng câu đối và câu đối sát nhất được coi là câu đối hay nhất. Ví dụ, tại trang (1) có câu đề: “Nướng đậu phụ cho Bác Phan ăn đi”. Nguyên thể của các cụ là: “Nướng đậu phụ cho cha ăn”. Và câu đối lại là: Sắc ích mẫu cho mẹ uống. Vế đối rất sát vì Phụ là cha, đối với Mẫu là mẹ. “Uống” ở đây được đối với “Ăn”. Các cụ thật thâm thuý. Còn câu đề “Nướng đậu phụ cho bác Phan ăn đi” đã được Bác NA & Nina bắn ngay vế đối khá hay.

Của bác NA:

Nướng đậu phụ cho bác Phan ăn đi
Làm que kem cho Bà Rừng mút nhé

hoặc của Nina:

Nướng đậu phụ cho Bác Phan ăn đi
Rót vốtka để anh Hùng nhấm nháp

Không biết anh Hùng đây ý Nina là Hùng nào? Nhà mình nhiều Hùng quá. Hùng Nguyên, Hùng Gà Mờ hay Hùng Ẹtmin?

Có một phương án nữa:

Nướng đậu phụ cho Bác Phan ăn đi
Pha mắm tôm cho Bà Rừng chấm nhé

Đậu phụ + mắm tôm thì cũng tuyệt cú mèo đấy cả nhà nhỉ

[Phanhoamay]

Nói thêm về đối.

Thơ xưa (tôi không nói là thơ cổ) có đòi hỏi rất cao về tính đối xứng. Nhiều câu thơ là một cặp đối hoàn chỉnh:

Lom khom dưới nui tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
hay

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Thậm chí trong một câu thơ cũng có hiện tượng đó:

Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường.

Ngày nay, nói chung yêu cầu về đối có "thoáng" hơn, không khắt khe "cọng rau muống chẻ làm tư" như ngày trước, chủ yếu không xét quá chặt về tính bằng trắc, miễn là cụm từ mang tính đối xứng là được.
Ví dụ gần nhất:

- "Đêm ba mươi" đối với "sáng mồng một". "Đêm ba mươi" và "sáng mồng một" được coi như một đơn nguyên, không tách làm 3 từ nữa.
- "Anh bộ đội bắn máy bay giặc Mỹ, em dân quân đào địa đạo quân ta." Anh và em không đối về âm vận, chỉ đối về vai vế, song "Anh bộ đội" và "Em dân quân" thì có thể chấp nhận là có đối nhau.

Tuy nhiên, vẫn nên cố gắng bám sát luật bằng trắc.

[Phanhoamay]

TẾT 4ROOM

Mấy mụ xếp hàng buôn chợ Tết
Dăm ông đứng đợi bán hoa Xuân
Bí tròn Trăng méo Rừng trơ tuyết
Anh mẻ, Hùng gà, Phương ...hở chân!(x)
Na dai, Râu xoắn, Linh lả lướt
Súng gãy, Sâu (Virus) còm, Bé ...ái ân

Tết đến dăm câu, trăm điều ước
Xuân về ngàn chốn, vạn người thân!


(x) Chỗ này bí vần nên viết thế, chả biết Phương hở chân nào?[/b]

[Nina]

Bác Phan ơi, em tưởng chỉ cần xét bằng trắc ở đuôi mỗi từ thôi chứ hả bác? Ví dụ như

Trời sinh ông Tú Cát
Đất nứt con bọ hung

Thì chữ ông và con vẫn cùng vần bằng , chữ Tú và chữ bọ cùng vần trắc, nhưng nếu tách ra từng cụm thì OK.

Trời/ sinh/ ông Tú Cát
Đất/ nứt/ con bọ hung

Chưa kể đến ngữ nghĩa thì quá chỉnh

[NguyenAnh]

[KhongAiCa]

[NguyenAnh]

[Phanhoamay]

To: Nina

Thăc mắc của Nina được giải đáp ở trên rùi!

To: Nguyên Anh

Ông lên đê Yên Phụ mà xem, nhiều đàn ông bán hoa Tết lắm! Tuy nhiên phương án "chọn" cũng rất OK. Tôi không dám dùng từ ấy vì tưởng trong thời đại @ bọn mình làm gì có quyền chọn? Quả thực nếu được chọn thì rắc rối to!

[Phanhoamay]

Nướng đậu phụ cho Bác Phan ăn đi
Pha mắm tôm để Bà Rừng chấm nhé

Câu này được cái là từ ngữ đối nhau chan chát, nhưng xét kỹ thì thấy có chỗ bất ổn:
- Đậu phụ nướng mà chấm mắm tôm thì tuyệt cú mèo, song bác Phan lại kô được chấm!
- Bà Rừng chả có gì để chấm vào mắm tôm thì lại được một xuất mắm tôm!
Có phải là trái chèo heo không? Điệu này chắc bác Phan và bà Rừng phải góp đậu phụ và mắm tôm để cùng ăn? (Không phải góp gạo thổi cơm chung đâu nha!)

[Tykva]

[KhongAiCa]

Nướng đậu phụ cho Bác Phan ăn đi
Đánh sạch răng cho anh hôn mấy phát

[Nina]

Theo em nhớ thì câu đối gốc là

Nướng đậu phụ cho cha ăn
Múc mắm tôm mời mẹ chấm

Nhưng cha với mẹ thì mới ăn chung/chấm chung được, chứ bác Phan với bà Rừng thì ... ai mà biết . Chính vì thế em mới đối là Rót vốt ca để bác Hùng nhấm nháp - Hùng nào chả được, bác Phan có thể uống rượu chung với bác Hùng chứ, xác suất cao hơn nhiều so với ... ăn chung với bà Rừng

[Tykva]

[rung_bach_duong]